Lâmiî Çelebi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Lâmiî Çelebi (1472-1532), divan şairi.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

1472 yılında Bursa’da doğmuştur.[1] Asıl adı Mahmut’tur (Mahmud bin Osman bin Ali en-Nakkaş bin İlyas Lamii).

Lamii Çelebi, münşeatındaki kısa özgeçmişine bakılırsa, ilk önce medrese eğitimi almış fakat bazı düşünsel bunalım döneminden sonra Emir Ahmet Buhari’ye bağlanmıştır.[2] Bu çerçevede şeyhinden dolayı, doğal olarak, Ahrari-Nakşibendi bir mutasavvıf olmuştur. Eserlerinde hiçbir zaman kendini şeyh olarak göstermemiş, bunun yerine özetle kendini bir fakir/mürit olarak tanımlamıştır.

Pek çok araştırmacı, onun 40 dolaylarında eseri olduğunu iddia etse de kesin rakam olarak 20 kadar eseri vardır. Osmanlı dünyasında manzum eserlerinden çok mensur eserleriyle tanınmıştır. Bu çerçevede onun özellikle Tercümeyi Nefahatü'l-Üns, İbret-nüma ve Şerefü'l-İnsan eserleri nüsha sayılarına bakarsak oldukça popülerdir (Yaklaşık 70 üstü). Molla Câmî’den çevirdiği eserlerden dolayı çok sayıda şuara tezkiresi yazarı onu Cami-i Rum lakabıyla anmıştır.[3] Lamii Çelebi, Molla Cami'den başka çok sayıda Osmanlı-dışı şahsın eserini Osmanlı Türkçesine kazandırmıştır. Kendisi de bu uğraşına "Rumi kılıfa sokmak" ya da "Türki kılmak" adını vermiştir. [4] Bu durumda kendisinin 16. yüzyılda giderek renklenmeye başlayan Osmanlı metin/edebi kültürünün önde gelen şahıslarından olduğunu düşünebiliriz.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Manzum[değiştir | kaynağı değiştir]

Deveci, halka Kerbelâ'da tanık olduğu olayları anlatıyor Lamiî Çelebi, Maktel-i Âl-i Resul, TİEM 1958
  • Divan
    • Müretteb bir divanı vardır. Divanının dibacesi Osmanlı dünyasında şiirin nasıl olması gerektiği konusunda muhtelif fikirler öne sürer. Bu kısım Tahir Üzgör tarafından 1990 yılında basılmıştır. Bilen Burmaoğlu Divanı üzerinde bir doktora çalışması vardır ve Kültür Bakanlığı tarafından seçmeler şeklinde yayımlanmıştır British Library'de eserin müellif nüshası mevcuttur.
  • Guy u Çevgan
    • Tasavvufi bir eserdir. Guy insanı, çevgan ise kaza ve kaderi temsil etmektedir. Eserin Nuran Tezcan tarafından edisyonu yapılmıştır. (Guy: Tahtadan yapılmış üzeri deri kaplı top. Çevgan: Golf sopasına benzeyen bir sopa.)
  • Bursa Şehrengizi
    • Eserde Bursa’daki bazı kişileri metheder. (Nakkaş, ipekçi, berber, terzi vb.) Eser Sultan Süleyman'ı Bursa'ya davet etmek adına kaleme alınmıştır.
  • Vamık u Azra
    • İranlı şair Unsuri’nin eserinin Türkçeye çevirisidir. Eserin Gönül Ayan tarafından 1998 yılında edisyonu yapılmıştır.
  • Vis ü Ramin
    • İranlı şair Fahri-yi Cürcani’nin aynı adlı eserinin çevirisidir. Eserin edisyonu Murat Öztürk tarafından 2009 yılında doktora tezi olarak yapılmıştır.
  • Salaman u Absal
    • Cami’den çevirmiştir. Eserin kökeni antik Yunan'a kadar uzanmaktadır. Lamii Çelebi'nin bu kitabının edisyonu 2013 yılında basılmıştır.
  • Şem ü Pervane
    • Ehli-i Şirazi’den çevirmiştir. Recep Köse 1997 yılında bu eseri yüksek lisans tezi yapmıştır.
  • Ferhad u Şirin
    • Eser aslen Nizami'nin olmasına rağmen Lamii Çelebi'nin tercümesi Nevai'ye dayanır. Eser 1998 yılında Hasan Ali Esir tarafından doktora tezi yapılmıştır.
  • Maktel-i Hüseyin
    • Kerbela olayını anlatır. Eser Ertuğrul Ertekin tarafından 2000 yılında yayımlanmıştır. Bu kitabı inceleyen bir makale Mustafa Altuğ Yayla tarafından kaleme alınmıştır.[5]
  • Lügat-i Manzûme
    • Eseri Lamii Çelebi oğluna Farsça öğretmek amacıyla kaleme almıştır. Eser İbrahim İmran Öztahtalı tarafından 2004 yılında yayımlanmıştır.

Mensur[değiştir | kaynağı değiştir]

Onun İbretnüma eserinin matbu nüshasından bir sayfa. Eserin pdf olarak tamamı için tıklayınız.
  • Nefahatü'l-Üns
    • Cami'den tercümedir. Eser, yazma kütüphanelerindeki nüsha sayılarını dikkate aldığımızda Lamii Çelebi'nin en "popüler" eseridir. Eserde Lamii Çelebi mukaddime kısmını genişletmiştir ve burada tasavvufi kavram ve tipleri ayrıntılandırmıştır. Ayrıca, Lamii Çelebi bu esere Anadolu'daki bazı evliyaları da eklemiştir. Kitabın günümüz Türkçesine uyarlaması Süleyman Uludağ ve Mustafa Kara tarafından 1995 yılında yayımlanmıştır.
  • Şevahidü'n-Nübüvve
    • Cami'den çeviridir. Lamii Çelebi'nin bu eserinin edisyonu Erdem Can Öztürk tarafından 2016 yılında yayımlanmıştır.
  • Şerefü'l-İnsan
    • Lamii'nin nüsha sayısı dikkate aldığımızda bir diğer "popüler" eseridir. Yarı tercüme-telif bir eserdir. Eserin ana konusu insanların mı yoksa hayvanların mı üstün olduğu hususunda insanlar ve hayvanlar arasında yürütülen bir tartışmadır. Eserin edisyonu Sadettin Eğri tarafından 2011 yılında yayımlanmıştır.
  • İbret-nüma
    • İçinde ibret verici tasavvufi hikâyeler yer almaktadır.[6] Nüsha sayısına göre Nefahatü'l-Üns'ten sonra Lamii Çelebi'nin en popüler eseridir. Salih Gülerer 1988 yılında eserin bir nüshasını transkript etmiştir.
  • Hüsn ü Dil
    • Lâmii'nin Fettahi-i Nişabüri'nin aynı isimdeki eserini tercümesidir. Eser 1987 yılında Ülkü Sayan, 1998 yılında ise Abit Şenel tez konusu yapılmıştır.
  • Münazara-i Bahar ü Şita
    • Lamii'nin diğer "uyarlama" eserlerinden farklı olarak özgün bir konu ile kaleme aldığı eserdir. Sadettin Eğri eseri 2001 yılında yayımlamıştır.
  • Letâifnâme
    • Eser mizahi ve gündelik hayat hakkında hikâyelerden ibarettir. Öte yandan, eseri Lamii Çelebi'nin oğlu, Lemi Çelebi toplumsal erişime sokmuştur. Eser 1990 yılında Aydın Budak tarafından tez olarak çalışılmıştır.
  • Münşeat
    • Lamii'nin mektuplarını ihtiva eden ve British Library'deki nüshası müellif nüshası olan eseridir. Kitapta Lamii'nin dönemindeki muhtelif şahıslara olan mektupları bulunur. Lamii'nin bu eseri Hasan Ali Esir tarafından yayımlanmıştır.
  • Şerh-i Dibace-i Gülistan
    • Lamii'nin Sadi'nin Gülistan isimli meşhur eserinin dibace kısmına yazdığı şerhtir. Eser üzerine Hülya Canpolat 2000 yılında bir çalışma yapmıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]