Hipotiroidi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Hipotiroidi, Hipotiroidizm, tiroit bezinin yapısal ya da işlevsel bozuklukları nedeniyle ortaya çıkan tiroit hormonu eksikliği olgusudur. Hipotalamus-Hipofiz-Tiroit aksındaki sorunlar hipotiroidiye neden olabilirler.[1][2][3][4]

Hipotiroidizmin nedensel tipleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hipotiroidizm, nedenlerine göre 3 grupta incelenir:

Primer hipotiroidizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Hipotiroidizm olgularının çoğu “primer hipotiroidizm” kapsamına girmektedir. Bu gruptaki olguların bir bölümünde tiroit dokusu ya hiç oluşmamıştır ya da sonradan yitirilmiştir (tiroit disgenezisi). Bir bölümünde ise, yüksek TSH (thyroid-stimulating hormone) düzeyi nedeniyle ortaya çıkan büyüme (guatr) izlenir.[1][2][3][4] Başlıca nedenler:

Konjenital hipotiroidizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Konjenital hipotiroidizm konjenital metabolizma hastalıkları arasında en sık görülenlerden biridir. Canlı doğumlarda ortalama 1/3500 gibi bir sıklıkta rastlanır. Tedavi görmeyen hastalarda sinir sisteminin gelişmesindeki önemli aksamalarla birlikte kısırlık bulgusu da vardır. Olguların çoğu izole (sporadik) olgulardır. %2 kadarı tiroid gelişimindeki kusurlara (tiroit disgenezisi) bağlı otosomal resesif ya da otosomasl dominant olarak aktarılan kalıtsal sendromlardır.[5][6]  Sendromları bir bölümünde tiroit dokusu normal boyutlarda olabilir, guatr bulgusu yoktur. Tiroit hormonlarının en önemli etkisi santral sinir sistemi (beyin-beyincik-omurilik) gelişimde görülür.

Konjenital olguların önemli bir bölümü tiroid bezinin oluşum kusurları sonucunda ortaya çıkar; tiroid bezi hiç oluşmamıştır (agenezis) ya da gelişmesi yetersizdir (hipoplazi). Doğumdan sonraki ilk haftalar içinde tedavi edilmeyen olgularda önemli psikomotor gelişmede ve zeka düzeyinde önemli sorunlar ortaya çıkar. Konjenital hipotiroidizm olguların bir başka bölümünde, tiroit bezinin salgı yapması için hipofizden gelen hormona (thyroid-stimulating hormone - TSH)” yanıt vermediği izlenir. Kalıtsal olguların otosomal resesif, otosomal dominant ya da X-kromozomu aracılığıyla aktarılan 9 fenotipi vardır.

Tiroit bezinin yitirilmesi (postablatif hipotiroidizm)[değiştir | kaynağı değiştir]

Tümör ya da hipertiroidizm nedeniyle tiroit bezinin çok büyük bir bölümünün çıkarılması ya da radyoaktif iyot verilerek etkisizleştirilmesi ile tiroit bezinin radyoterapi etkisiyle işlevlerini yitirmesi en sık görülen nedenlerden biridir.[1][2]

Otoimmun hipotiroidizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Guatr

İyot eksikliği görülmeyen bölgelerdeki guatrlı hipotiroidizm olgularının en önemli nedenidir. Büyük bölümü Hashimoto tiroiditin sonucudur. Kandaki anti-TSH reseptör antikorlarının neden olduğu otoimmun bir hastalıktır.[1][2]

İyot eksikliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Yetersiz iyot alımı sonucu ortaya çıkan olgulardır. Tanısı ve tedavisi en kolay olan hipotiroidi türüdür.[1][2]

İlaçlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Hipertiroidizm tedavisinde kullanılan ilaçlar (methimazole, propylthiouracil) ile lityum ve tüberküloz tedavisinde kullanılan para-aminosalisilik asit içeren ilaçlar hipotiroidizme neden olabilmektedir.[1][2]

Tiroit metabolizması bozuklukları (konjental biyosentez defekti; dishormonogenetik guatr)[değiştir | kaynağı değiştir]

İyot transportu ve işlenmesindeki defektler ender görülen hipotiroidizm nedenleridir.[1][2]

Tiroit hormonu resistansı sendromu[değiştir | kaynağı değiştir]

Otosomal dominant yolla aktarılan, tiroit hormon reseptörlerinin etkilendiği kalıtsal bir sendromdur. Kandaki tiroit hormon düzeyinin yetersizliği nedeniyle kan TSH düzeyi yüksektir.[1][2][7]

Tiroit dokusunun yetersizliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Tiroit bezinin konjenital eksikliği ya da hipoplazisi ender görülen hipotiroidizm nedenleridir. Tiroit transkripsiyon faktörü-2 (TTF-2) mutasyonu olgularında ayrıca yarık damak bulgusu da saptanır.[1][2]

Sekonder hipotiroidizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Tiroit bezlerinin hormon üretebilmesi için hipofizden salgılanan TSH’nun (thyroid-stimulating hormone) uyarısı gerekir. Hipofiz bezinin yıkımına neden olan patolojilerde TSH eksikliği vardır. Sheehan sendromu[8] ve Simmonds hastalığı[9] (sendromu) yıkımına neden olan en önemli patolojilerdir. Sheehan sendromunda, doğum sırasında görülebilen ağır kanama ve şok hipofiz nekrozuyla sonuçlanır. Simmonds hastalığında ya da sendromunda hipofiz ön lobunun yıkımına neden olan sistemik embolizme bağlı infarkt, enfeksiyon hastalıkları (sifilis, tüberküloz, metastatik abseler, vd), primer ya da metastatik tümörler gibi patolojiler saptanır.[1][2][3][4]

Tersiyer hipotiroidizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Tiroit bezlerinin hormon üretebilmesi için hipofizden salgılanan TSH’nun (thyroid-stimulating hormone) uyarısı gerekir. TSH ise, hipotalamusta üretilerek hipofize yollanan TRH’nun (thyrotropin-releasing hormone) tetikleyici etkisiyle olur. Santral hipotiroidizm olarak da anılan tersiyer hipotiroidizmde sorun hipotalamusta ya da hipotalamus-hipofiz arasındaki portal kan dolaşımındadır. Her iki durumda da hipotalamusta üretilen ve hipofize gelerek TSH üretimini tetikleyen TRH eksikliği söz konusudur. Hipotalamusun travma, kanserler ya da radyoterapi etkisiyle zarar görmesinin sonucudur.[1][2][3][4]

Hipotiroidizm: Klinik tipler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kretinizm (cretinism)[değiştir | kaynağı değiştir]

Hipotiroidili çocukta eksik dişler (hipodonti) ve biçim bozuklukları

Bebeklerde ve küçük çocuklarda görülen hipoparatiroidizmdir. Belirgin zeka geriliği vardır. İyot eksikliğinin öneminin bilinmediği çağlarda dağlık bölgelerde sık görülen bir olgu olan kretenizm, iyot desteğinin sağlanmasıyla oldukça azalmıştır. Günümüzde konjenital tiroit metabolizması bozukluklarının sonucu olarak ortaya çıkmaktadır. Gebe annelerdeki iyot eksikliği fetüsü de etkileyebilmektedir.[1][2][3]

Başlıca bulgular iskelet sistemindeki ve santral sinir sistemindeki gelişmelerin etkilenmesi sonucudur; boy kısalığı, zeka geriliği, kaba yüz yapısı, dişlerin gelişmesinde ve sürmesine aksamalar, göbek fıtığı gibi bulgulara sıkça rastlanır.[1][2][3][10] Gebe annede de iyot eksikliği varsa bebekteki zeka geriliği oldukça ileri düzeydedir.[1][2][3]

Miksödem (myxedema)[değiştir | kaynağı değiştir]

Büyük çocuklarda ve erişkinlerde saptanan hipotiroidizm türüdür. Klinik bulgular hastaların yaşına göre farklılıklar gösterir. Büyük çocuklardaki bulgular, erişkinlerde saptanan bulguları içermekle birlikte kretinizmi de anımsatan özellikler gösterir. Erişkinlerdeki hipotiroidizm sessizce gelişir. Fiziksel ve mental yavaşlık en tipik iki bulgudur. Erken dönemlerde depresyon yakınmaları vardır. Konuşma ve zeka yavaştır. Uyuşuk, soğuğa duyarlı ve şişmandır. Akciğer vital kapasitesi düşüklüğü kalp işlevlerini de etkiler; dolaşıma atılan kanın azalması nedeniyle deri soluk ve soğuktur. Kabızlık vardır. Terleme azalmıştır. Deri ve mukozalarda biriken bağ dokusu matriksi maddelerinin neden olduğu ödem yüz yapısında kabalaşma, dilde büyüme (makroglossi) ve seste kalınlaşmalara neden olur.[1][2][3]

Tanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Tanı için kan TSH düzeyi önemlidir. Primer hipotiroidizm olgularında TSH düzeyi yüksektir. Sekonder ve tersiyer olgularda TSH düzeyleri artmaz, düşük bile olabilir. Tiroit hormon (T3, T4) kan düzeyleri tüm hipotiroidi olgularında düşüktür.[1][2][3]

Tedavi[değiştir | kaynağı değiştir]

İyot eksikliğine bağlı olgularda iyot desteği oldukça etkilidir. Tiroit hormonunun yeterince üretilemediği hastalara sentetik hormon (levothyroxin) tedavisi denetimli olarak uygulanır.[1][2][3]

Semptomlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Erken hipotiroidizm genellikle asemptomatiktir ya da belirsiz semptomlarla kendini gösterir.

Erken semptomlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Geç semptomlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Guatr
  • Yavaş konuşma ve boğuk ses.
  • Kuru kabarık cilt, özellikle yüz bölgesi
  • Anormal menstruel siklus
  • Düşük bazal vücut ısısı
  • Tiroid ilişkili depresyon
  • Kısırlık
  • Ruh hali değişiklikleri
  • Akut yorgunluk sendromu
  • Stres
  • Erkeklerde azalmış libido
  • Çocuklarda dişlerin gelişiminde ve sürmesinde aksamalar[10]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Kumar V, Abbas AK, Aster JC. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease. 9th edt., Elsevier Saunders, Philadelphia, 2015
  2. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q Goljan EF. Rapid Review Pathology. 5th edt., Elsevier, Philadelphia, 2019
  3. ^ a b c d e f g h i j De Felice M, Di Lauro R. Thyroid development and its disorders: genetics and molecular mechanisms. Endocrine Reviews, 25: 722-746, 2004
  4. ^ a b c d Heidelbaugh JJ. Endocrinology Update: Hypopituitarism. FP Essentials, 451:25-30, 2016
  5. ^ Macchia PE, Lapi P, Krude H, et al. PAX8 mutations associated with congenital hypothyroidism caused by thyroid dysgenesis. Nature Genetics, 19: 83-86, 1998
  6. ^ Park SM, Chatterjee VKK. Genetics of congenital hypothyroidism. Journal of Medical Genetics, 42: 379-389, 2005
  7. ^ Paschke R, Ludgate M. The thyrotropin receptor in thyroid diseases. New England Journal of Medicine, 337: 1675-1681, 1997
  8. ^ Kristjansdottir HL, Bodvarsdottir SP, Sigurjonsdottir HA. Sheehan's syndrome in modern times: a nationwide retrospective study in Iceland. European Journal of Endocrinology, 164(3):349-354, 2011
  9. ^ Heidelbaugh JJ. Endocrinology Update: Hypopituitarism. FP Essentials, 451:25-30, 2016
  10. ^ a b Manisalı Y, Çöloğlu AS,  Aygen A. Dişlerin sürme bozuklukları, Dişhekimliği Fakültesi Dergisi (İstanbul),  9: 63-68, 1975
  11. ^ "Hypothyroidism" (PDF). American Association of Clinical Endocrinologists. 8 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 12 Şubat 2013. 
  12. ^ Yeum, C; Kim, SW; Kim, NH; Choi, KC; Lee, J (2002). "Increased expression of aquaporin water channels in hypothyroid rat kidney". Pharmacological Research. 46 (1). ss. 85–8. doi:10.1016/S1043-6618(02)00036-1. PMID 12208125. 
  13. ^ "Thyroid and Weight" (PDF). The American Thyroid Association. 10 Nisan 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Haziran 2012. 
  14. ^ Hypothyroidism fact sheet[ölü/kırık bağlantı] CDC medical records on VoxHealth. Retrieved on 2013-01-01