Sızır, Gemerek

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Sızır
Sızır Kasabası
Adres Sivas
Türkiye
Koordinatlar 39°18'49.9"K 35°57'01.0"D
Resmî site
www.sizir.com

Sızır Sivas'ın Gemerek İlçesine bağlı, 1954 yılında mevcut statüsünü almış bir kasabadır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Sivas İline 130 km, Kayseri iline 100 km, Gemerek İlçesine 22 km. mesafededir. Eskiden Şarkışla İlçesine bağlı bir köy iken 1954 yılında Gemerek'e bağlı bir kasaba haline gelmiştir. Çevresinde Dendil, Eğerci, Eşikli ve İnkışla köyleri bulunmaktadır.

Kasaba tamamen karasal iklimin etkisi altındadır. Kışları soğuk ve karlı, yazları sıcak ve kuraktır. Azami sıcaklık 40 °C, asgari sıcaklık -34,4 °C olarak ölçüşmüştür. Yılın 125 ila 145 gününde don olayı görülür. Kasabanın kuzey batısı çam ormanlarıyla kaplı olup bu bölgede çokça yayla bulunur (12 tane). Bunlardan bazıları; Kaymaklık, Tağalti (Celalgilin oba/Pekerlerin obası), Kısıkyurt, Püsküllü Oluk obası, Hamdigilin oba, Satalan (Tosunun obası), Yusufalinin oba, Eyüpgilin oba, Gevreklerin oba, Arpa Tarlası ve Karamıklı obalarıdır. Bu yaylalarda geçmişe nazaran yoğunluk yüksek oranda azalsa da yılın 6-7 ayı yaşam vardır. Ayrıca kimilerinde kanalizasyon ve şebeke suyu da bulunmaktadır.

Sızır Çağlayanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sızır beldesine yaklaşık 1 km mesafededir. Çat Ormanları içerisinde, Göksu Çayı üzerinde yer almaktadır. Yörede en sık ziyaret edilen gezi ve dinlenme alanlarından birisidir. Doğa yürüyüşü için uygun bir çevre alanı vardır. Çağlayanın yer aldığı alanın içerisinde çay bahçesi ve alabalık restoranı bulunmaktadır.[1]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Hititler ve Medler döneminde “Sizan” ve “Sizirnos” gibi Sızır adını çağrıştıran ve bugün de henüz kesin yeri saptanamamakla beraber Kızılırmak civarında olduğu kaynaklarda belirtilen yerleşim yerleri mevcuttur.

Sızır, Romalılar zamanında Horzurum şehri kalıntıları üzerine kurulmuş, İmparator Sezar (Ceasar) tarafından doğu seferleri sırasında stratejik açıdan en güvenilir mekanlardan biri (dört tarafı suyla çevrili) olması nedeniyle dinlenmek ve konaklamak için tercih edilmiştir. Merkezde bulunan kale Sezar tarafından savunma ve barınma amacı ile kullanılmıştır. Bir görüşe göre yörenin ismi de "Sezar" sözcüğünden kaynaklanmaktadır.

Kanunui Sultan Süleyman'ın Nahcivan seferi sırasında bu bölgede konakladığı mevcut kitabe ve mezar taşlarından anlaşılmaktadır.

1500'lü yıllarda Bozok (Yozgat) Sancağının Emlak Nahiyesine bağlı olan Birhan(Burhan), Denden (Dendil) gibi yerlerin de adının geçtiği kaynakta “Hızır Bey” olarak geçtiği görülmektedir.[2]

Tarihteki Şehitler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihinin önemli kesitlerinden olan I. Dünya ve Kurtuluş Savaşlarında şehit olan binlerce Türk insanından, kayıtlarda iki Sızırlı’nın adına rastlamaktadır

  • “I.Dünya Savaşı’nda Şark (Kafkas) Cephesinde K.K.K.lığı bünyesinde 10. Kolordu 90.Alay, 2.Tb.1.Bl.de Kürtoğullarından Musa Oğlu Turan, Rütbesi Er, Doğum Yılı, 1311 (1895), Bucak Merkez, Sızır B.Ölüm Tarihi, 15-4-1915 Ölüm yeri, Karahisar-ı Şarki Kalesinde vaki olan baskın. Askerlik Şubesi, Şarkışla.”
  • “Kurtuluş Savaşında Batı Cephesinde K.K.K.lığı 11. Fırka (Tugay) 71. Alay 3.Tb. 10.Bl.te görev yapmış olan Himmetoğullarından Halil İbrahim Oğlu Ali, Doğum Yılı, 1310 (1894) ilçesi Gemerek, Sızır B. Ölüm Tarihi 15-3-1921, Ölüm Yeri, II. İnönü Savaşı, Askerlik Şubesi, Şarkışla.”[3]

Kalıntılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eskiköy Ören Yeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Sızır kasabasının güneydoğu girişinde "Eskiköy" adıyla anılan mevkidedir. Elde edilen buluntular bu bölgenin çok eski bir yerleşim merkezi olduğunu göstermektedir. Kayalık ve yeşil bir alan içerisinde bulunan bu bölgede birçok mağara vardır. Bölgenin doğusunda bulunan çağarşak mevkiinde yüze yakın mağara bulunmaktadır. Bunlardan bazıları çeşitli nedenlerden dolayı tahrip olmuştur. Eskiköy'de Necip'in İni adıyla anılan mağara yeraltı şehrini andırmaktadır. 25–30 m'ye kadar içerisine girilebilmekte ve içeride odalara ayrılmaktadır. Yine bu bölgenin güneydoğusunda bulunan Köşkbaşı adıyla anilan yerde bir Köşk bulunduğu, burada bulunan arkeolojik kalıntılardan anlaşılmaktadır. Maalesef bu kalıntılar zaman içerisinde bilinçsizce halk tarafından çeşitli yerlerde kullanılarak tahrip edilmiştir. Sızır'da bu ören yerlerinden başka; Karacaören ve Dendeliz ören yeri ile kasabanın kuzeybatısında ormanlık bir alan içerisinde bulunan Çatalsay mevkiinde de bir su sarnıcı kalıntısı bulunmaktadır. Bütün bu kalıntılardan Sizir'in Roma ve Bizans döneminde yerlesim merkezi olduğu sanılmaktadır. Eskiköy mevkiinde halen Roma ve Etilere ait mezar ve lahitler bulunmaktadır.

Sızır Kalesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sızır kasabasının şu andaki yerleşim merkezi olup, görünen kalıntı yoktur. Kasabanın merkezinde bulunan Höyüğün çevresinin çok önceleri su ile çevrili olduğu, zamanla suların çeşitli tabii nedenlerden çekildiği ve Roma Kralı Sezar zamanında buraya bir kale yapıldığı tahmin edilmekte, bundan dolayı Sızır'in adının Sezar'dan geldiği söylenmektedir. Kale üzerinde bulunan mahalle şimdi Kalebaşı mahallesi olarak anılmaktadır. Merkezde bulunan kale Sezar tarafından savunma ve barınma amacı ile kullanılmıştır.

Diğer bir rivayete göre de bu bölgede fazla suyun sızması sonucu önceleri Sızar diye anıldığı sonradan Sızır'a dönüştürüldüğü ifade edilmektedir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

5 muhtarlık bulunmaktadır.

# Muhtarlık
1 Köprübaşı Mahallesi Muhtarlığı
2 Subaşı Mahallesi Muhtarlığı
3 Kalebaşı Mahallesi Muhtarlığı
4 Yeni Mahalle Muhtarlığı
5 Arpaözü Köyü Muhtarlığı

Yıllara göre sayım[değiştir | kaynağı değiştir]

1935-2015 yılları arasında yapılan nüfus sayımları da listelendiği şekildedir.

Yıl Sayım
2015 3500
2000 9145
1995 7388
1990 5096
1985 4731
1980 4441
1970 4343
1965 3779
1960 3554
1955 3155
1950 2642
1945 2346
1940 2308
1935 2069

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Sızır Çağlayanı (Sivas Gemerek)". sivas.bel.tr. 2 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2017. 
  2. ^ Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşiv Daire Başkanlığı Yayınları; Yayın No:40, Defter-i Hakani Dizisi IV. 998 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Diyar-ı Bekr ve Arab ve Zü’l Kadiriyye Defteri (937/1530) II. Ankara.1999.s.87-96,144,174,148 vd.
  3. ^ M.S.B. Yayınları; Şehitlerimiz, Ankara, 1998. s. 430-457.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Fotoğraflar[değiştir | kaynağı değiştir]