Naîmâ

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Naima sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Mustafa Naima
مصطفى نعيما
Doğum 1655
Halep, Osmanlı İmparatorluğu, modern Suriye
Ölüm 1716
Patrsa, Osmanlı İmparatorluğu, modern Yunanistan
Meslek Tarihçi, Vakanuvis, burokrat
Naîmâ Tarihi'nin PDF versiyonu.

Mustafa Naîmâ (Osmanlica: مصطفى نعيما ) ya da tam adıyla Halepli Mustafa Naîmâ Efendi, (dogumu 1655, Halep - olumu: 1716, Patras), Osmanlı tarihçisi, ilk resmi Osmanlı vakanüvisi.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Asıl adı Mustafa Naim olan Naîmâ'nın babası Mehmed Ağa Halep eşrafındandı.[1]Halep’te yerleşmiş bir yeniçeri ailesine mensup olup Dedesi Küçük Ali Ağa ve babası yeniçeri serdarlığı yapmış ve bölgenin ileri gelen kisileri arasında idiler. [2] Doğduğu yer olan Halep'te iyi bir egitim gorup Arapca ve Farsca ogrendi. Sultan II. Suleyman donemide genç yaşta İstanbul'a geldi. [1]

Ailesinin Halep'te nufuzlu olmasi nedeniyel 1688'de Eski Saray Baltacılar Ocağına girdi. Bu saray egitim kurumunda yetismekte iken bir taraftan da Beyazit Camii'nde medrese tipi egitim almaya devam etti. Istanbul ve sarayda buluna egitim firsatlarini degerlendirdi. Ozellikle tarih, edebiyat ve astroloji konulari ile ilgilendi. Kazandigi bilgilerle kisa zamanda bir isim yaparak itibar kazandi. Baltacilar Ocagi'ndan ayrilip Saraya Divan-ı Hümayun kâtibi oldu. [1][2]

Bu görevi esnasında mahlas olarak "Naima" sozcugunu kullanmaya basladi. Tarih calismalarina ve incelemelerinde devam edip etrafindakiler tarafindan tarihi bilen, arastiran ve yazip anlatan bir kisi tutuluo sevilmeye baslandi. Kalaylıkoz Ahmet Paşa'ya intisap etti ve onun divan efendiliğine yükseldi. Bu donemde Reissulkitap Rami Mehmet Pasa, ve Rumeli kazaskeri Yahya Efendi ile dostluk kurup onlara vasitasi ile Amcazade Hüseyin Paşa'nın ile tanisti. Kanuni Sultan Suleyman doneminde kurulmus ama resmi bir devlet gorevi idi ama devletin merkezi burokrasisi icinde degildi. Amcazade Hüseyin Paşa ozellikle yeni olarak resmi bir devlet gorevi olarak Vakanuvizlik gorevi ihdas etti ve Osmanli Devleti ilk resmi vakanivis olarak da Naima atandi.[1][2]

Yanında bulunduğu Amcazade Hüseyin Paşa, Naîmâ'nın mükemmel tarih bilgisini öğrenince ona mühim bir vazife verdi. Paşanın kütüphanesinde Şârihu'l-Menârzade Ahmet Efendi'ye ait olan ve 1591 ile 1659 yılları arasındaki hadiseleri nakleden, bitirilememiş bir tarih kitabının müsveddeleri vardı. Hüseyin Paşa, bu müsveddelerin derlenip toparlanarak kaleme alınması işini Naîmâ'ya verdi. Naîmâ, çeşitli kaynaklara dayanarak uzun araştırmalar yaptı ve 1700 yılında vakanüvis olarak kitabını yazmaya başladı. Bu museveddelerden hazirladigi ilk Vakaninuvis tarih kitabini 1702'de Edirne'ye bulunan Sadrazam Amcazade Huseyin Pasa'ya gonderdi.[1]

Sadrazam ve bu tarihi nushasini okuyan devlet erkani bu yaziyi cok takdir edip begendiler. Naima'ya arpalik olarak verilmis olan Istanbul gumrugundeki gorev icin maasina 120 akce ek zam yapildi..[1]

Edirne Vakasından sonra ise Rami Mehmed Pasa, Damat Hasan Paşa ve Damat Ali Paşa'ya yakınlaştı.<ref name="yasamyapit">[2]

Naîmâ Anadolu başmuhasebeciliğine kadar yükseldi fakat devrin ileri gelenleri hakkında tenkit edici sözler söylediği için 1706 yılında Hanya'ya sürüldü. Eşinin talebi üzerine, sürgün yeri Bursa olarak değiştirildi. Sürgünde geçen koca bir yıl sonra Naîmâ, Çorlulu Ali Paşa'nın izniyle İstanbul'a geldi. Tekrar devlet hizmetine alındı. Çorlulu Ali Paşa tarafından Mora Seferine götürüldü. Ancak bu sefer sırasında da Naîmâ'ya bir kısım görevlerinden alındı. .[1]

Naîmâ; defter eminliği görevi ile atandığı Mora'nın Patras kasabasında hastalanarak 1716 yılında 61 yaşında iken vefat etti ve burada bulunan tek caminin avlusuna gömüldü.[1]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Naîmâ'nın temel eseri Naîmâ Tarihi olarak da bilinen Ravzatü'l-Hüseyn fî hulâsati ahbâri'l-hafikayn'dır. Eserini 1574'ten başlatıp 1651'e kadar getiren Naîmâ; olayların iç yüzünü aydınlatan, genellikle sade fakat nükteli ve değerli ayrıntıları kapsayan bu eseriyle bir devrin tarihini ve aynı zamanda sosyal hayatını tasvir etmişti. Bu eser tamamlandığı zaman, artık eski müsveddelerle ilgisi kalmamış, baştanbaşa Naîmâ'nın araştırması ve usta kaleminin bir ifadesi olmuştu. Bu yüzden bu büyük eser, Naîmâ Tarihi olarak bilinir. Naîmâ Tarihi'ne konu olan yıllar, Osmanlı İmparatorluğu'nun en zayıf zamanlarına rastlar. Naîmâ; canlı ve zarif üslubuyla o yılları önümüze sererken sadece tarihçiliğindeki ustalığı değil, yazarlığındaki kudreti de ortaya koymuştur.

Nâimâ'nın anlattığı bazı hadiseler; yönetimin onun kalemine değer verip işine karışmadığını göstermektedir. III. Mehmet'in, tahta geçer geçmez 19 erkek kardeşini nasıl idam ettirdiğini bile açık açık anlatmıştır. Şehzade Mustafa'nın son anında şu beyti söylemiş olduğunu da Naîmâ, eserinde rahatça nakleder:

Nâsiyemde kâtib-i kudret ne yazdı bilmedüm,

Âh, kim bu gülşen-i alemde hergiz gülmedüm.

Naîmâ Tarihi'nde III. Mehmet'in, düşmanını küçük görmesi de anlatılmıştır. III. Mehmet, Avusturya seferine çıkmış ve Osmanlı Ordusu, Haçova'da durmuştu. Tarihe Haçova Savaşı olarak geçecek olan savaştan önce padişahın, Sadrazam Damat İbrahim Paşa'ya gönderdiği tezkirede şöyle demektedir:

Sen ki lalamsın, burda muharebe içün seni serdar idüp ben buradan İstanbul'a revân olsam, olmaz mı..?

Özet[değiştir | kaynağı değiştir]

Naîmâ, tarih yazışına yepyeni bir stil getirmiştir. Onun renkli ve çekici bir üslubu vardı. Olayları, bunları doğuran sosyal çevre ile beraber görüp anlattı. Halkın ve memleketin bu devirdeki hayatı Naîmâ'nın eserinde canlandı. Padişah ve vezirlerin eksik yönlerini, hatalarını güçlü bir ifade tarzıyla yazdı ve eleştirdi. Naîmâ, tarih olaylarının ve bunları meydana getiren şahısların iç dünyalarına da sızarak yepyeni bir tarih edebiyatı ve sanatı ortaya koydu. Bu eser, tarih edebiyatımızın en değerli eserlerinden biridir. Naîmâ'nın bu düzenli eserini ilk kez İbrahim Müteferrika, iki cilt olarak bastı. Daha sonra eser, altı cilt olarak yeniden yayınlandı. Naîmâ Tarihi, Osmanlı tarihleri içinde önde gelen tarih kitaplarından biridir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h Yilmaz, Recep, "Naima" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlilar Ansiklopedisi, C.2 s.340-341, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A.Ş. ISBN 975-08-0071-01.
  2. ^ a b c d İpşirli, Mehmed (1997) "Naîmâ", Turkiye Diyanet Vakfi İslam Ansiklopedisi Cilt:32 sayfa:316-318 Ankara:TDV Online:[1]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yilmaz, Recep, "Naima" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlilar Ansiklopedisi, C.2 s.340-341, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Yayıncılık A.Ş. ISBN 975-08-0071-01.
  • İpşirli, Mehmed (1997) "Naîmâ", Turkiye Diyanet Vakfi İslam Ansiklopedisi Cilt:32 sayfa:316-318 Ankara:TDV Online:[2]

Dış bağlantilar[değiştir | kaynağı değiştir]