Atatürk çiçeği

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atatürk çiçeği
Weihnachtsstern - groß.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae
Bölüm: Magnoliophyta (Kapalı tohumlular)
Sınıf: Magnoliopsida (İki çenekliler)
Takım: Malpighiales
Familya: Euphorbiaceae (Sütleğengiller)
Cins: Euphorbia
Tür: E. pulcherrima
Euphorbia pulcherrima
Willd. ex Klotzsch
San Diego 'da Noel ağacı şeklinde dizayn edilmiş Noel yıldızları
Yakından çekim

Atatürk çiçeği, Noel yıldızı veya Poinsettia (Euphorbia pulcherrima), anavatanı Meksika ve Orta Amerika olan sütleğengiller familyasına ait bir çiçek türü. Ortada küme oluşturan küçük sarı çiçekleri, taçyaprağa benzeyen, genellikle kırmızı renkli bürgülerle (yaprak benzeri yapılar) çevrilidir.

"Atatürk çiçeği" adı bir süs bitkisi olarak Türkiye'de tanınması ve yetiştirilmesine önayak olan Mustafa Kemal Atatürk'ten gelir. Yetiştirilmesi sırasında görev alan bitki bilimcilerden gelen öneri üzerine Türkçede çiçeğe bu isim takılmıştır.[1] 8 Temmuz 1935 tarihli Cumhuriyet Gazetesi'nin birinci sayfasındaki tek sütunluk "Atatürk çiçeği" üst ve "Amerika'da yeni sarı bir çiçeğe Büyük Önderimizin adı verildi" alt başlıklı, Şikago kaynaklı özel haberde "Geçenlerde Vanderbild Üniversitesi profesörlerinden Kırklend laboratuvarında muhtelif operasyonlar neticesinde sarışın renkte yeni bir çiçek elde etmeğe muvaffak oldu. Profesör bu yeni çiçeğe isim ararken Kayseride Amerikan Kollejini ziyareti esnasında Atatürkü gören diğer bir profesör yeni elde edilen çiçeğe "Gazi Atatürk" adının verilmesini teklif etti. Bu teklif memnuniyetle kabul edildi ve tescil edilmek üzere bu isim nebatat dairesine gönderildi..." denilmektedir.[2]

Özellikle koyu kırmızı ve yeşil yapraklarından dolayı Hristiyan dünyasında yaygın olarak Noel süslemelerinde kullanılır. Bu yüzden kullanılan diğer bir adı da Noel yıldızıdır. Çiçeğin, yıldız şeklinde yaprak deseni Betlehem Yıldızı'nı ve kırmızı rengi, İsa'nın çarmıha gerilişi ile kurban edildiği sırada akan kanı temsil eder.[3]

"Poinsettia" olan İngilizce adını, 19. yüzyılda bu çiçeği Meksika'dan ABD'ye götüren ve yaygınlaştıran Amerikalı devlet adamı, psikiyatrist ve bitkibilimci Joel Roberts Poinsett'den alır.

Tanımlama[değiştir | kaynağı değiştir]

Ilıman iklimlerde açık havada yetişebilen bu bitki soğuk iklimlerde saksıda yetiştirilir. Koyu yeşil renkli yaprakları büyük, uzun ve sivri uçludur. Çanak yaprakları kırmızı, pembe veya beyazdır. Çanak yapraklar çoğunlukla çiçek zannedilmektedir, fakat gerçek çiçekleri çok küçük, sarı renkli ve gösterişlidir.

Gövde ve yapraklardan sızan sütümsü özsu bazı duyarlı insanlarda ve hayvanlarda deriyi kabartıp tahriş edebilir.

A colored illustration shows the tip of a wild poinsettia branch. The leaves are less densely clustered. Leaves are long and ovate; most are red but one is green, and one is red at the base and green at the tip.
E. pulcherrima 'nin bilimsel çizimi. yaklaşık 1880'ler

Euphorbia pulcherrima genellikle 06-4 metre (20-13 ft) yüksekliğe ulaşan çalı veya küçük ağaçtır. Bitki, uzunluğu 7-16 santimetre (2,8-6,3 in) olan koyu yeşil dişli yapraklara sahiptir. Çeşitlerin turuncu, uçuk yeşil, krem, pembe, beyaz veya mermerli&mdash olduğu normalde alevli kırmızı olan renkli ayraçlar— gruplamaları ve renkleri nedeniyle genellikle çiçek taç yaprağı ile karıştırılır ama aslında yapraklardır.[4][5] Ayraçların renkleri fotoperiyodizm aracılığıyla oluşturulur, yani renk değiştirmek için karanlık (arka arkaya 6-8 hafta boyunca en az on dört saat) gerekir. Bitkiler ayrıca en parlak renk için gün boyunca bol ışık gerektirir.[6]

Atatürk çiçeği çiçekleri mütevazıdır. Cyathia (her yaprak demetinin merkezinde bulunan küçük sarı yapılar veya sahte çiçekler) içinde gruplanırlar.[4] Yabani Atatürk çiçeğindeki tozlaşma hakkında hiçbir şey bilinmemekle birlikte eşek arı'larının cyathia'yı ara sıra ziyaret ettikleri kaydedilmiştir.[7] Euphorbiaceae'deki tüm çiçekler tek cinsiyetli'dir (yalnızca erkek veya dişi) ve genellikle çok küçüktürler. "Euphorbia"da, çiçekler daha da küçülür ve ardından bir çiçeklenme veya çiçek kümesi halinde toplanır.[8]

Kimyasal bileşim[değiştir | kaynağı değiştir]

Pulcherrol ve pulcherryl asetat, lateksin bileşenleri arasındadır.[9][10] Triterpenler, lateks ve yapraklar da dahil olmak üzere bu bitkinin anten kısmında bulunur.[11][12][13][14] Triterpenoid iskeletten biri, Alzheimer hastalığına yönelik ilaçların temeli olarak araştırılmaktadır.[14]

Sıcaklık[değiştir | kaynağı değiştir]

Çiçeklenme döneminden önce 15-20 santigrat derece, çiçeklenme döneminde 13-15 santigrat derece, çiçeklenme döneminden sonra 10-12 santigrat dereceye gereksinim duyar. Çiçekli iken 13 santigrat derecenin altına düşmemelidir. Yüksek oranda nem (%70-75) ister.

Işık[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazın aydınlık yarı gölge yerleri sever. Yaprakların kızarması için Eylülden itibaren günde en az 14 saat kesintisiz karanlığa maruz kalmalıdır. Bunu sağlamak için bitki akşam 17.00-08.00 saatleri arasında ışık sızmayan karanlık bir dolaba kaldırılabilir, üstüne ışık geçirmeyen bir örtü ya da kutu örtülebilir. 14 saatlik süre içinde 1-2 dakikalık yapay aydınlatma dahi çiçeklenmeyi ve dolayısıyla yaprakların kızarmasını engelleyeceğinden dolabın kapağı ya da örtü açılmamalıdır. Bu ışık rejiminin 10-12 hafta uygulanmasının ardından ilk tomurcukların görülmesiyle bitki, bol ışık alan aydınlık yerlerde bulundurulmalı ancak doğrudan güneş ışığından korunmalıdır.

Saksı harcı[değiştir | kaynağı değiştir]

Hacim olarak 3 kısım turba, 3 kısım yaprak çürüntüsü, 2 kısım tınlı toprak, 2 kısım yanmış ahır gübresi, 3 kısım kum ve 2 kısım perlitin karışımıyla elde edilen harç da kullanılabilir.

Bakım önerileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Saksı değiştirme her yıl Nisan ayında yapılır. Gübreleme, Haziran-Ekim ayları arası haftada bir kez 1-2 g/l kompoze olarak verilir.

Bitki, hazirandan eylüle değin sürgün verme esnasında ılık su ile bolca sulanmalı, sıcak havalarda yapraklarına su püskürtülmelidir. Çiçeklenme süresince (Aralık-Ocak ayları) verilen su miktarı azaltılmalıdır. Çiçekli halde iken bitkiye çok su verilirse yapraklarının döküldüğü görülür. Dinlenme dönemi olan ocak ortasında nisan ortasına kadar ise çok az su verilmeli veya toprağı tümüyle tutulmalıdır.

Yaşlı bitkiler çiçeklenmesi bittikten sonra Nisan ayında topraktan itibaren 10–15 cm kalacak şekilde kesilerek budanmalıdır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Kasım 2007. 
  2. ^ "Atatürk çiçeği". Cumhuriyet Gazetesi. 8 Temmuz 1935. 31 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2022. 
  3. ^ "'The Christmas Poinsettia' Fine Art Print by Anne Gitto". RedBubble. Erişim tarihi: 28 Ocak 2010. [ölü/kırık bağlantı]
  4. ^ a b Seltzer, Erica D.; Spinner, MaryAnne. "Poinsettia Facts". The Poinsettia Pages. University of Illinois Extension. 16 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2017. 
  5. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; UoVE isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  6. ^ Graper, David (4 Aralık 2018). "Are you Photoperiodic? Poinsettias Are". SDSU Extension. South Dakota State University. 27 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  7. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Trejo isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  8. ^ "EUPHORBIA PBI". www.euphorbiaceae.org. 28 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2020. 
  9. ^ Singh SK, Yadav RP, Singh A (January 2010). "Molluscicides from some common medicinal plants of eastern Uttar Pradesh, India". Journal of Applied Toxicology. 30 (1): 1-7. doi:10.1002/jat.1498. PMID 19943357. 
  10. ^ Dominguez XA, Garcia Delgado J, De Lourdes Maffey M, Mares JG, Rombold C (September 1967). "Chemical study of the latex, stems, bracts, and flowers of "Christmas Flower" (Euphorbia pulcherrima) I". Journal of Pharmaceutical Sciences. 56 (9): 1184-5 contd. doi:10.1002/jps.2600560931. PMID 6049711. 
  11. ^ Baas WJ (August 1977). "Triterpenes in latex of Euphorbia pulcherrima". Planta Medica. 32 (1): 1-8. doi:10.1055/s-0028-1097550. PMID 905409. 
  12. ^ Smith-Kielland I, Dornish JM, Malterud KE, Hvistendahl G, Rømming C, Bøckman OC, Kolsaker P, Stenstrøm Y, Nordal A (August 1996). "Cytotoxic triterpenoids from the leaves of Euphorbia pulcherrima". Planta Medica. 62 (4): 322-5. doi:10.1055/s-2006-957893. PMID 8792663. 
  13. ^ Dai Y, Liu S, Xu J, Zhao C, Gu Q (April 2019). "Triterpenoids from Euphorbia pulcherrima with inhibitory effects on osteoclastogenesis". Fitoterapia. 134: 355-361. doi:10.1016/j.fitote.2019.02.028. PMID 30858048. 
  14. ^ a b Yu CX, Wang RY, Qi FM, Su PJ, Yu YF, Li B, Zhao Y, Zhi DJ, Zhang ZX, Fei DQ (December 2019). "Eupulcherol A, a triterpenoid with a new carbon skeleton from Euphorbia pulcherrima, and its anti-Alzheimer's disease bioactivity". Organic & Biomolecular Chemistry. 18 (1): 76-80. doi:10.1039/c9ob02334h. PMID 31773124.