Fıstık ezmesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Fıstık ezmesi
Fıstık ezmesi
Alternatif isim Peanut butter
Ülke(ler) ABD
Türü Çeşitli
Servis şekli Soğuk
Ana malzemeler Kavrulmuş fıstık, tuz
Kalori 190 (32 g)[1]

Fıstık ezmesi kavrulmuş fıstıkdan yapılan bir ezme çeşididir. Gellelikle fıstık ezmesinin içine tuz, tatlandırıcı veya emülsiyon sağlayan maddelerde katılır. Fıstık ezmesi pek çok ülkede popüler. Amerika Birleşik Devletleri[2] her yıl $800 milyon dolarlık fıstık ezmesi tüketiyor ve fıstık ezmesi ihracatın liderlerinden biridir.[3]

Badem ve kaju ezmelerine benzeyen fıstık ezmesi ekmeğe, tosta veya krakerlere sürülüp sade yenilebilir, ya da  fıstık ezmeli reçelli sandviç yapmak için kullanılabilir. Hem krep, yumurtalı ekmek, granola ve smoothie gibi çeşitli kahvaltılık yemeklerinde hem de bisküvi ve çikolatalı brownie gibi tatlılarda kullanılır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Yer fıstığın gıda olarak tüketimi Meksika'nın Aztek ve Peru'nun İnka İmparatorluklarında başlamış.[4][5]

1884 yılında Kanada asıllı Marcellus Gilmore Edson (1849 – 1940) fıstık ezmesi patentini almış.[6] Patent başvurusuna göre, fıstık ezmesini elde etmek için öncelikle kavrulmuş fıstıklar iyice ezilene kadar öğütücüde çekilir, sonra da ezmenin kıvamı sertleşene kadar şeker eklenirdi. 1894 yılında St. Louis'den George Bayle isimli bir işadamı fıstık ezmesini üretip satmaya başlamış.[7]

Kahvaltılık gevrek üreticisi olarak tanınan John Harvey Kellogg'a 1898'de "Besleyici ürünler üretim işlemi" için bir patent verildi ancak fıstıkları kavurmakdansa haşlıyormuş.[8] Fıstık ezmesinin ilk uretildiği dönemde zengin insanların yediği bir gıda ürünüydü ve pahalı sağlık merkezlerinde servis edilerek daha ünlü olmaya başladı. Kellogg'un Batı Sağlık Gelişme Kurum'nda hastalara fıstık ezmesi verilirdi çünkü hem yuksek protein oranlı hem de cığnenmeden yutulan bir yemeğe ihtiyaçları vardı.[7]

Ilk fıstık ezmesi makineleri Kellogg'un Battle Creek Tımarhanesi'nde çalışmış olan Joseph Lambert ve Doktor Ambrose Straub tarafından geliştirilmiş.[9][10] 1903 yılında fıstık ezmesi makinesi için patent almışlar. 1922'de kımyacı Joseph Rosenfeld pürüzsüz fıstık ezmesi yapılışında kısmen hidrojene yağın yağ ayrılmasını engelledığını anladı ve 1928'de Peter Pan şirketine bu yöntemin kullanma izini verildi.[9] 1932'de Skippy markası altında Rosenfeld fıstık ezmesi üretimine başladi ve ezmeyi yayıklıyarak daha pürürsüz bir kıvam elde etti. Ezmenin içine fıstık parçaları karıştırarak da ilk "chunky" fıstık ezmesini yapmış. 1955'te Procter & Gamble şirketi Jif markasını piyasaya sürdu. Jif'e şeker ve melas eklendığı için diğer fıstık ezmelerinden daha tatlı bir ezmeydi.[7]

Çeşitler[değiştir | kaynağı değiştir]

Fıstık ezmenin iki ana çesiti "çıtır" (chunky) ve "pürüzsuz" (smooth).[11] Çıtır fıstık ezmesine kalın çekilmiş fıstık parçaları ekleniyor. ABD gıda yönetmelikleri altında "peanut butter" diye satılan fıstık ezmelerin 90% fıstıkdan yapılmalı.[12] Kalan <10% çoğu zaman tuz, tatlandırıcı, ve hidrojene yağ gibi bir emülsiyon sağlayan maddeden oluşur. ABD'de "peanut butter" olarak satılan ezmelerin içinde herhangi bir yapay tatlandırıcı, kimyasal koruyucu, ve renk maddesi bulunmamaktadır.[13]

Başvurular[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Zelman, Kathleen M.; MPH; RD; LD. "Don't Ditch These 'Fattening' Foods When You're on a Diet". WebMD. 17 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2018-12-12. 
  2. ^ "U.S. Exports of (NAICS 311911) Roasted Nuts & Peanut Butter With All Countries]". US Census Bureau. 2012. June 19, 2015 tarihinde kaynağından Arşivlendi. 
  3. ^ Chakravorty, Rup. "Breeding a better peanut butter". American Society of Agronomy. November 10, 2015 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: October 15, 2015. 
  4. ^ Bureau, Commodity Research (August 24, 2007). "The CRB Commodity Yearbook 2007". John Wiley & Sons. 3 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: September 29, 2016. 
  5. ^ Christopher Cumo. Foods That Changed History: How Foods Shaped Civilization from the Ancient World to the Present. ABC-CLIO. s. 284. 
  6. ^ "Manufacture of peanut candy, US Patent #306727". US Patent Office. October 21, 1884. April 5, 2017 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: May 8, 2017. 
  7. ^ a b c Michaud, Jon (November 28, 2012). "A chunky history of peanut butter". www.newyorker.com. New Yorker. March 31, 2017 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: May 9, 2017. 
  8. ^ "Process of producing alimentary products, US Patent #604493". US Patent Office. May 24, 1898. April 5, 2017 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: May 8, 2017. 
  9. ^ a b "The History of Peanut Butter". Huffington Post. August 31, 2012. September 26, 2016 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: October 3, 2016. 
  10. ^ Innovate St. Louis (August 25, 2011). "Innovation in St. Louis History – Innovate St. Louis". Innovatestl.org. December 27, 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: December 18, 2011. 
  11. ^ Spiegel, Alison (July 23, 2014). "Smooth vs. Chunky Peanut Butter: The Great Debate". October 2, 2016 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: September 29, 2016. 
  12. ^ Blitz, Matthew (October 14, 2015). "Why Midcentury Lawyers Spent 12 Years Arguing About Peanut Butter". Atlas Obscura. October 15, 2015 tarihinde kaynağından Arşivlendi. Erişim tarihi: October 15, 2015. 
  13. ^ Rosengarten, Jr., Frederic (2004). The Book of Edible Nuts. Courier Corporation. s. 162.