İstanbul Kürt Enstitüsü
| İstanbul Kürt Enstitüsü Enstîtuya Kurdî ya Stembol(Kürtçe) | |
|---|---|
 | |
| Kuruluş | 18 Nisan 1992) |
| Kapanış | 31 Aralık 2016 |
| Tür | Enstitü |
| Yasal statü | Dernek[1] |
| Amaç | Kürt dili, edebiyatı ve tarihi çalışmaları |
| Merkez | Unkapanı, Fatih, İstanbul |
| Hizmet bölgesi | İstanbul, Türkiye |
| Resmî diller | Kürtçe, Türkçe |
| Ana organ | Yönetim Kurulu |
| Resmî site | İstanbul Kürt Enstitüsü |
İstanbul Kürt Enstitüsü (Kürtçe: Enstîtuya Kurdî ya Stembol), 18 Nisan 1992 tarihinde İstanbul'da kurulan,[2] Kürt dilini,[3] kültürünü ve edebiyatını merkeze alan araştırma kurumuydu.[4]
Türk Ticaret Yasası’na göre 18 Temmuz 1991 tarihinde kurulan Yukarı Mezopotamya Bilimsel ve Kültür Merkezi Ltd. Şti. Ana Sözleşmesi’nin 39. Maddesi şirketin faaliyet alanını tarih, dilbilim, sosyoloji, psikoloji, felsefe, edebiyat konularında bilimsel araştırma yapmak ve araştırma merkezi kurmak olarak tanımladı. Şirket Ana Sözleşmeye uygun olarak Kürt dili, edebiyatı, tarihi üzerine araştırma yapmak, kendisine bağlı olarak faaliyet göstermek üzere Kürt Enstitüsü’nü kurdu. Enstitü açılışı 18 Nisan 1992’de yapıldı. Açılış töreni sırasında polis Kürtçe ve Türkçe yazılı İstanbul Kürt Enstitüsü tabelasını indirdi.[5] Kürt aydın ve yazarların katıldığı açılış törenine Sovyet Kürdolog Celile Celil de geldi.[6]
İstanbul Kürt Enstitüsü’nün kurucuları şu kişilerden oluşmuştu:
Musa Anter,[7] Yaşar Kaya,[2] Faqi Hüseyin Sağnıç,[8] İsmail Beşikçi,[2] Abdurrahman Dürre, İbrahim Gürbüz, Cemşîd Bender ve Süleyman İnanoğlu.
Kasım 1999’da İstanbul’da düzenlenen Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Zirvesi’ne davet edilen Enstitü, burada Kürt sorununun çözümüne dair hazırladığı bir broşürü dağıttı.[9]
Dil, kültür çalışmalarına başlayan Enstitü’nün açtığı Kürtçe kurslarına Kürtlerin yanı sıra Türk ve Çerkesler de katıldı. Başta Hînker 1, 2, 3 gibi eğitim seti olmak üzere 70 kadar dil, kültür, edebiyat araştırması yayımladı. Üç aylık periyotlarla Zend adlı dergi de çıkaran Enstitü, mahkemelerde Kürtçe savunma vermek isteyenlere de tercüman temin etti.[10]
İstanbul Kürt Enstitü Yayınları, Zana Farqînî tarafından hazırlanan Büyük Türkçe-Kürtçe Sözlük (Ferhenga Mezin Tirkî Kurdî) ve Büyük Kürtçe-Türkçe Sözlük (Ferhenga Mezin Kurdî Turkî) çıkarmıştır.[11]
Kürtçe sözlüğün tanıtımı için de ilk Kürtçe reklam hazırlandı. Reklam Diyarbakır’da yayın yapan Gün TV’de yayınlandı.[12]
Enstitü 4. Olağan Kongresi’nde “eşbaşkanlık” sistemine geçti. Gülseren Yılmaz ve Sami Tan, eşbaşkanlar olarak seçildi.[13]
Enstitü, Özel Kürt Dili Öğrenim Merkezleri’nin halka cevap olamadığından hareketle 50 saatlik dil öğrenimini içeren “Kürtçe Öğretim VCD Seti Projesi” hazırladı. Projeyle Kürtçe dil eğitimini evlere taşımayı hedefledi.[14]
Enstitü’nün son yayını Orhan Budak’ın çocuklar için yazdığı öykü kitabı Pirço oldu. Pirço, Budak’ın Kürtçe dil kursunun bitirme tezi olarak basıldı.[15]
31 Aralık 2016 tarihinde İçişleri Bakanlığı tarafından Olağanüstü Hal'in (OHAL) 11. Maddesi kapsamında aralarında İstanbul Kürt Enstitüsü'nün de bulunduğu 94 derneğin kapatılmasına karar verildi.[16]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ↑ "İstanbul Kürt Enstitüsü dernekleşti". Sendika.org. sendika.org. 28 Kasım 2006. 24 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016.
- 1 2 3 "Dersimiz Kürtçe". Akşam. 11 Haziran 2013. 24 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016.
- ↑ Lokman I. Meho, The Kurdish question in U.S. foreign policy: A Documentary Soucebook, 2004, ISBN 978-0-313-31435-3, p. 406.
- ↑ Hasan Cemal. Kürtler (2003 bas.). Doğan Kitap. s. 344. ISBN 978-975-991-515-5.
- ↑ "Yusuf Serhat Bucak: Enstituya Kurdi ve Demokrasi". Yeni Ülke Gazetesi. 26 Nisan 1992. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "Celile Celil: Dil her şeyin kaynağı". Yeni Ülke Gazetesi. 26 Nisan 1992. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "Musa Anter 24 yıl önce katledildiği yerde anıldı". BirGün. birgun.net. 20 Eylül 2016. 24 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016.
- ↑ "Feqi Huseyn Sağnıç'ın Kalemi Yerde Kalmamalı". Radikal Gezetesi. radikal.com.tr. 12 Mart 2013. 24 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016.
- ↑ "Kürt Enstitüsü AGİT zirvesine davet edildi". Özgür Bakış Gazetesi. 8 Kasım 1999. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "Kürt Enstitüsü üretmeye devam ediyor". Özgür Gündem Gazetesi. 12 Kasım 2013. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "'Kürtçe basit bir dildir' açıklamasına sert tepki". Radikal Gezetesi. radikal.com.tr. 7 Mart 2013. 24 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2016.
- ↑ "İlk Kürtçe reklam yayınlandı". Ülkede Özgür Gündem. 1 Temmuz 2004. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "Kürt Enstitüsü eşbaşkanlığa geçti". Özgür Gündem Gazetesi. 30 Aralık 2013. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "Enstitü projesiyle Kürtçeyi evlere taşıyacak". Ülkede Özgür Gündem. 11 Temmuz 2004. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "Kürt Enstitüsü'nün son eseri Pirço". Özgürlükçü Demokrasi. 26 Ocak 2017. Erişim tarihi: 13 Şubat 2026.
- ↑ "İstanbul Kürt Enstitüsü kapatıldı". Evrensel Gazetesi. 31 Aralık 2016. 7 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2017.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Enstitünün kısa tarihinin derlendiği bir yazı. Yazı aynı zamanda kurumun Türkiye'deki yargılanma ve aldığı tepkilerle ilgili süreçleri de kapsamaktadır.