Lâmiî Çelebi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Lâmiî Çelebi (1472-1532), divan şairi.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

1472 yılında Bursa’da doğmuştur.[1] Asıl adı Mahmut’tur (Mahmud bin Osman bin Ali en-Nakkaş bin İlyas Lamii).

Emir Ahmet Buhari’ye gençlik döneminde hayranlık duymuştur. Daha sonra ise bürokratik bir kariyer edinmek yerine tasavvufi yola meylederek, Emir Ahmet Buhari'nin tarikatı olan Nakşibendi/Ahrari tarikatına girmiştir. Pek çok araştırmacı 40 dolaylarında eseri olduğunu iddia etse de kesin rakam olarak 20 kadar eseri vardır. Rum'da manzum eserlerinden çok mensur eserleriyle tanınmıştır. Molla Câmî’den çevirdiği eserlerden dolayı Cami-i Rum lakabıyla anılır.[2] Şiirlerinde tasavvufi öğeler çokça yer almıştır. Hamse sahibi olan ender şairlerdendir. Anadolu'da Nakşibendi tarikatının Ahrari kolunun dini düşüncelerini yayan ilk şahıslardandır.[3]

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Manzum[değiştir | kaynağı değiştir]

Deveci, halka Kerbelâ'da tanık olduğu olayları anlatıyor Lamiî Çelebi, Maktel-i Âl-i Resul, TİEM 1958
  • Divan
    • Müretteb bir divanı vardır. Divanının dibacesi Osmanlı dünyasında şiirin nasıl olması gerektiği konusunda muhtelif fikirler öne sürer. Bu kısım Tahir Üzgör tarafından 1990 yılında basılmıştır. Bilen Burmaoğlu Divanı üzerinde bir doktora çalışması vardır. Eserin British Library'de müellif nüshası mevcuttur.
  • Guy u Çevgan
    • Guy: Tahtadan yapılmış üzeri deri kaplı top. Çevgan: Golf sopasına benzeyen bir sopa. Tasavvufi bir eserdir. Guy insanı, çevgan ise kaza ve kaderi temsil etmektedir. Eserin Nuran Tezcan tarafından edisyonu yapılmıştır.
  • Bursa Şehrengizi
    • Eserde Bursa’daki bazı kişileri metheder. (Nakkaş, ipekçi, berber, terzi vb.) Eser Sultan Süleyman'ı Bursa'ya davet etmek adına kaleme alınmıştır.
  • Vamık u Azra
    • İranlı şair Unsuri’nin eserinin Türkçeye çevirisidir. Eserin Gönül Ayan tarafından 1998 yılında edisyonu yapılmıştır.
  • Vis ü Ramin
    • İranlı şair Fahri-yi Cürcani’nin aynı adlı eserinin çevirisidir. Eserin edisyonu Murat Öztürk tarafından 2009 yılında doktora tezi olarak yapılmıştır.
  • Salaman u Absal
    • Cami’den çevirmiştir. Eserin kökeni antik Yunan'a kadar uzanmaktadır. Lamii Çelebi'nin bu kitabının edisyonu 2013 yılında basılmıştır.
  • Şem ü Pervane
    • Ehli-i Şirazi’den çevirmiştir. Recep Köse 1997 yılında bu eseri yüksek lisans tezi yapmıştır.
  • Ferhad u Şirin
    • Eser aslen Nizami'nin olmasına rağmen Lamii Çelebi'nin tercümesi Nevai'ye dayanır. Eser 1998 yılında Hasan Ali Esir tarafından doktora tezi yapılmıştır.
  • Maktel-i Hüseyin
    • Kerbela olayını anlatır. Eser Ertuğrul Ertekin tarafından 2000 yılında yayımlanmıştır. Bu kitabı inceleyen bir makale Mustafa Altuğ Yayla tarafından kaleme alınmıştır.[4]
  • Lügat-i Manzûme
    • Eseri Lamii Çelebi oğluna Farsça öğretmek amacıyla kaleme almıştır. Eser İbrahim İmran Öztahtalı tarafından 2004 yılında yayımlanmıştır.

Mensur[değiştir | kaynağı değiştir]

Onun İbretnüma eserinin matbu nüshasından bir sayfa. Eserin pdf olarak tamamı için tıklayınız.
  • Nefahatü'l-Üns
    • Cami'den tercümedir. Eser, yazma kütüphanelerindeki nüsha sayılarını dikkate aldığımızda Lamii Çelebi'nin en "popüler" eseridir. Eserde Lamii Çelebi mukaddime kısmını genişletmiştir ve burada tasavvufi kavram ve tipleri değerlendirmiştir. Ayrıca, Lamii Çelebi bu esere Anadolu'daki bazı evliyaları da eklemiştir. Kitabın günümüz Türkçesine uyarlaması Süleyman Uludağ ve Mustafa Kara tarafından 1995 yılında yayımlanmıştır.
  • Şevahidü'n-Nübüvve
    • Cami'den çeviridir. Lamii Çelebi'nin bu eserinin edisyonu Erdem Can Öztürk tarafından 2016 yılında yayımlanmıştır.
  • Şerefü'l-İnsan
    • Lamii'nin nüsha sayısı dikkate aldığımızda bir diğer "popüler" eseridir. Yarı tercüme-telif bir eserdir. Eserin ana konusu insanların mı yoksa hayvanların mı üstün olduğu hususunda insanlar ve hayvanlar arasında yürütülen bir tartışmadır. Eserin edisyonu Sadettin Eğri tarafından 2011 yılında yayımlanmıştır.
  • İbret-nüma
    • İçinde ibret verici tasavvufi hikayeler yer almaktadır.[5] Nüsha sayısına göre Nefahatü'l-Üns'ten sonra Lamii Çelebi'nin en popüler eseridir. Salih Gülerer 1988 yılında eserin bir nüshasını transkript etmiştir.
  • Hüsn ü Dil
    • Lâmii'nin Fettahi-i Nişabüri'nin aynı isimdeki eserini tercümesidir. Eser 1987 yılında Ülkü Sayan, 1998 yılında ise Abit Şenel tez konusu yapılmıştır.
  • Münazara-i Bahar ü Şita
    • Lamii'nin diğer "uyarlama" eserlerinden farklı olarak özgün bir konu ile kaleme aldığı eserdir. Sadettin Eğri eseri 2001 yılında yayımlamıştır.
  • Letâifnâme
    • Eser mizahi ve gündelik hayat hakkında hikayelerden ibarettir. Öte yandan, eseri Lamii Çelebi'nin oğlu, Lemi Çelebi toplumsal erişime sokmuştur. Eser 1990 yılında Aydın Budak tarafından tez olarak çalışılmıştır.
  • Münşeat
    • Lamii'nin mektuplarını ihtiva eden ve British Library'deki nüshası müellif nüshası olan eseridir. Kitapta Lamii'nin dönemindeki muhtelif şahıslara olan mektupları bulunur. Lamii'nin bu eseri Hasan Ali Esir tarafından yayımlanmıştır.
  • Şerh-i Dibace-i Gülistan
    • Lamii'nin Sadi'nin Gülistan isimli meşhur eserinin dibace kısmına yazdığı şerhtir. Eser üzerine Hülya Canpolat 2000 yılında bir çalışma yapmıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Lami Çelebi". Bursa belediyesi resmi internet sitesi. 18 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://archive.is/ghg82. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2012. 
  2. ^ Kut-Alpay, Günay, 'Lāmi'ī Chelebi and his works', Journal of Near Eastern Studies 35/2 (1976), 73-93.
  3. ^ http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay&detay=6797
  4. ^ https://www.academia.edu/17034532/Lamiî_Çelebi_ve_Onun_Maktel-i_Âl-i_Resûl_u_16._Yüzyıl_Vaizlerinden_Molla_Arab_ın_Maktel_Karşıtlığına_Yakından_Bakmak
  5. ^ http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c21/c210287.pdf

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]