Beş element

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Beş Element adı terk edilmiştir, yerine Beş Öğe kullanılmaktadır. Beş Öğe kainatı oluşturan en yalın beş parçaya denir. Çince'de Wu Xing (Çince: 五行; Pinyin: Wǔ Xíng) olarak anılan öğeler kuramı farklı diller de anlamsal olarak "Beş Element, Beş Unsur, Beş Döngü" gibi adlarla karşımıza çıkar. Element ile Öğe sözcükleri aynı şeyleri işaret etmedikleri için eskiden kullanılan element sözcüğü artık terkedilmiştir. Çin klasiklerinde kullanılan öğeler, Akdeniz Uygarlıkları'nda karşılaşıldığı gibi "mutlak halde bulunan öğeler" olarak ele alınmamaktadır. Çin klasiklerindeki beş öğe şunlardır: Ateş, toprak, metal, su, ağaç (veya odun). Çin Tıbbı'nda Yin ile Yang kuramı ile birlikte kullanılan önemli bir Doğu Asya bilimleri kuramıdır, astrolojiyle karıştırılmamalıdır. Aristotelesçi bir kültürün ağır bastığı okuldan gelen İbn-i Sina da öğeler için "Unsur" sözcüğünü kullanmıştır. Toplumdan topluma değişiklik gösteren temel öğeler farklı sayıda ve içerikle ortaya çıkmıştır. Akdeniz ve Ortadoğu uygarlıklarında üç öğe "ateş, su, toprak" , veya "hava" da eklenerek dört öğe şeklinde görünmektedir. Hindistan veya Tibet Klasiklerinde bir iki öğe farkıyla ayrı bir "beş öğe" görünmektedir.

Öğeler ve Çin Tıbbı Organlarının İlişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Öğeler yansıttıkları döngü, dönüşüm veya süreçlerin imgesel bir ifadesidir. Örneğin: Odun her türlü canlı yaşam ve onunla ilgili süreçleri anlatan bir imgedir. Sözlü anlatımda simgelere başvurmak şarkı, şiir gibi halkın daha geniş kesimlerine ulaşmasını, öğrenmeyi kolaylaştıran çok etkili bir yöntem olmuştur.

Geleneksel Çin Tıbbın'da rahatsızlıkların teşhisinde ve tedavisinde çok önemli bir işlevi vardır ve günümüzde de gelişmiş olarak sık başvurulan bir yöntemdir. Bu yöntemde evrendeki her türlü süreç muhakkak Odun (木 ), Ateş (火 huǒ), Toprak (土 ), Metal (金 jīn), Su (水 shuǐ) olarak beş öğenin süreçlerinden geçer. Her öğe kendi içinde Yin ve Yang olmak üzere iki kutup barındırırken bizzat kendisi de ya Yin karakterli ya da Yang karakterli olmaktadır. Besleme, Tüketme, Denetleme, Suistimal süreçleri öğeler arası ilişkilerde yaşanabilecek döngülerdir. Tüm öğeler karşılıklı olarak bu döngüler ilişkisiyle birbirine bağlıdır. Temel döngü şöyledir: Odun-Ateş-Toprak-Metal-Su-Odun. İlkesel olarak denetimsiz besleme gelişemez, beslemesiz denetim etkili olamaz. Besleme ve denetim uyum içindeyken döngü yol alır.

Besleme ve Tüketme Döngüsü: "Ana ve Çocuk" ilişkisi olarak da anılır. Örneğin: Odun, Ateşi beslerken eş zamanlı Ateş de Odunu tüketir. Benzer olarak Ateş, Toprağı beslerken Toprak da Ateş'i tüketir ve sırayla diğer öğeleri takip ederek döngü tamamlanır. Besleyen öğe "Ana", tüketen öğe ise "Çocuk" olarak görülür. Besleme döngüsünün tersine ilerleyen yön ise Tüketme Döngüsü'dür.

Besleme Döngüsü: Odun → Ateş, Ateş → Toprak, Toprak → Metal, Metal → Su, Su → Odun'u besler.

Tüketme Döngüsü: Odun → Su, Su → Metal, Metal → Toprak, Toprak → Ateş, Ateş → Odun'u tüketir.

Denetleme Döngüsü: Odun → Toprak, Ateş → Metal, Toprak → Su, Metal → Odun, Su → Ateş'i denetler

İsyan Döngüsü: Odun → Metal, Su → Toprak, Metal → Ateş, Toprak → Odun, Ateş → Su'ya isyan eder.

İsyan ve denetleme, besleme ve tüketme döngüleri uyumdaysa Dao hali yakalanır yani doğal akıştadır bedende veya kainattaki her şey.

Odun[değiştir | kaynağı değiştir]

Canlı yaşamı simgeler. Bedende (Zang-Fu) Karaciğer ile ilişkilidir. Doğada ve bedende yel etkisidir. Duygularda öfke olarak ortaya çıkar.

Ateş[değiştir | kaynağı değiştir]

Güneş, yıldızlar yani ateş olan her şey. Bedende Kalp ile ilişkilidir. Duygularda neşe, sevinç, mania dır.

Toprak[değiştir | kaynağı değiştir]

Bedende mide ve dalak sistemidir. Bedenin doğum sonrası besinle sağlanan enerji kaynaklarından biridir. Dugusal hali dalıp dalıp gitmektir.

Metal[değiştir | kaynağı değiştir]

Mineral yapılı öğedir. Bedende akciğer ile ilişkili sayılır. Doğum sonrası nefesle sağlanan enerji kaynaklarından biridir. Duygu hali keder ve üzüntü dür.

Su[değiştir | kaynağı değiştir]

Tüm sıvılardır. Bedende böbrek ile ilişkilidir. Hem doğum öncesi hem sonrası bedenin temel kaynağıdır. Duygu hali korku dur.

Çin Tıbbında Beş Öğe'nin İlişikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

öğe Odun Ateş Toprak Metal Su
Temel yönler Doğu Güney Merkez Batı Kuzey
Gezegen Jüpiter Mars Satürn Venüs Merkür
İklim Ilık ve rutubetli Sıcak Geçiş Serin ve kuru soğuk
Yin organlar Karaciğer Kalp/Perikardium Dalak Akciğer Böbrek
Yang organlar Safra kesesi İnce bağırsak/Üç Ocak (San Jiao) Mide Kalın bağırsak İdrar kesesi
Duyu organı Gözler Dil Ağız Burun Kulaklar
Beden sıvısı Göz yaşı Ter Tükürük Balgam İdrar
Duygu Hali Öfke Neşe Dalgın Keder Korku
Ses şşşşş haaaa huuu sssss çuveeey
Tad Ekşi Acı Tatlı Keskin/Yakıcı Tuzlu
Renk     Yeşil     Kırmızı     Sarı     Beyaz          Siyah/Mavi
Mevsim İlkbahar Yaz Yaz Sonu Güz Kış
Yaşamsal Dönem Doğum Toyluk Olgunluk Yaşlılık Ölüm

Geleneksel Çin Tıbbın'da rahatsızlıkların teşhisinde ve tedavisinde başvurulan kuramlardan biridir. Bu yöntemde bedendeki organlar ve ilgili meridyenlerindeki her türlü süreç muhakkak Odun (木 ), Ateş (火 huǒ), Toprak (土 ), Metal (金 jīn), Su (水 shuǐ) olarak beş öğe döngüsünde gelişir. Her öğe kendi içinde Yin ve Yang olmak üzere iki kutup barındırırken bizzat kendisi de ya Yin karakterli ya da Yang karakterli olmaktadır. Beş Öğe kuramı 12 meridyen kuramlarıyla birlikte ele alınır. Organlar ve onlara ilişik ilgili enerji hatları/meridyen üzerindeki akupunktur yuvalarının (akupuktur noktası diye de bilinir) bir kısmı öğeler ile ilişkilendirilir. Buna göre rahatsızlıklarda ilgili meridyendeki "ana" görevindeki öğeyi temsil eden yuva ile "çocuk" görevindeki yuvalar "yoksunluk veya taşkınlık" görüntüsüne göre "takviye veya tahliye" yöntemleriyle uyarılır.

Çin Astrolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Beş Element sözünün en gündelik kullanıldığı alan astrolojidir. Beş Öğe kuramıyla bu yüzden ayrı tutulabilir. Beş Öğe'nin temeli değişim üzerine kuruludur ve mutlak/değişmez değerlendirmelerle ele alınamaz. Doğum ve ölüm arasındaki süreçlerin tam olarak hangi öğelera karşılık geleceğinin tespiti güçlükler barındırdığı gibi biri diğerine de dönüşebilir. Bir kişi mutlak olarak doğumundan hareketle ateş, su, toprak vs. olarak sabit ele alınamaz.

UNSUR Odun Ateş Toprak Metal Su
Mevsim ilkbahar yaz Yaz sonu sonbahar kış
Yin/Yang Yang yin merkez yin yang
Doğum yılının son rakamına göre 4, 5 6,7 8, 9 0, 1 2, 3
  • Odun elementi: önderlik, dışa dönük, öfke yönetimi gerekir
  • Ateş elementi: Neşeli, sıcak, maceracı, hayal kırıklığına açık
  • Toprak elementi: Verici, barışçıl, biriktirir, uyumlu, boşlukta kalma
  • Metal elementi: Alçakgönüllü, coşkun, kabalaşabilir, disiplinli, dalgınlık
  • Su elementi: Bilgiye düşkün, gel gitli hafıza, nazik, sakin

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Ek okumalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Chinese-Acupuncture-and-Moxabustion

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]