Macaristan'da siyaset
Macaristan'da siyaset, parlamenter temsili demokratik cumhuriyet şeklinde işlemektedir. Çok-partili bir sistem bulunmaktadır. Başbakan, hükûmetin başıdır ve sistemde etkili bir role sahiptir. Cumhurbaşkanı ise devlet başkanı sıfatı ile büyük ölçüde sembolik bir konuma sahiptir.
Yürütme yetkisi hükûmet tarafından kullanılır. Yasama yetkisi hem hükümete hem de parlamentoya verilmiştir. Yargı teorik olarak yürütme ve yasama organlarından bağımsızdır ancak pratikte, uzun süre iktidarda kalan Fidesz partisinden güçlü bir şekilde etkilenmiştir.[1][2] 1949'dan 2011'e kadar yürürlükte olan anayasa, 2010 yılında iktidara gelen Fidesz'in mecliste büyük çoğunluğu elde etmesi sonrası değiştirilmiş ve yeni anayasa 2012'de yürürlüğe girmiştir.
Bağımsız bir devlet olan Macaristan, 2004 yılından bu yana Avrupa Birliği üyesidir. 1949-1989 arası sosyalist cumhuriyet olan Macaristan 1989'dan bu yana liberal demokratik sistemde işleyen parlamenter bir cumhuriyettir. Yasama yetkisi, 199 üyeden oluşan tek meclisli Ulusal Meclis tarafından kullanılır. Meclisi üyeleri dört yılda bir seçilirler.
2010-2026 arasında yürütme organını kontrol eden muhafazakar Fidesz, ülkedeki parti sistemini ve idari işleyişi büyük ölçüde etkilemiştir.[3][4] Bir dönem onun karşında muhalefet partisi konumundaki Demokratik Koalisyon (DK), Momentum ve Jobbik partileri zamanla gücünü yitirdiler.
12 Nisan 2026'daki seçimlerde yeni bir muhalefet partisi, Péter Magyar liderliğindeki Saygı ve Özgürlük Partisi, Orbán'ın iktidardaki Fidesz–KDNP partisini kesin bir farkla yenerek parlamentoda üçte iki çoğunluğu elde etti ve anayasayı değiştirebilecek bir parlamento gücüne ulaştı.[5]
Viktor Orbán, 6 Temmuz 1998'den 27 Mayıs 2002'ye ve 29 Mayıs 2010'dan 2026'ya kadar, toplam 20 yıl ile en uzun süre görevde kalan başbakan oldu.[6] Ancak 2010 sonrasında Fidesz ve Orbán'ın uygulamaları nedeniyle Macaristan demokrasisi ile ilgili tartışmalar artmıştır. Çeşitli araştırma kurumları Macaristan'ı "kusurlu demokrasi olarak değerlendirirken[7] bu konuda yıllık raporlarıyla demokrasi endeksi geliştiren Freedom House, 7 üzerinden 3,96 puanıyla artık Macaristan'ı demokrasi olarak görmemektedir.[8]
Yürütme
[değiştir | kaynağı değiştir]Her beş yılda bir Meclis tarafından seçilen cumhurbaşkanının rolü büyük ölçüde törenseldir, ancak isim olarak ordunun başkomutanıdır. Yetkileri arasında görevlendirilecek olan başbakanı belirlemek de vardır. Cumhurbaşkanı, mevcut cumhurbaşkanın tavsiyesi ile aday gösterilip milletvekillerinin oy çokluğuyla seçilir. Başkanın ölmesi, istifa etmesi veya herhangi bir nedenle görevini yerine getirememesi durumunda, Millet Meclisi başkanı cumhurbaşkanı vekili olur.
İkinci Dünya Savaşı sonrası Federal Almanya Cumhuriyeti'nin Temel Yasasına dayanan Macaristan Anayasası uyarınca başbakan, Alman federal şansölyesinin yetkilerine benzer şekilde, Kabine bakanlarını seçerken yürütme organında lider bir role sahiptir ve onları görevden alma konusunda yetkiliydi.
1949-1989 arasında ise Macar Halk Cumhuriyeti'nin yürütme organı Bakanlar Kurulu tarafından temsil ediliyordu.
Yasama
[değiştir | kaynağı değiştir]Tek meclisli, 199 üyeli Ulusal Meclis (Országgyűlés ) devlet otoritesinin en yüksek organıdır. Başbakanın yönlendirdiği mevzuat sürecini başlatır ve onaylar. Üyeleri dört yıllığına seçilir. Seçim barajı %5'tir ancak bu, tek sandalyeli seçim bölgeleri için değil, yalnızca çok sandalyeli seçim bölgeleri ve telafi koltukları için geçerlidir. Seçimler için katılım oranı zorunluluğu yoktur.
Siyasi partiler ve seçimler
[değiştir | kaynağı değiştir]Macar siyasi sisteminde 2020'lerde güncel olarak iki ana grup vardır; bunlardan ilki, sağcı Fidesz-KDNP koalisyonu uzun süredir iktidardaydı. Muhalefette ise uzun süreli iktidara karşı çeşitli arayışlar ve öne çıkan isimler olmuştu. 2022 seçimlerinde kurulan Macaristan için Birlik adli 6 partili grup bekledikleri başarıya ulaşamadı. 2026 seçimlerinde ise daha önce küçük bir parti iken Peter Magyar liderliğinde yükselişe geçen ve seçimlerde başarıya ulaşan Saygı ve Özgürlük Partisi (Tisztelet és Szabadság Párt - TISZA), Macaristan siyasetinde yeni bir dönemi başlatmıştır.
Bu iki tarafın dışında, aşırı sağcı Mi Hazánk Mozgalom (Vatan Hareketimiz) ve yerleşik siyasetle dalga geçen Magyar Kétfarkú Kutya Párt (Macar İki Kuyruklu Köpek Partisi) adlı küçük partiler de bulunmaktadır. Macar kilisesi büyük oranda siyasetle iç içedir.
2026 Genel Seçim Sonuçları
[değiştir | kaynağı değiştir]Ana madde: 2026 Macaristan parlamento seçimleri
12 Nisan 2026'da yapılan son seçimlerde TISZA, %54,41 oy oranı ve 3.079.646 oyla birinci parti olmuştur. 2010'dan bu yana aralıksız iktidarda olan Fidesz ise % 37,7 oy oranı ve 2.138.002 oy ile ikinci olarak iktidarı kaybetmiştir. Vatan Hareketimiz partisi de %5,85 oy oranı ve 341.050 oyla üçüncü parti olmuştur.
Yargı
[değiştir | kaynağı değiştir]On beş üyeli bir Anayasa Mahkemesi, anayasaya aykırılık gerekçesiyle mevzuata itiraz etme yetkisine sahiptir. Üyeler on iki yıllık bir süre için seçilirler. 2012 sonrası yasal değişiklikler içinde Anayasa Mahkemesi'in rolü azalmış ve yasama ve yürütme organıyla bağları artmıştır girmiştir. İktidar koalisyonunu eleştirenler ve bağımsız insan hakları STK'ları, Macar hükûmetinin Anayasa Mahkemesi'nin bu haliyle çoğunlukla hükûmet çıkarlarını meşrulaştırmaya hizmet ettiğini ve hukukun üstünlüğü ve insan haklarının demokratik savunucusu olarak asıl amacını kaybettiğini iddia etmektedir.[9]
Bir diğer yüksek yargı organı, Curia adı verilen Macaristan Yüksek Mahkemesi'nin başkanı ve onun yönettiği Macar medeni ve ceza hukuk sistemi, Yürütme Organından tamamen bağımsızdır.
Macaristan'ın yüksek başsavcısı yürütme organından tamamen bağımsızdır ancak onun statüsü de tartışılmaktadır.
Macaristan'da sivil, azınlık, eğitim ve ekolojik hakları korumak için çeşitli ombudsmanlık ofisleri bulunmaktadır. Bu birimler 2003'ten bu yana yasal olarak bağlayıcı kararlar verme yetkisine sahiptirler.
Finans
[değiştir | kaynağı değiştir]Merkez bankası olan Macar Ulusal Bankası 1990-2004 yılları arasında tamamen kendi kendini yönetiyordu, ancak Kasım 2004'te yürürlüğe giren yeni yasa, yürütme organına belirli atama hakları verdi..
İdari bölümler
[değiştir | kaynağı değiştir]Macaristan 19 il, 23 kentsel ilçeye bölünmüştür. Bu 19 il dışında kalan başkent Budapeşte'nin ayrı bir statüsü vardır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "Hungary: Status of the Hungarian Judiciary – Legal Changes have to Guarantee the Independence of Judiciary in Hungary". 30 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ↑ H. İ. Bayar (2012). "Macaristan Parlamentosu'nda Yasama ve Denetim". Yasama Dergisi. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Eylül 2023.
- ↑ Robert Laszlo (23 Temmuz 2021). "Macaristan'da olası bir demokratik dönüşümün sosyopolitik gereksinimleri | Heinrich Böll Stiftung | Niwêneriya Tirkiyeyê". tr.boell.org. 28 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ↑ Bayramoğlu, Reyhan (31 Ağustos 2023). "Rekabetçi Otoriter Rejim Örneği Olarak Viktor Orban Siyaseti ve Avrupa Birliği'ne Yansımaları". Journal of International Relations and Political Science Studies (8): 81-97. ISSN 2792-0984. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Eylül 2023.
- ↑ Güzel, Erdem (12 Nisan 2026). "Macaristan'da Orban seçimi kaybetti". NTV.com.tr. 20 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2026.
- ↑ "Liberal ikondan küresel popülizmin sembolüne: Viktor Orban". Euronews. 12 Nisan 2026. 13 Nisan 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2026.
- ↑ "Democracy Index 2020". Economist Intelligence Unit (İngilizce). 3 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2021.
- ↑ "Hungary: Nations in Transit 2020". FreedomHouse.org (İngilizce). 30 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2021.
- ↑ "Arşivlenmiş kopya". 2 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
