Kıble

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Dünyanın her yerinden Mekke'deki Kâbe'ye yönelim

Kıble, bazı dinlerde tapınma sırasında yönelinen doğrultuyu anlatır. Bazı dini gruplar haricinde Müslümanların ibadet (namaz) sırasında yöneldikleri yer Mekke'de bulunan Mescid-i Haram'daki Kâbe'dir.

Etimoloji ve anlam[değiştir | kaynağı değiştir]

"Taraf, yönelme" anlamlarına gelen "kıble" kelimesi; bazı araştırmacılara göre, Frig tanrıçası Kibele isminden gelmektedir.[1][2][3] Kur'ân'daki "kıbelel mescid'el haram" ifadesi ise; "Mescid-i Haram tarafına" anlamındadır.

İslam'da kıble tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıbleye doğru dua eden bir hacı
Aşağı Petra. İslam tarihi ve arkeolojisi araştırmacısı Dan Gibson'un bulgularına göre burası Muhammed'in gençlik yıllarını yaşadığı ve ilk vahiylerini aldığı yerdi. İlk İslam mescit ve mezarlıklarının gösterdiği gibi aynı zamanda orası Müslümanların ilk kıble yönleriydi.[4][5]

Muhammed'in, başlangıçta Mescid-i Haram'a yönelerek ibadet yaptığı, daha sonra Kudüs şehrindeki Mescid-i Aksa'ya yöneldiği, bir süre sonra kıble ile gelen vahiy üzerine yeniden Mescid-i Haram'a yönelerek ibadet yapmaya başladığı ifade edilir.

Muhammed'in Medine öncesi hayatını hayatı ve bununla bağlantılı olarak Kur'an'ın ilk yazılım yeri ve Müslümanların ilk kıblesinin neresi olduğu konusu 1970'li yıllardan bu yana sarsıcı tartışmaların konusudur. Arkeolojik araştırmalarda Mekke'nin rivayet edilenin aksine İslam'ın kuruluş yıllarına göre daha yeni bir şehir olarak ortaya çıkışı, bilinen tarih kaynaklarında ve haritalarda adının 8. yüzyıl öncesinde geçmemesi,[6] ticaret yolları üzerinde olmamasının yanında tarım açısından arazinin uygunsuz oluşu,[7] erken dönem İslam tarihi hakkında ipuçları veren Kur'an ve hadis rivayetlerinde tanımlanan bazı yer isimleri ve özellikleri ile Mekke coğrafi yapısının uyuşmaması gibi nedenlerle bazı kişiler Muhammed'in gerçek olmayan kurgusal bir kişilik olduğuna inanmışlardır. Patricia Crone, Michael Cook ve diğer çok sayıda araştırmacı, metin ve arkeolojik araştırmalara dayanarak, "Mescid-i Haram"ın Mekke'de değil, Kuzeybatı Arap Yarımadası'nda bulunduğunu varsaydılar.[8][9][10][11]

Muaviye'nin ölümü sonrasında çıkan iç karışıklıklarda Kâbe'nin Yezid'in askerlerince yıkıldığı,[12] Kâbe'nin aslına uygun olarak yeniden inşa edilmesinin İslam dünyasında uzun süre tartışıldığı ancak bunun gerçekleşmediği[13] geleneksel tarih yazımında da ifade edilen bir konudur. Kıble üzerinden yapılan bazı araştırmalar İslam'ın ilk kuruluş yeri olarak Petra'yı öne çıkarmıştır.[14]

Kanadalı arkeolog ve İslam tarihi araştırmacısı Dan Gibson ise, en eski cami, saray ve mezarlık yönlerinin Petra'yı gösterdiklerini keşfetti.[15] Gibson bu bulgularla ayet, hadis ve tarihle ilgili yazılı kaynaklardaki ipuçlarını bir araya getirerek Muhammed'in Petra'da yaşamış ve buradan Medine'ye göç etmiş olduğu sonucuna ulaşmıştır. Ona göre Müslümanların ilk kıblesi hiçbir zaman Kudüs'teki Mescid-i Aksa olmamış, aksine Petra'da Al-Lat tapınağı olarak kullanılan Kâbe olmalıydı. Bu yapı Müslümanların iç savaşlarından birisi olan Abdullah bin Zübeyr ayaklanması sırasında mancınıklarla yıkılmış, İbni Zübeyr karataşı Kâbe'de bulunan diğer kutsal eşyalarla birlikte alarak Emevi saldırıların uzakta, bugünkü Mekke'nin bulunduğu yere taşımış ve yeni tapınağı burada inşa etmişti. Emevilere karşı Abbasilerin desteğini kazanan yeni mekan birkaç yüzyıllık bir geçiş dönemi sonunda tamamen benimsenmiş, yeni yapılan camilerin yönü Mekke'ye dönük olarak inşa edilmeye başlanmıştır. Ancak Emevi etkisinde kalan Kuzey Afrika ve Endülüs camileri yönlerini bambaşka bir yöne, Güney Afrika'ya çevirerek yeni kıbleye karşı çıkmaya devam etmişlerdir.[16][17]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Harici video
The Sacred City (2016) (Kutsal Şehir), Türkçe
Kansas Eyalet Üniversitesi'nin kıble çalışması, Türkçe

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Kibele'den Sibel'e Kıble Sözcüğü - Bilal Aksoy". 26 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2020. 
  2. ^ Cahiliye Araplarının İlahları - Mahfuz Söylemez
  3. ^ ""Kıble" Sözcüğünün Kökeni ve Anadolu Tanrıçası Kybele - Halikarnas Balıkçısı". 14 Ocak 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ocak 2018. 
  4. ^ Dan Gibson: Qur'ānic geography: a survey and evaluation of the geographical references in the qurãn with suggested solutions for various problems and issues. Independent Scholars Press, Surrey (BC) 2011, ISBN 978-0-9733642-8-6
  5. ^ https://www.mdpi.com/2077-1444/11/3/102/htm
  6. ^ Holland, Tom; In the Shadow of the Sword; Little, Brown; 2012; p. 303: ‘Otherwise, in all the vast corpus of ancient literature, there is not a single reference to Mecca – not one’
  7. ^ Crone, Patricia; Meccan Trade and the Rise of Islam; 1987; p.7
  8. ^ https://bora.uib.no/bora-xmlui/bitstream/handle/1956/12367/144806851.pdf?sequence=4&isAllowed=y
  9. ^ Meccan Trade And The Rise Of Islam, (Princeton, U.S.A: Princeton University Press, 1987
  10. ^ https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5006&context=edissertations
  11. ^ https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/592002
  12. ^ Orhan Gökdemir, Din ve Devrim, İstanbul: Destek Yayınları. 2010. s. 64
  13. ^ http://docs.neu.edu.tr/library/nadir_eserler_el_yazmalari/TEZLER_YOK_GOV_TR/Kabe%20tarihi.pdf
  14. ^ https://www.researchgate.net/publication/339490857_How_Accurately_Could_Early_622-900_CE_Muslims_Determine_the_Direction_of_Prayers_Qibla
  15. ^ https://www.mdpi.com/2077-1444/11/3/102/htm
  16. ^ Data on Gibson's biography taken from his Web pages, his book Qur'ānic Geography and the Amazon author information to this book: [1] 21 Mayıs 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [2] 8 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [3] 26 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., [4] 30 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  17. ^ Dan Gibson: Qur'ānic Geography (2011)