Asetik asit

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Asetik asit
Acetic-acid-2D-skeletal.svg
Acetic-acid-CRC-GED-3D-balls-B.png
Acetic-acid-2D-flat.png
Acetic-acid-CRC-GED-3D-vdW-B.png
Acetic acid.jpg
Tanımlayıcılar
Kısaltmalar AcOH
CAS numarası 64-19-7
PubChem 176
EC numarası 200-580-7
UN numarası 2789
DrugBank DB03166
KEGG D00010
MeSH Acetic+acid
ChEBI 15366
RTECS numarası AF1225000
SMILES
Beilstein 506007
Gmelin veritabanı 1380
ChemSpider 171
3DMet B00009
Özellikler
Molekül formülü CH3COOH
Molar kütle 60.05 g/mol
Görünüm Renksiz sıvı
Koku Keskin, sirke gibi
Yoğunluk 1.049 g cm−3
Erime noktası

16-17 °C; 61-62 °F; 289-290 K

Kaynama noktası

118-119 °C; 244-246 °F; 391-392 K

Çözünürlük (su içinde) Karışabilir.
log P -0.322
Asitlik (pKa) 4.76[5]
Baziklik (pKb) 9.24 (Asetat iyonunun bazikliği)
Tehlikeler
NFPA 704
NFPA 704.svg
2
3
0
Parlama noktası 40 °C (104 °F; 313 K)
Öztutuşma
sıcaklığı
427 °C (801 °F; 700 K)
Patlama sınırları 4–16%
ABD maruz
kalma limiti (PEL)
TWA 10 ppm (25 mg/m3)
LD50 3.31 g kg−1, oral (sıçan)
Belirtilmiş yerler dışında verilmiş olan veriler, standart haldedir. (25 °C, 100 kPa)
Bilgikutusu kaynakları

Asetik asit veya etanoik asit CH3COOH formüllü bir organik asittir, sirkeye ekşi tadını ve keskin kokusunu vermesiyle bilinir. Karboksilik asitlerin en küçüklerindendir (en küçük olan formik asittir). Doğada karbonhidratların yükseltgenmesiyle oluşur. Sanayide asetik asit hem biyolojik yolla hem de sentetik yolla imal edilir. Tuz ve esterine asetat denir. Suda tamamen çözünür.

Kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Sirke[değiştir | kaynağı değiştir]

Sirke genelde %4-5 oranında asetik asit içerir ama turşu kurmak için kullanılan sirkelerde bu oran %18'e varır. Sirkenin oluşturduğu asitli ortam gıdaların bozulmasına neden olacak çoğu mikroorganizmanın büyümesini engeller. Bu yüzden turşulama sebzelerin ömrünü uzatmak için etkili bir yöntemdir.

Sanayi[değiştir | kaynağı değiştir]

Donmuş asetik asit

Sanayide asetik asitin geniş bir kullanım alanı vardır, çoğu kimyasalın üretiminde hammadde olarak kullanılır. En önemli kullanımı vinil asetat üretimidir ve bundan elde edilen polivinil asetat tahta tutkalı olarak kullanılır. Bunu asetik anhidrit ve asetik ester üretimi izler. Sirke üretiminde kullanımı nispeten önemsizdir. Asetik asitin bir diğer önemli kullanımı çözücü olaraktır. PET plastiklerin üretiminde kullanılan tereftalik asit üretiminde asetik asit çözücü olarak kullanılır, bu kullanım asetik asitin tüm kullanımının %5-10'unu oluşturur. Asetik asit gıda sanayisinden tampon özelliğinden dolayı E260 adıyla bir katkı maddesi olarak kullanılır.

Asetik asidin türevlerinin de çeşitli kullanımları vardır. Örneğin, Sodyum asetat dokuma sanayinde ve gıda katkı maddesi olarak (E262) kullanılır. Selüloz asetat fotoğraf filmi üretiminde kullanılır.

Asetik asidin zayıf bir asit olması onun özellikle ev içinde temizleme amacıyla kullanılmasının nedenidir. Seyreltik asetik asit (sirke) çaydanlıkların kireçten arındırılmasında, cam ve diğer parlak yüzeylerdeki madenî birikmeleri temizlemekte kullanılabilir.

Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Emniyet ikazı

Yoğun asetik asit cildi yakar, göze kalıcı zarar verir ve ciltte kabarcıklar oluşmasına neden olur. Etkileri birkaç saat sonra hissedilir. Bu etkilerden korunmak için nitril koruma eldivenleri giyilir . Asetik asit 39 °C üzerinde tutuşabilir, havayla patlayıcı karışımlar oluşturabilir.

%25'den daha yoğun asetik asit labarutuarlarda çekerocak altında kullanılmalıdır. Seyreltik asetik asit zararsızdır, ama daha kuvvetli çözeltileri insan ve hayvanlar için zararlıdır. Sindirim sistemine ciddi hasar verebilir ve kan asitliğini ölümcül oranda değiştirebilir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ IUPAC, Commission on Nomenclature of Organic Chemistry (1993). "Table 28(a) Carboxylic acids and related groups. Unsubstituted parent structures". A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds (Recommendations 1993). Blackwell Scientific publications. ISBN 0-632-03488-2. http://www.acdlabs.eu/iupac/nomenclature/93/r93_705.htm. 
  2. ^ "Acetic Acid – PubChem Public Chemical Database". The PubChem Project. USA: National Center for Biotechnology Information. 14 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20141014134551/http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov:80/summary/summary.cgi?cid=176. 
  3. ^ Scientific literature reviews on generally recognised as safe (GRAS) food ingredients. National Technical Information Service. 1974. s. 1. 
  4. ^ "Chemistry", volume 5, Encyclopedia Britannica, 1961, page 374
  5. ^ Ripin, D. H.; Evans, D. A. (4 November 2005). "pKa Table". 22 July 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20150722005239/http://www2.lsdiv.harvard.edu/pdf/evans_pKa_table.pdf. Erişim tarihi: 19 July 2015.