Kolloid

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Kolloid, bir homojen görünümlü heterojen karışımdır. 1861'de İskoçyalı bilimci Thomas Graham, değişik maddelerin parşömen zarından geçişlerini incelemiş ve bunlardan bazılarının hızlı, bazılarının yavaş hareket ettiklerini gözlemlemiştir. Örneğin albümin, jelatin, arap zamkı gibi maddeler yavaş hareket ederken, şeker, potasyum hidroksit, sodyum klorür gibi maddelerin zardan çok hızlı geçtiklerini tespit etmiştir. Buna göre Graham, çözünmüş maddeleri zardan geçişlerine göre kristaloidler ve kolloidler olarak ikiye ayırmıştır. Kolloidler, büyük moleküllü oldukları için zardan geçememiştir. Sonunda nişasta, jelatin gibi maddeler zamk ile aynı özellikleri gösterdiği için Yunanca'da zamk anlamına gelen kola kelimesinden türeyen kolloid sözcüğü ile adlandırılmıştır. Ancak bilimsel gelişmeler sonucunda Graham'ın kolloid olarak nitelendirdiği protein gibi maddeleri kristallendirmek ve kristaloid olarak nitelendirdiği kükürdün kolloidal çözeltisini hazırlamak mümkün olmuştur ve bu nedenle Graham'ın bu sınıflandırması önemini yitirmiştir.

Yeni tanıma göre; bir maddenin kendisi için çözücü olmayan bir ortamda 10-5-10-7 cm boyutlarında dağılmasıyla oluşan çözeltiye kolloidal çözelti denir. Örneğin kükürdün, kilin, sabunun suda dağılmasıyla kolloidal çözelti oluşur. Yine, süt, kan serumu ve zamkın sudaki çözeltileri ve çeşitli polimer maddelerin kendilerine uygun çözücülerdeki çözeltileri kolloidal çözeltilerdir.

Yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kolloidal çözeltiler, dağılma fazı ve dağılan faz olmak üzere iki fazdan oluşur. Dağılma fazı homojen bir ortamdır. Bu ortam katı, sıvı veya gaz halde olabilir. Dağılan fazı oluşturan tanecikler ise çok sayıda atom veya atom gruplarından oluşmuş olup bu tanecikler ışık mikroskobunda görülmez, ancak elektron mikroskobunda görülebilir. Kolloidal çözeltileri diğer çözeltilerden ayıran başlıca özellik bu taneciklerin büyüklüğüdür. Taneciklerin büyüklüğü 10-5 cm'den büyük ise çözelti, süspansiyon adını alır. Taneciklerin büyüklüğü 10-7 cm'den küçük ise çözelti, gerçek çözeltidir.

Kolloidal sistemler dağılma ve dağılan fazın katı, sıvı ve gaz halde olmasına göre 8 tipte incelenebilir:

Dağılan faz Dağılma fazı Kolloid tipi
katı katı,sıvı,gaz sol
katı gaz aerosol, duman
katı sıvı kolloidal çözelti
sıvı sıvı emülsiyon
sıvı gaz sıvı aerosol, sis
gaz sıvı köpük

Kolloidal sistem katılaştığında jel adını alır.

Optik özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

1857'de Faraday, altının kolloidal çözeltisini hazırlamayı başarmış ve bu çözeltinin optik özelliklerini incelemiştir. Bir altın solü kuvvetli bir ışık ile aydınlatıldığında sole yandan bakılırsa beyaz bir yol halinde bir ışık demei görülür. Faraday, bu olayı, altın tanecikleri üzerinde ışığın saçılması olarak açıklamıştır. Aynı olayı inceleyen Tyndall 1860'ta saçılan ışığın polarize olduğunu bulmuştur. Daha sonra ultra mikroskobun bulunmasıyla taneciklerin boyutunu saptamak mümkün olmuştur. Kolloidal taneciklerin boyutunu saptamak için mikroskop yönteminden başka ultra santrifüj, osmotik basınç, türbidite, viskozite gibi yöntemlerden de yararlanılır. Bütün bu uygulamaların sonunda kolloidal taneciklerin atom ve moleküllerden büyük tanecikler olduğu anlaşılmıştır.

Sınıflandırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Kimyasal bileşimlerine göre kolloidler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Anorganik Kolloidler
    1. Oksit solleri
    2. Hidroksit solleri
    3. Tuz solleri
  2. Organik Kolloidler
    1. Homopolar soller
    2. Heteropolar soller
    3. Hidroksi soller

Tanecik şekillerine göre kolloidler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Küresel Kolloidler
  2. Lineer Kolloidler

Yapı bakımından kolloidler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Misel Tipi Kolloidler
  2. Moleküler Kolloidler

Kararlılığına göre kolloidler[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Liyofob Kolloidler (Ortamın sıvısı su ise hidrofob adını alır.)
  2. Liyofil Kolloidler (Ortamın sıvısı su ise hidrofil adını alır.)