Karting

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Kart yarışı ve ya karting, motor sporlarının değişik bir türüdür. Kart ve ya go-kart adı verilen dört tekerlekli, küçük araçlarla yapılır. Genellikle küçültülmüş kart pistlerinde yapılan bu yarış türü, motor sporlarında daha üst seviyelere geçiş için bir vasıta olarak görülür.

Kart araçları hız bakımından büyük farklılık gösterebilirler. Süperkart olarak da bilinen bazı araçlar, 260 kilometre/saat (160 mph)'i aşan hıza ulaşabilmektedir[1]. Buna karşın genelde eğlence parklarında bulunan ve halkın kullanımına sunulan go-kart araçları ise maksimum 25 kilometre/saat (16 mph) hıza ulaşabilmektedir.

Rotax World Final kart yarışı

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Berlin sokaklarında bir kart yarışı

Amerikalı Art Ingels, karting'in babası olarak kabul edilmektedir. Usta bir yarışçı ve yarış arabası mühendisi olan Ingels, ilk kart aracını 1956 yılında Güney Kaliforniya'da yarattı[2]. Birdenbire ünü yayılmaya başlayan karting, hemen başka ülkelere de sıçramaya başladı[3]. Karting, bugün de özellikle Avrupa'da yoğun ilgi görmektedir.

İlk kart aracı üreten firma, Amerikalı Go Kart Manufacturing Corporation idi (1958). 1959'da, McCulloch firması, kart araçları için motor üreten ilk firma oldu. Üretilen ilk motor, McCulloch MC-10 ismini taşıyordu[4]. Bu motor, iki zamanlı bir elektrikli testere motorundan uyarlanmıştı[5]. Daha sonra, 1960'lı yıllarda, motosiklet motorları da kart araçlarına uyarlanmaya başlandı. Özellikle de, bu iş için firmalar kurulmadan önce bu yöntem tercih ediliyordu. Daha sonradan da başta İtalya (IAME) olmak üzere pek çok ülkede karting için motor üreten firmalar kurulmaya başlandı.

Parçaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Şasi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şasi demir borulardan oluşur[6][7]. Şasinin virajlarda dağılmaması için yeterince dayanıklı olması ve bir süspansiyon görevi görmesi için yeterince esnek olması gerekir. Bu nedenle şasilerde ayrıca bir süspansiyon bulunmamaktadır. Kart şasileri, ABD'de açık, kafesli, düz ve ofset şeklinde bir sınıflandırmaya tabi tutulmaktadır. CIK ve FIA ise şasileri açık ve düz olarak sınıflandırmaktadır.

  • Açık kartlarda takla kafesi bulunmaz.
  • Kafesli kartlarda sürücüyü çevreleyen bir takla kafesi vardır. Bunlar genelde arazi pistlerinde kullanılır.
  • Düz şasili kartlarda sürücü aracın ortasına oturur. Bu şasiler, sprint yarışları için kullanılmaktadır.
  • Ofset şasili kartlarda ise sürücü aracın sol tarafına oturur. Bu şasiler ise sadece sola dönülen speedway yarışlarında kullanılır.

Şasinin dayanıklılığı, değişik durumlara göre değişen bir yol tutuşunu belirler. Genellikle; kuru zeminler için daha dayanıklı ve katı, ıslak ve ya zayıf tutunma özelliğine sahip zeminler için ise daha esnek şasiler tercih edilir. En iyi şasi, dayanıklılık borularının yarıştaki duruma göre öne, arkaya ve ya kenarlara eklenip çıkarılabilmesine uygun olmalıdır.

Frenleme ise arka dingile yerleştirilen bir disk fren ile gerçekleşir. Ön disk frenleri birçok vitesli kart klasmanlarında tercih edilmekte ve popülaritesi gittikçe artmaktadır. Buna karşın, diğer klasmanlarda bu tercih edilmemektedir. Vitesli kartlarda çift ana silindir bulunur. Birisi ön, birisi arka taraf içindir ve ön/arka çapraz değişim için ayarlanabilir durumdadır.

Profesyonel yarış kartları, sürücü hariç genelde 75–80 kg ağırlıktadır. Avanti, Tony Kart, Trulli, Birel, CRG, Gillard, Intrepid, Kosmic, Zanardi ve FA Kart, Avrupa'daki başarılı şasi üreticileri arasındayken; Emmick, Coyote, Bandit, Shadow, MGM, PRC ve Margay gibi firmalar ise Amerika'nın önde gelen firmaları arasındadır.

Motor[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğlence parklarında kullanılan kartların motorlarında dört zamanlı motorlar ve elektrikli motorlar kullanılır. Buna karşın yarış kartlarında ise ya iki ya da dört zamanlı küçük motorlar kullanılmaktadır.

  • Dört zamanlı motorlar standart hava soğutmalı endüstriyel motorlar olabilmektedir. Bazen bu motorlara ufak modifikasyonlar yapılabilir ve güçlerinde 5 ilâ 20 beygir arası bir artış olabilir. Briggs & Stratton, Tecumseh, Kohler, Robin ve Honda gibi firmalar, motor üretiminde önde gelen firmalardandır. Bu firmalar hem yarış hem de eğlence organizasyonları için yeterlidir. Bunların dışında, Yamaha, TKM, Swissauto ve ya Aixro (Wankel motoru kullanır) gibi, 15 ilâ 48 beygire kadar daha güçlü motorlar üreten firmalar da vardır. Bu araçlar 11,000 devire kadar ulaşabilmektedir ve karting için özel olarak üretilirler. Kullanım alanları ise, iki zamanlı motorlar gibi bazı ulusal şampiyona klasmanlarıdır.
  • İki zamanlı motorlu kartlar özel üreticiler tarafından üretilir ve geliştirilir. WTP, Comer, IAME (Parilla, Komet), TM, Vortex, Titan, REFO, TKM, PRD, Yamaha ve Rotax bu firmalar arasında yer almaktadırlar. Bunlar tek silindirliler için 8 ilâ 60 cc arası (Vortex tarafından üretilen MiniROK gibi), çift silindirliler için ise 8 ilâ 250 cc arası geliştirme yapabilmektedirler[1]. Bugün ise en popüler kategorilerde TaG 125 cc motorları kullanılmaktadır. Bu son 125 cc'lik KF1 motorları elektronik olarak 16,000 devirle sınırlandırılmıştır[8]. Bugün birçoğu su soğutmalı olsa da, öncelerde hava soğutmalı motorlar bu spor dalını domine etmişti.

Şanzıman[değiştir | kaynağı değiştir]

Kart araçlarında diferansiyel bulunmaz[7]. Diferansiyel eksikliği, arka lastiklerden birinin dönüş esnasında kayması sonucunu doğurmaktadır. Bu yüzden, şasi, dönüşlerde arka lastiği hafifçe kaldıracak şekilde tasarlanır. Böylece lastik yere tutunmayı biraz yitirir ve zemin üzerine ya kayar ya da zeminle bağlantısını tamamen kaybeder.

Motorun gücü arka dingile bir zincir tarafından ulaştırılır. Motor ve dingil dişlileri sökülebilmektedir. Motordan maksimum gücü alabilmek için, motorun ve dingilin orantısının pist şartlarına uyumlu hâle getirilmesi gereklidir.

İlk zamanlarda, kartlar doğrudan tahrikliydi ve aracın iterek çalıştırılması gerekiyordu. Fakat bunun zahmetli olması amatör seviyeler için merkazkaç debriyajın uygulanması sonucunu doğurdu. Kuru merkezkaç debriyajları bugün pek çok kategoride (mesela Rotax Max) kullanılmakta bugün büyük uluslararası klasmanlar için kural hâline gelmiştir. Bu klasmanlarda 125 cc debriyajlı motorlar kullanılmaktadır.

Lastik[değiştir | kaynağı değiştir]

Lastikler, normal araçlarda bulunanlara göre daha küçüktür. Jantlar magnezyum alaşım, alüminyum ve ya karışık malzemelerden yapılır. Lastikler dönüş baskısını 2 g (20 m/s) kuvvetine kadar kaldırabilir. Lastiklerin bu kuvveti; şasi, motor ve araç ayarlarına göre değişebilir. Bridgestone, Dunlop ve Maxxis gibi bazı lastik üreticileri, kartlar için lastik üretmektedir. Bunun yanı sıra, bu sektöre özel olarak üretim yapan MG, MOJO ve Vega gibi üreticiler de bulunmaktadır.

Diğer motor sporlarında da olduğu gibi, Karting'de de değişik zemin koşullarına göre değişik lastik tipleri bulunmaktadır.

  • Düz lastikler kuru zemin içindir. Düz kart lastiklerinin hamurları, çok yumuşaktan çok serte kadar değişiklik göstermektedir. Yumuşak lastikler daha çok tutunma sağlarken sert lastikler ise daha az tutunma sağlar, fakat daha uzun ömürlüdür. Uluslararası seviyedeki yarışlarda, pilotlar lastiklerini seçme konusunda özgürdürler.[9] Ayrıca bu yarışların süresi genellikle 10 ilâ 20 dakika arası olduğu için, motor sporlarında görülebilecek en yumuşak lastikler Karting'de görülebilmektedir.
  • Yağmur lastikleri, ıslak zemin için kullanılır. Bu lastikler oluklu olup yumuşak bileşenlerden yapılır ve düz lastiklere göre daha dardır. Bazı yarış kategorilerinde yağmur lastiğine izin verilmemektedir.
  • Özel olarak, buzlu zeminler için çivili, ve ya yüksek tutuş gerektiren toprak zeminli pistler için kesikli lastikler kullanılır. Düz ve kesikli lastiklerin kesikleri, sürüşü en uygun hâle getirmek için bir torna vasıtasıyla ayarlanır.

Veri toplama[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer motor sporlarında olduğu gibi, kart yarışları için de birtakım veri toplama sistemleri geliştirilmiştir. Bu sistemler, sürücülere direksiyon üzerine sabitlenmiş bir ekran üzerinden; motor devri, tur zamanları (sektör zamanları da dahil), atılan tur sayısı, en hızlı tur, soğutma sisteminin sıcaklığı, egzoz gazının sıcaklığı ve bazen de şanzımanlı kartlar için hız ve ya da vites bilgilerini görme imkânı verir.

Bu sistemlerden bazıları sensörler aracılığıyla tur bilgilerini kaydedebilmektedir. Bu sistemler o sıradaki seansın takip edilmesini ve/ve ya veri analiz yazılımı yüklenmiş bir bilgisayara verilerin depolanmasını sağlayabilmektedir. Daha komplike sistemler ise yatay ve dikey ivme (g kuvveti), gaz konumu, direksiyon konumu ve fren basıncı gibi ekstra bilgileri gösterebilmektedir.

Yarışlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Brezilya'da bir sprint yarışı

Karting, dört tekerlekli motorsporları arasında genellikle en ekonomik olan tür olarak kabul edilir. Boş zaman aktivitesi olarak neredeyse herkes tarafından yapılabileceği gibi, başlı başına bir spor türü olarak da yapılabilir. Karting yarışları bizzat FIA tarafından, CIK adı altında yapılır. Lisanslı bir yarışçı olmak için, sekiz yaşını doldurmuş olmak yeterlidir.

Amerika'da FIA gibi büyük çaplı bir karting organizatörü bulunmamaktadır. Bunun yerine; IKF (International Kart Federation), WKA (World Karting Association) ve KART (Karters of America Racing Triad) gibi birok organizatör bulunmaktadır.

Birleşik Krallık'ta ise MSA (Motor Sports Association) tarafından birçok organizasyon düzenlenmektedir. NatSKA (National Schools Karting Association) gibi bazı kuruluşlar ise MSA'dan bağımsız olarak ülke boyunca çeşitli yarış organizasyonları yapmaktadır. EPEC (European Prokart Endurance Championship)[10] ve BRKC (British Rental Kart Championship)[11] gibi kuruluşlar ise MSA yetki alanı dışında dört zamanlı "kiralık kart" yarışları düzenlemektedirler. Ülkenin ilk ulusal karting ligi olarak bilinen Elit Karting Ligi (Elite Karting League) de gene MSA yetki alanı dışında yer almaktadır[12].

Avustralya'da ise kart yarışları Australian Karting Association tarafından FIA ve Avustralya Motor Sporları Konfederasyonu (CAMS) adına yönetilir. Her sene yarış organizasyonlarının ve sürücülerin uyması gereken kuralların anlatıldığı bir kılavuz yayınlanır.

Yarış kategorileri 7 ve ya 8 yaşında başlar. Amerika'da ise "Kid Karts" adlı bir kategoride 5 yaşından itibaren yarışabilmek mümkündür. Kategoriye bağlı olarak, gruplar genellikle 3 yıllık olarak ve ya kiloya göre düzenlenir ve 15 ve ya 16 yaşında ulaşılabilen kıdemli statüsüne kadar çeşitli gruplar yer almaktadır.

Yarış türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Typically, race formats are one of the following:

Sprint[değiştir | kaynağı değiştir]

Sprint racing takes place on dedicated kart circuits resembling small road courses, with left and right turns. Tracks range from 1/4 mile (400 metres) to over 1 mile (1,600 metres) in length.

The sprint format is a series of short-duration races, normally for a small number of laps, that qualify for a final, with a variety of point scoring calculations to determine the event's overall winner. Typical duration does not normally exceed 15 minutes. Here, speed and successful passing is of the most importance. It normally occurs in the format of three qualifying heats and a final race for trophy positions.

The FIA championships, including the Karting World Championship, take place in this format.

Dayanıklılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Pack of Laydown Enduros at Daytona, USA

Endurance races last for an extended period, ranging from 30 minutes up to 24 hours or more, for one or more drivers. In general, consistency, reliability, and pit strategy is of greater importance than all out speed.

Called "Enduro" racing in the USA, most WKA & IKF sanctioned events typically last 30 minutes (Sprint Enduro) or 45 minutes (Laydown Enduro) and are run continuous without pit stops. Enduro events are held on full-size road racing circuits that are usually between 1.5 & 4 miles in length.

As well as the famous 24 Hours of Le Mans race for automobiles there is also a 24 hours event for karts which takes place at the kart circuit Alain Prost at Le Mans, France.[13] This race has taken place since 1986 and its winners list include four times Champ Car champion Sébastien Bourdais (in 1996).

Speedway[değiştir | kaynağı değiştir]

Speedway racing takes place on asphalt or clay oval tracks which are normally between 1/6 mile and 1/4 mile long. Tracks primarily consist of two straights and four left-turn corners, few tracks are symmetric and often the shape parallels that of an egg or a tri-oval.

'Offset' kart chassis have been developed for precise handling and adjustability in left-turn-only racing competition taking place on oval and tri-oval tracks.

Speedway kart races range in length from 4 laps for a trophy dash, to 20 laps for a main event.

The two chief racing formats used in dirt speedway karting are heat races and timed laps qualification:

  • The International Kart Federation (IKF) runs a racing format of two 10 lap heats followed by a 20 lap final. Finishing positions in the two heat races are used to calculate the starting position in the feature race.
  • The World Karting Association (WKA) uses time qualifying. Karts equipped with transponders are sent out onto the track in groups of 5 or less to try to achieve the fastest lap time. Positions for the 20 laps feature event are determined by qualifying time.
  • The American Kart Racing Association (AKRA)[14] uses group transponder qualifying to calculate starting positions for 20-lap features.

Yarış kategorileri[değiştir | kaynağı değiştir]

There are many different classes or formula in karting.

Uluslararası[değiştir | kaynağı değiştir]

The CIK-FIA sanctions international championships in KF1, KF2, KF3, KZ1, KZ2 and Superkart. These are regarded as the top level classes of karting and are also raced in national championships worldwide. The World Championship is decided here. The current 2010 World Champion is Nyck de Vries from the Netherlands.[15]

CIK-FIA categories:

  • KF1 (the top level), KF2, KF3, and KF4 (so-called "basic" category). All are using the same water-cooled no-gearbox 125 cc "long life" two-stroke engines with starter and clutch, each with different technical specifications (mufflers, air boxes, carburetor, rev limit etc.).
  • KZ1 and KZ2, both 125 cc gearbox categories.
  • Superkart, a 250 cc gearbox category.

Non CIK-FIA categories: The 'Kart World Championship' (or KWC) as opposed to the FIA's 'Karting World Championship' uses 4-stroke rental karts and travels to a different country each year.

Ulusal[değiştir | kaynağı değiştir]

In the UK, the most celebrated karting series is the National karting series, also known as Super One. There are three types of Super One championships:

  • MSA series: KF2, KF3, Formula KGP, Super Cadet and Cadet
  • Rotax series: Minimax, Junior Max, Senior Max, Senior Max 177
  • TKM series: Formula Junior TKM, Formula TKM Extreme, TKM Senior 4-stroke and since 2006, Honda Cadet

Other UK National Championships include: Birel Easykart (MSA Approved) series: Cadet 60cc, Junior 100cc, Senior Light 125cc, Senior Heavy 125cc

The BRKC is the UK's rental karting National championship, and the UK's official feeder series to the rental Kart World Championship.

NatSKA is a budget karting association set up for schools and youth groups in the UK, with 13 classes.

In the United States, Dirt oval classes[kaynak belirtilmeli] (which often use Briggs & Stratton industrial engines) are prominent in the Southeast and Midwest.[kaynak belirtilmeli] In the West, European style sprint racing is much more common.[kaynak belirtilmeli] In particular, 125cc shifter karts using Honda CR125 power units have gained tremendous popularity in recent years.[16]

In Australia, classes include Cadet (previously called Midget), Rookie, Junior National Pro, Junior National, Junior Clubman, Junior Rotax (Jmax), KF3, Senior National, Senior Rotax, Senior Clubman, Senior TAG (Restricted and Unrestricted). Most classes run a light and heavy category (with some running super heavy).

Many people race worldwide in Spec series such as Rotax Max (a TaG class) or those using the Yamaha KT100 engine.

Yarış lisansı[değiştir | kaynağı değiştir]

As in other disciplines in motorsports, a license is required to drive a racing kart on a circuit or enter competitions.[17] The licenses, issued by governing bodies, are provided by clubs or associations. Most of the time, but not always, a basic insurance coverage is included in the licence annual fee. In some countries, such as France, regulations require the drivers to pass a medical exam each year.

License classes differ between countries according to age groups or levels. Most of the time a Practice License can be easily obtained, while a Racing License might require a capability assessment.[18]

Sürücü ekipmanı[değiştir | kaynağı değiştir]

For their safety, kart drivers are required to wear proper equipment:[19]

  • Full-face helmet (Snell SA2005 or K2005 certification is required for racing, K2005 is same as SA2005 without fire resistance)
  • Driving suit (abrasion resistant overalls with at least one Cordura external layer, CIK-FIA Level 2 homologation for top level racing)
  • Gloves
  • Driving boots (ankles must be covered)

Rib protector and neck brace, although highly recommended, are optional in most countries. None of the above need to be made of fire retardant material. Superkart drivers are required to wear leather overalls, similar to those used in motorcycling.

Yükselme basamağı olarak karting[değiştir | kaynağı değiştir]

Kart racing is usually used as a low-cost and relatively safe way to introduce drivers to motor racing. Many Formula One drivers grew up racing karts, most prominent among them, World Champions Ayrton Senna, Michael Schumacher, Alain Prost, Fernando Alonso, Kimi Räikkönen, Jenson Button, Lewis Hamilton and Sebastian Vettel. Many NASCAR drivers also got their start in racing from karts, such as Darrell Waltrip, Danica Patrick, Lake Speed, Ricky Rudd, Juan Pablo Montoya, Tony Stewart, and Jeff Gordon.

In August 2009, in anticipation to a possible return to F1 with Ferrari, Formula One world champion Michael Schumacher did some preparation driving a kart in Lonato, Italy.[20] Schumacher also raced at the SKUSA SuperNationals, an event taking place each year in Las Vegas, along with F1 drivers Sébastien Buemi and Nelson Piquet, Jr..[21] Felipe Massa also used karting in September 2009 to test his condition in Brazil, two months after his Hungarian Grand Prix accident during qualifying.[22]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

İlişkili :

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b "Superkart at Magny-Cours – 2007". Parcferme.com. 14 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20090414212308/http://www.parcferme.com:80/content/view/2663/2/. Erişim tarihi: 2011-08-08. 
  2. ^ 50 years of karting 1956–2006 – CIK-FIA[ölü/kırık bağlantı]
  3. ^ "How the kart was first introduced to Europe – by Burton Reinfrank – June 2004". Vintagekarts.com. 18 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140118140010/http://www.vintagekarts.com:80/europe.htm. Erişim tarihi: 2011-08-08. 
  4. ^ "The McCulloch Kart Engines". Macbobaust.com. 2002-09-15. 31 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20141231064449/http://macbobaust.com:80/kart_engines.html. Erişim tarihi: 2011-08-08. 
  5. ^ "1959 – McCulloch's Entry into Kart Racing". Vintagekarts.com. 29 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20131029200945/http://www.vintagekarts.com/mcstory.htm. Erişim tarihi: 2011-08-08. 
  6. ^ CIK-FIA anlaşma metni örneği – Şasi, 2005
  7. ^ a b Yarış şasisinin teknik gösterimi – Margay şasileri
  8. ^ "Article 21 ; Specific Regulations for KF1 ; Engine speed limited to maximum 16,000 rpm."CIK-FIA 2010 Teknik Düzenlemeleri
  9. ^ FIA Dünya Motor Sporları Konseyinin Karting'e ilişkin son kararları - CIK/FIA, 15 Mart 2012
  10. ^ "European Endurance Prokart Championship (EPEC)". Teessidekarting.co.uk. 29 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20120429111028/http://www.teessidekarting.co.uk:80/European-pro-kart.php. Erişim tarihi: 2011-08-08. 
  11. ^ Bradley Philpot. "British Rental Kart Championship". BRKC. 5 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20150305114127/http://www.brkc.net:80/. Erişim tarihi: 2011-08-08. 
  12. ^ TeamSport Go Karting. "Special guest appearance at EKL race". 12 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151012105143/https://www.team-sport.co.uk/. Erişim tarihi: 2012-07-27. 
  13. ^ (Fransızca) Kart circuit Alain Prost – 24 hours
  14. ^ "American Kart Racing Association (AKRA)". Akrainc.com. 24 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20121124000720/http://www.akrainc.com:80/. Erişim tarihi: 2011-08-08. 
  15. ^ 2010 CIK-FIA Karting World Championship – Official Classification[ölü/kırık bağlantı]
  16. ^ http://www.superkartsusa.com
  17. ^ Go Kart Basics - Go Motorsport Racing, 14 April 2014
  18. ^ Karting - British Motor Sports Association (MSA)
  19. ^ 2009 CIK-FIA Karting Technical Regulations – Article 3 : Kart and Equipment Safety
  20. ^ Michael is karting in LonatoMichael Schumacher official website, 5 August 2009
  21. ^ SKUSA Supernationals/Michael SchumacherYouTube video
  22. ^ Felipe Massa takes wheel for first time since accidentThe Times, 29 September 2009

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

İdari kurullar:

Şablon:Kart racing Şablon:Class of Auto racing