Bulgaristan Cumhuriyeti Müslümanlar Diyaneti Başmüftülüğü
Bulgaristan Cumhuriyeti Müslümanlar Diyaneti Başmüftülüğü; Bulgaristan'da yaşayan Müslümanları temsil eden,[1] onların dini hayatını düzenleyen [2] ve dini teşkilatlarını denetleyen kurum[3]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Bulgaristan'da müftülük sisteminin kurulması ile ilgili ilk hukuki belge Rusya İmparatoluk Komiseri Prens Aleksandır Dondukov Korsakov’un 14 Ağustos 1878 tarihinde yayınladığı “Bulgaristan Mahkeme Teşkilatına Dair Muvakkat Talilmatname’dir”. Bu talimatnameye göre Bulgaristan'daki dini azınlıklara davalarını kendi dini mahkemelerinde görme hakkı verilmiştir.[4] Bulgar Prensi Aleksander Battenberg tarafından tasdik edilen ve 9 Temmuz 1880 tarihinde yürürlüğe giren “Bulgaristan Prensliği’nde Hıristiyanlar, Müslümanlar ve Yahudilerin Dinî Yönetimine Dair Muvakkat Talimatname” ile Bulgaristan'da müftülük teşkilatı kurulmuştur. Bu talimatname hükümlerine göre, Sofya, Köstendil, Vidin, Vraca, Plevne Tırnova, Rusçuk, Şumnu, Silistre ve Varna’dan oluşan 10 sancakta müftü seçimi yapılmıştır. [5]
Osmanlı Devleti 19 Nisan 1909 tarihinde İstanbul Protokolü ile Bulgaristan’ın bağımsızlığını tanıdı ve Bu protokolle birlikte bir de “Müftülükler Sözleşmesi” imzalandı. Bu sözleşmede Sofya’da Başmüftülük kurumunun kurulması ve Başmüftünün sancak müftüleri tarafından ve onların arasından seçilmesi hükümleri yer alıyordu. [6] “Müftülükler Sözleşmesi” ne uygun olarak 8 Aralık 1910 tarihinde Hocazade Mehmed Muhiddin Efendi Bulgaristan’ın ilk Başmüftüsü seçildi ve bu görevini 1915 yılına kadar devam ettirdi.[7]
Günümüzde Bulgaristan Başmüftülüğü, Bulgaristan Müslümanlar Diyaneti’nin ilk Başmüftüsü olarak seçilen Hocazâde Mehmed Muhyiddin Efendi anısına 2017 yılından beri Müslüman toplumun gelişmesine katkıda bulunan örnek şahsiyetleri takdir etmek amacıyla Hocazâde Ödülleri vermektedir.[8] Bu ödüllerin 8. si 9 Aralık 2024 tarihinde 5 ayrı dalda dağıtıldı.[9]
Günümüzde Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğü görevini, bu makama 2021 yılında üçüncü defa seçilen [10] Dr. Mustafa Aliş Haci sürdürmektedir.
Yapı
[değiştir | kaynağı değiştir]Müftülük Dairesi'ne ek olarak, 18 şehirde bölgesel müftüler de var. Hiyerarşideki bölgesel müftüler mütevelli heyetidir ve belirli bir yerleşimde aynı yerleşimde bir cami ya da mescidin (ibadet) bulunması zorunlu olmaksızın bir cami mütevelli heyeti olabilir. Bulgaristan'da yaklaşık 1450 cami mütevelli heyeti bulunmaktadır.[11]
| Müftülükler Bölgesi | Bölge Müftüsü | Cami sayısı </br> mütevelli heyeti |
|---|---|---|
| Aytos | Selyatin Ahmed Muharrem | |
| Veliko Tırnovo | Turhan Mehmed | |
| Gotse Delchev | Aydın Nesib Muhammed | 73 [12] |
| Dobriç | Bilal Halil Darjan | |
| Krumovgrad | Nasuf Nasuf | |
| Kırcaali | Shabanali Ahmed Durmushali | |
| Pazarcık | Abdullah Mustafa Salih | |
| Plevne | Hacı Nijati Mustafov Nedjipov | |
| Filibe | Osman Hidaet Hilmi | |
| Razgrad | Mehmed Sali Alya | |
| hile | Aziz Fikretov Azizov | |
| Silistre | Muddesir Tahsin Mehmed | |
| Sliven | Akif Akifov | |
| Smolyan | Nedzhmi Dzhamilov Dabov | |
| Sofya | Mustafa Asan Dövüldü | |
| Tırgovişte | Enver İsmailov Yahov | |
| Haskovo | Sahte Emin Hadjimurad | |
| Şumnu | Mesut Mehmedov Khasanov |
Yayıncılık etkinliği
[değiştir | kaynağı değiştir]Baş Müftülük Dairesi'nin basılı organı, aylık Türkçe ve Bulgarca yayınlanan "Müslümanlar" dergisi. Dergi daha önce müftülük bürosu tarafından yayınlanan Müslüman gazetenin yerini alıyor. Bulgaristan ve dünyadaki Müslüman cemaatin hayatıyla ilgili makaleler ve röportajlar içerir.[13] Bununla birlikte, çocuklar için 20 sayfalık bir uygulama "Hilal" (Ay) dağıtılır.[14] Müslümanlar dergisi 2024 yılında 350. sayısını çıkardı.[15]
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Bulgaristan'daki Müftülüğün resmi sitesi 30 Eylül 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
Kaynakları
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Post-Komünist Süreçte Başmüftülük". İstanbul Üniversitesi Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları. 9 Şubat 2021. 16 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Mart 2025.
- ^ "Bulgaristan Cumhuriyeti Müslüman Mezhep Başmüftülüğü - Platform". platform.ilke.org.tr. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "Misyon". www.grandmufti.bg. 5 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "Müessenin tarihçesi". grandmufti.bg. 14 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "Bulgaristan Lofça Müftülüğü (1834-1934)". Marife dini araştırmalar dergisi. 30 Aralık 2021. 3 Eylül 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi6 Mart 2025.
- ^ "Bulgaristan Türklerinin Sorunları" (PDF). SETA Vakfı. 2020. 7 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)6 Mart 2025.
- ^ "MEHMED MUHYİDDİN, Hocazâde". TDV İslâm Ansiklopedisi. 15 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "MÜSDAV - Uluslararası Müslüman Topluluklarla Dayanışma Vakfı". www.musdav.org.tr (İngilizce). 28 Temmuz 2018. 22 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "Bulgaristan'da "İslam Dininin Geliştirilmesine Katkı Ödülleri" dağıtıldı". www.aa.com.tr. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "Bulgaristan Müslümanları Başmüftülüğüne Mustafa Aliş Haci yeniden seçildi". www.aa.com.tr. 3 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "Благодарствено писмо до г-н Барак Хюсеин Обама – президент на Съединените американски щати". 22 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2009.
- ^ Крантева. "38 председатели на джамийски настоятелства в Благоевградско са сменени". Радио „Фокус“ – Пирин. 14 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi15 Haziran 2009.
- ^ "Müslümanlar dergisi yayımlanmaya başladı". Contemporary Muslim Thought. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ "Sofya'da Bulgaristan'da Müslüman-Türk Süreli Yayınları Paneli düzenlendi". bnr.bg. 22 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.
- ^ ""Müslümanlar" dergisi 350. sayısını panelle kutlayacak". bnr.bg. 10 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2025.