Henry Moseley

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Henry Moseley
Henry Moseley (1887-1915).jpg
Doğum Henry Gwyn Jeffreys Moseley
23 Kasım 1887(1887-11-23)
Weymouth, Dorset, İngiltere
Ölüm 10 Ağustos 1915 (27 yaşında)
Gelibolu, Osmanlı İmparatorluğu
Milliyet İngiltere
Vatandaşlık Birleşik Krallık
Ödüller Matteucci Medal (1919)
Kariyeri
Dalı Fizik, kimya
Etkilendikleri Ernest Rutherford

Henry Moseley (23 Kasım, 1887 - 10 Ağustos 1915), İngiliz fizikçi. Atom numarasını ve Moseley kanunları'nı keşfederek günümüzde kullanılan modern periyodik tablonun oluşumuna katkı sağlamıştır.

Modern periyodik cetvelin temelini oluşturan atom numarasını keşfeden Moseley, elementlerin özelliklerinin ağırlıklarıyla bir ilişkisinin olmayıp sadece atom numarası ile ilişkili olduğunu kanıtlamıştır. Bu sonuca, bazı elementlerin yaydığı X-ışını spektrumunu inceleyerek atom numarası ve spektrum frekansı arasında bir bağlantı kurarak varmıştır. Moseley kanunu, Bohr teorisinin çoğaltması için tasarlanan hidrojen atomu spektrumunun dışında, Niels Bohr'un teorisini destekleyen ilk deneysel kanıt olarak sunulmuş ve bu kanun sonrasında atom fiziği, nükleer fizik ve kuantum fiziği geliştirilmiştir.

Bu kanun sayesinde Ernest Rutherford'un ve Antonius van den Broek'in atomunun çekirdeğinde periyodik tablodaki (atomik) sayısına eşit olan bir dizi pozitif nükleer yük bulunduğunu öneren modeli ön plana çıkmıştır.[1][2] Bu model günümüzde de kabul edilmektedir.

I. Dünya Savaşı'nın başlaması sonrası Moseley, Oxford'daki araştırmalarını bırakıp Kraliyet Mühendisi olarak Britanya Ordusu'na katıldı. 1915'te Gelibolu Savaşı'nda görevlendirildi. Cephede telekomünikasyondan sorumlu olan Moseley, 10 Ağustos 1915'te bir Türk keskin nişancı tarafından kafasından vurularak öldürüldü. Hayatta olması hâlinde 1916 Nobel Fizik Ödülü'nü kazanabileceğine kesin gözüyle bakılıyordu.[3][4]

Bilimsel çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Moseley 1913 yılında, kristallerin içerisinde kırınım yöntemiyle bulunan çeşitli kimyasal elementlerin (çoğunlukla metaller) X-ışını spektrumunu gözlemlemiş ve ölçmüştür. Moseley, üretilen X ışınlarının dalga boyları ile X ışını tüplerinde hedef olarak kullanılan metallerin atom sayıları arasında sistematik bir matematiksel ilişki keşfetti. Bu keşif zamanla Moseley kanunlarını oluşturdu.

Moseley'in X-ışını spektroskopisindeki deneyleri, doğrudan fiziklerinden kobalt ve nikelin farklı atom sayılarına (27 ve 28) sahip olduklarını ve Moseley'in atom sayılarının objektif ölçümleri ile Periyodik Tabloya doğru yerleştirildiklerini gösterdi. Bu nedenle Moseley'in keşfi, atomik elementlerin sayısının sadece kimyaya ve kimyagerlerin sezgisine dayalı belirlenen rastgele sayılar olmadığını kanıtlamış ve X-ışını spektrumu fiziği sayesinde bu elementlere verilen sayıların sağlam bir deneysel temeli olduğunu göstermiştir.

Atomun Anlaşılmasına Katkı[değiştir | kaynağı değiştir]

Moseley ve yasalarından önce, atom numaraları yarı rastgele bir sıra numarası olarak düşünülüyordu, atom ağırlığı ile belirsizce artıyor, ancak kesin olarak tanımlamıyordu. Moseley'in keşfi, atom numaralarının keyfi bir şekilde atanmadığını, aksine bir fiziksel temele sahip olduklarını gösterdi.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Rutherford, E. (1911). "The scattering of α and β particles by matter and the structure of the atom". Philosophical Magazine. 6th series. 21 (125): 669-688. 
  2. ^ Broek, A. van den (1913). "Die Radioelemente, das periodische System und die Konstitution der Atome" [Radio-elements, the periodic system, and the constitution of atoms]. Physikalische Zeitschrift (Almanca). 14: 32-41. 
  3. ^ Rutherford, Ernest. "Moseley, Henry Gwyn Jeffreys". Oxford Ulusal Biyografi Sözlüğü (çevrimiçi bas.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/35125.  Birleşik Krallık Halk Kütüphanesi abonelik veya üyeliği gereklidir
  4. ^ Asimov, Isaac (1982). "1121. MOSELEY, Henry Gwyn-Jeffreys". Asimov's Biographical Encyclopedia of Science and Technology (PDF) (2nd revised bas.). New York etc.: Doubleday. ss. 713-714.