Paris Anlaşması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Paris İklim Anlaşması
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamındaki Paris İklim Anlaşması
ParisAgreement.svg
  Onaylayan ülkeler
  İmzalayanlar
  Anlaşmanın uygulanmadığı bölgeler
Yazılma 30 Kasım – 12 Aralık 2015 tarihinde Le Bourget, Fransa'da
İmzalanma 12 Aralık 2015
Yer Paris, Fransa
Yürürlük 4 Kasım 2016[1]
İmzacılar 195[1]
Taraflar 190[1]
Korunma yeri Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği
Diller Arapça, Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça, ve İspanyolca

Paris Anlaşması, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) kapsamında, iklim değişikliğinin azaltılması, adaptasyonu ve finansmanı hakkında 2015 yılında imzalanan, 2016 yılında yürürlüğe giren bir anlaşmadır.[2][3] Mart 2021 itibarıyla, BMİDÇS'nin 191 üyesi anlaşmaya taraftır. Anlaşmayı onaylamayan altı BMİDÇS üye devlet vardır: Eritre, İran, Irak, Libya, Yemen ve Türkiye. Bu altı ülke içinde en büyük emisyon kaynağı ilk 20 içinde yer alan İran ve Türkiye'dir.[4][5][6] Amerika Birleşik Devletleri 2020'de anlaşmadan çekildi, ancak 2021'de yeniden katıldı.

Paris Anlaşması'nın uzun vadeli sıcaklık hedefi, küresel ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi seviyelerden 2°C (3,6°F) artış seviyesi ile sınırlı tutmaktır ve hatta 1,5°C çaba harcanmasıdır. Çünkü sıcaklık artışını 2°C yerine 1,5 ile sınırlamak riskler ve etkiler anlamında iklim değişikliğinin risklerini ve etkilerini önemli ölçüde azaltacağını kabul edilmektedir. Bunu sağlamak için emisyonların mümkün olan en kısa sürede azaltılması ve 21. yüzyılın ikinci yarısına kadar salınan ve tutulan sera gazlarının dengelenmesi hedeflenmektedir. Anlaşma ayrıca, tarafların iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama yeteneğini artırmayı ve "düşük sera gazı emisyonları ve iklime dirençli kalkınma yolunda tutarlı bir finansman akışı" sağlamayı hedefliyor.

Paris Anlaşması uyarınca, her ülke küresel ısınmayı azaltmak için üstlendiği katkıyı belirlemeli, planlamalı ve düzenli olarak raporlamalıdır. Hiçbir mekanizma, bir ülkeyi belirli bir tarihe kadar belirli bir emisyon hedefi koymaya zorlamaz, ancak her hedef önceden belirlenmiş hedeflerin ötesine geçmelidir. 1997 Kyoto Protokolü'nün aksine, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ayrım bulanıktır, bu nedenle gelişmekte olan ülkeler de emisyon azaltma planları sunmalıdır.[7]

Taraflar[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa Birliği ve 190 devlet, toplamda antropojenik (insanın sebebi olduğu) emisyonların %95'inden fazlası, Anlaşmayı onaylamış veya katılmıştır.[8][9][10] Onaylamayan ülkeler, Orta Doğu'daki bazı sera gazı salıcılarıdır: dünya toplamının %2'si ile İran ve %1'i ile Türkiye en büyükleridir.[11] Eritre, Libya, Yemen ve Irak anlaşmayı hiçbir zaman onaylamadı.[8]

Anlaşmada Madde 28, tarafların bir geri çekme bildirimi gönderdikten sonra Anlaşmadan çekilmelerini sağlar. Bildirim, Anlaşmanın ülke için yürürlüğe girmesinden sonra en erken üç yıl sonra verilebilir. Geri çekme, bildirilmesinden bir yıl sonra geçerlidir.[12]

Türkiye'nin Ulusal Katkı Beyanı (INDC)[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye’nin BM Sekreteryası’na sunulan Niyet Edilen Ulusal Katkı Beyanı’nda, 2012 yılında 430 milyon ton olan toplam sera gazı emisyonlarının, azaltım önlemleri ile 2030 yılında 929 milyon tona kadar çıkarabileceği belirtildi. Başka bir deyişle Türkiye sera gazı emisyonlarını azaltma taahhüdü vermedi, iki katından fazla artırabileceğini söyledi.

Türkiye bunu yaparken, eğer hiç önlem alınmazsa (referans senaryo, business as usual) emisyonlarının 2030’da 1 milyar 175 tona çıkacağını, verilen beyanla bu miktarın 929 milyon tonda tutulacağını söylüyor. Bu beyanını da “artıştan %21 oranında azaltım” olarak tanıttı. Türkiye’nin akranları olarak değerlendirilebilecek ülkelerden Arjantin ve Brezilya, emisyonlarını 2030 yılında 2005 yılı seviyesinin altına indirmeyi, Meksika ise 2026 yılında en yüksek emisyon seviyesine ulaştıktan sonra emisyonlarını düşürmeyi hedefliyor. Türkiye’nin resmi planlarında 2030 sonrasındaki dönemde de sera gazı emisyonunu azaltmaya yönelik bir hedefi bulunmuyor.

TÜİK verileri Türkiye’nin emisyon azaltımı için hiçbir önlem almadan bile hesapladığı miktarın çok altında sera gazı emisyonu ürettiğini gösteriyor. TÜİK’in yayımladığı son sera gazı emisyonu envanterine göre 2019 yılında toplam emisyonlar 506,1 milyon ton CO2e olarak gerçekleşti ve azalma eğilimini sürdürdü. Dolayısıyla mevcut büyüme/ekonomi eğilimi dahilinde, hiçbir emisyon azaltım önlemi almadan dahi hedeflediği/beyan ettiği rakamın altında kalacağı görülebiliyor.[13]

Türkiye Paris İklim Anlaşması’nı neden onaylamıyor?[değiştir | kaynağı değiştir]

Yetkililerin yaptıkları açıklamalara göre Türkiye iklim fonlarına ya da başka bir deyişle, yeterli finans kaynağına ulaşamamaktan şikayetçi. Bunlardan biri de Yeşil İklim Fonu (Green Climate Fund, GCF). Türkiye’nin gelişmiş ülkeleri kapsayan Ek-1 listesinden çıkarak ulaşmaya çalıştığı Yeşil İklim Fonu aracılığı ile gelişen ülkelere 2020’den itibaren azaltım ve uyum eylemleri için yıllık toplam 100 milyar dolar kaynak aktarılacağı söz verilmiş olsa da, bu fonda henüz 10 milyar dolar toplanabildi. Bu fondan ağırlıklı olarak en az gelişmiş ülkelerin ve ada devletlerinin yararlanması planlanıyor. Fon kapsamında tasarlanan kredi olanaklarına bakıldığında, Türkiye’nin iklim değişikliği ile mücadele için ihtiyaç duyduğu fonlara Çin gibi gelişen ülkelerle aynı şartlarda ulaşamaması ilk bakışta adil gözükmüyor. Öte yandan, Türkiye’nin iklim değişikliği ile mücadelede güçlü ve inandırıcı bir politikaya sahip olmadığı görülüyor; halihazırdaki politikalar, Türkiye’nin bu konudaki müzakere gücünü zayıflatıyor.

Aslında, bugün birçok iklim dostu seçenek için ek kaynağa ihtiyaç yok. Rüzgar ve güneş gibi enerji üretim seçenekleri kömürden daha ucuza elektrik üretiyor.[14][15] Türkiye, Avrupa Yatırım ve Kalkınma Bankası (EBRD), Fransız Kalkınma Ajansı (AFD), UNDP, Alman Yatırım Bankası (KfW), Avrupa Yatırım Bankası ya da Dünya Bankası gibi pek çok finansal kurum aracılığıyla iklim finansmanına da zaten erişebiliyor. 2013-2016 yılları arasını inceleyen bir çalışma AB kurumlarının iklim fonlarından en fazla yararlanan ülkenin Türkiye olduğunu ortaya koyuyor (senede ortalama 667 milyon euro).

Paris Anlaşması’nı onaylamanın mutlak azaltım zorunluluğu getireceği de Türkiye’nin anlaşmayı onaylamama nedenleri arasında ancak bu doğru değil. Anlaşmanın Türkiye statüsündeki ülkeler için getirdiği bu tür bir zorunluluk yok.

Türkiye’nin gelişen ülkelere finansal destek vermek zorunda olacağı iddiası bulunuyor. Ancak bu iddia da doğru değil. BMİDÇS’nin Ek-2 listesindeki ülkelerin gelişen ülkelere finansal destekte bulunacağı belirtilmişti ancak Türkiye itirazları sonucunda 2001 yılında bu listeden çıkarıldı. Dolayısıyla Çerçeve Sözleşme altında gelişmekte olan ülkelere mali ve teknolojik yardım yapması yönünde bir yükümlülüğü yok. Ayrıca, Paris Anlaşması ülkelerin sorumlulukları ile ilgili BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin eklerine atıfta bulunmuyor.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c "United Nations Paris Climate Agreement" (PDF). United Nations. 12 Aralık 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2021. 
  2. ^ csb.gov.tr. "Paris Anlaşması imzalandı". www.csb.gov.tr. 9 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021. 
  3. ^ "Geleceğe Dair : Paris İklim Anlaşması | AB Türkiye". web.archive.org. 3 Ocak 2019. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021. 
  4. ^ "ENERJİ ANALİSTİ ÖZGÜR GÜRBÜZ YORUMLADI: Türkiye Paris İklim Anlaşması'nı Neden Onaylamıyor?". Bianet - Bagimsiz Iletisim Agi. 5 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021. 
  5. ^ "'Paris Anlaşması onaylansın' - Son Dakika Haberler". web.archive.org. 3 Ocak 2019. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021. 
  6. ^ "'Türkiye bir an önce Paris İklim Anlaşması'nı onaylamalı' - Yaşam Son Dakika Haberler". web.archive.org. 23 Aralık 2018. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021. 
  7. ^ "350 Türkiye – COP24, Türkiye'nin İklim Müzakerelerindeki Rolü". web.archive.org. 3 Ocak 2019. Erişim tarihi: 25 Nisan 2021. 
  8. ^ a b "Paris Agreement" (İngilizce). United Nations Treaty Collection. 5 July 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2021. 
  9. ^ "Paris climate deal: US and China formally join pact" 2 Ocak 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., BBC News, 3 Eylül 2016 (sayfaya 4 Eylül 2021'de erişilmiştir).
  10. ^ "India Ratifies Landmark Paris Climate Deal, Says, 'Kept Our Promise'". 3 October 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Eylül 2021. 
  11. ^ "Each Country's Share of CO2 Emissions". Union of Concerned Scientists (İngilizce). Erişim tarihi: 4 Eylül 2021. 
  12. ^ "On the Possibility to Withdraw from the Paris Agreement: A Short Overview". UNFCCC. 14 Haziran 2017. Erişim tarihi: 4 Eylül 2021. 
  13. ^ Ekonomik Göstergeler Merceğinden Yeni İklim Rejimi Raporu. TÜSİAD. 2020. 
  14. ^ "Türkiye'de Elektrik Sistemi Dönüşümünün Sosyoekonomik Etkileri • SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi". SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi. 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2021. 
  15. ^ "Türkiye'de Yenilenebilir Enerji Tedariki ve Belgelenmesi • SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi". SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi. 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2021. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]