Çıkış aygıtı


Çıkış aygıtı, bilgisayarın işlediği veriyi dışarıya aktaran bir çevre birimidir ve bilgisayar donanımının bir parçasıdır. Bilgiyi ya da veriyi insanın algılayabileceği bir biçime ya da bir makinenin okuyabileceği fiziksel bir biçime dönüştürür. Bu çıktılar metin, grafik, ses, video ya da dokunmayla algılanan uyarılar olabilir.[1] Örnekler arasında monitörler, yazıcılar, hoparlörler, kulaklıklar, projeksiyon aygıtları, ekranında harita gösterip sesle yön bildiren seyir aygıtları ve Braille ekranları yer alır.[1][2]
Kimi aygıtlar hem giriş hem çıkış işi görür. Dokunmatik ekran dokunuşu algılarken görüntü de gösterir; bir video terminali de klavyesinden girilen bilgiyi bilgisayara gönderirken bilgisayardan gelen veriyi ekranında gösterir.[1][3] Gömülü sistemlerde çıktı bir ışık yayan diyodu yakabilir ya da bir motoru döndürebilir; bu işi gören eyleyiciler de bilgisayarın çıkış ucunda yer alır.[4]
Sınıflandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Çıkış aygıtları en sık, insanın hangi duyusuna seslendiklerine göre sınıflandırılır. Monitörler, projeksiyon aygıtları ve sanal gerçeklik gözlükleri görüntü, hoparlörler ve kulaklıklar ses verir; titreşimle uyaran aygıtlar ve Braille ekranları ise dokunma duyusuna seslenir. Yazıcılar ayrı bir öbek oluşturur. İki boyutlu yazıcılar kâğıda ya da başka bir yüzeye basar, üç boyutlu yazıcılar ise nesneyi katman katman üretir.[1]
Çıktının kalıcılığı da bir ayrım ölçütüdür. Ekran bilgiyi o anda gösterir, yazıcı ise kalıcı bir basılı kayıt bırakır.[5] İlk bilgisayarlar, başka makinelerin okuyacağı çıktıyı delikli kart ve delikli bant üzerine delebiliyordu.[6][7] Giriş ve çıkış aygıtları birbirinden verinin akış yönüyle ayrılır. Giriş aygıtları bilgisayara veri gönderir, çıkış aygıtları ise işlenmiş veriyi anlaşılabilir ve kullanılabilir bir biçimde dışarıya verir.[1]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]
Bilgisayar tasarımcıları başlangıçta metin girişi ve çıkışı için yeni aygıtlar geliştirmek yerine var olan teleprinterları ve otomatik daktiloları kullandı.[8] DEC'in 1964 tarihli PDP-5 el kitabına göre bu bilgisayarın standart donanımındaki tek giriş/çıkış aygıtı Teletype Model 33 ASR'ydi. Aygıt bilgisayarın çıktısını saniyede en çok on karakter hızla, delikli bant ya da daktilo yazısı biçiminde veriyordu. Satır yazıcı, kart delgi aygıtı ve katot ışını tüplü ekranlar ise isteğe bağlı çevre birimleriydi.[7]
Ticari veri işlemede yüksek hızlı satır yazıcılar kullanıldı. IBM'in 1959'da tanıttığı 1401 sisteminin 1403 yazıcısı dakikada 600 satır basabiliyor, bordro işlerinde dakikada 230'dan fazla çek yazabiliyordu.[6] Bu yazıcıda karakterler sürekli dönen bir zincirin üzerindeydi; çekiçler, istenen karakter önünden geçtiği anda kâğıdı ve mürekkepli şeridi zincire bastırıyordu.[5]
Sayısal bilgisayarlar için görüntü ekranları 1950'lerin başında geliştirildi, ama pahalı oldukları için yıllarca yalnız araştırma ve askerî sistemlerde kullanıldı.[9] DEC'in VT100 kullanım kılavuzu bu terminali, kâğıt yerine video ekranı kullanan ve bir bilgisayarla haberleşen bir daktilo diye tanımlar.[3] Düz panelli ekranlarla denemeler 1960'larda başladı, ama bu ekranlar ancak otuz yıl sonra baskın teknoloji oldu. PLATO eğitim sisteminin terminallerinde kullanılan plazma ekranlar görüntüyü kendi içlerinde sakladığı için bilgisayarda ek bellek gerektirmiyordu.[9] Sıvı kristal ekranlar 2000'lerden başlayarak hantal ve ağır katot ışını tüplerinin yerini aldı.[10]
Xerox'ta çalışan fizikçi Gary Starkweather 1967'de, fotokopi makinesinin ışığa duyarlı silindirine görüntünün bilgisayarın denetlediği bir lazerle de yazılabileceğini fark etti. 1971'de Xerox PARC'a geçti ve orada bir yıl içinde ilk lazer yazıcıyı kurdu. Xerox'un ilk ticari lazer yazıcısı olan 9700, standart kâğıda dakikada 120 sayfa basıyordu. Ötekilerden çok daha ucuz olan HP LaserJet'ten ise ilk yılında 250.000'den fazla satıldı.[11]
Görüntü aygıtları
[değiştir | kaynağı değiştir]
Görüntü aygıtları bilgisayarın ürettiği metni, grafiği ve videoyu gösterir. Monitörler bu işi sıvı kristal, ışık yayan diyot, organik ışık yayan diyot ya da plazma ekranlarla yapar.[1] Akıllı telefonlar, tabletler, masaüstü monitörler, televizyonlar, projeksiyon aygıtları ile sanal ve artırılmış gerçeklik aygıtları aynı ekran teknolojilerinden yararlanır.[10]
Başa takılan ekranlar görüntüyü doğrudan gözün önüne getirir. Ivan Sutherland'in 1968'de anlattığı aygıt, kullanıcının başının hareketine göre değişen perspektif görüntülerle üç boyut yanılsaması yaratıyordu.[12] Ağırlığı tavana asılan bir kirişle taşındığı için bu aygıta şakayla "Demokles'in Kılıcı" adı verildi.[5] Günümüzün sanal gerçeklik gözlükleri her göze ayrı stereoskopik görüntü gösterir ve başın hareketini izler.[13]
Ekran teknolojileri
[değiştir | kaynağı değiştir]
Katot ışını tüpü uzun yıllar masaüstü bilgisayarların standart ekranıydı.[1] Sıvı kristal ekran ise kendisi ışık üretmez, arkasındaki aydınlatmadan gelen ışığın geçişini ayarlar. Schadt ve Helfrich 1971'de, bükülmüş nematik sıvı kristalde doğrusal kutuplanmış ışığın döndürülme açısının uygulanan gerilimle 0 ile 90 derece arasında sürekli değiştirilebildiğini gösterdi; bu etki öteki etkilerden daha düşük gerilim istiyordu.[14] Çağdaş panellerde her kırmızı, yeşil ve mavi alt beneği ayrı bir ince film transistör sürer ve arka aydınlatmadan geçen ışığın miktarını ayarlar. Arka aydınlatma birimi panelin kalınlığını artırır ve esnekliğini sınırlar.[10]
Organik ışık yayan diyot (OLED) ekranlarda her alt benek kendi ışığını üretir. Tang ve VanSlyke 1987'de verimli bir elektrolüminesans diyot bildirdi; buharla biriktirilmiş iki katmanlı organik ince filmlerden oluşan bu diyot 10 voltun altındaki gerilimlerle sürülebiliyordu.[15] OLED ekranlar karanlık sahneleri çok iyi göstermeleri ve ince olmaları sayesinde televizyonlarda ve akıllı telefonlarda sıvı kristal ekranlarla yarışır duruma geldi; uzun süre gösterilen görüntünün ekranda iz bırakması ise çözülmesi gereken bir sorun olarak kaldı.[10]
Elektronik kâğıt ekranlar arkadan aydınlatılmaz, ortam ışığını yansıtır. Comiskey ve arkadaşlarının 1998'de bildirdiği elektroforetik mürekkepte, elektrik alanında hareket eden parçacıklar mikro kapsüllere kapatılmıştır. İki kararlı durumu olan bu malzeme çok az güçle sürülebilir ve kâğıt üzerindeki mürekkebe benzer bir görünüm verir.[16]
Görüntü nitelikleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Ekranlar ve yazıcılar görüntüyü, tek tek adreslenebilen beneklerden kurulu dikdörtgen bir dizi biçiminde üretir. Bir aygıtın çözünürlüğü birim uzunluktaki benek sayısıyla ölçülür. Yalnız siyah ya da beyaz gösterebilen bir aygıtta her benek için tek bir bit yeter; gri tonları ya da renkleri gösteren aygıtlarda benek başına birden çok bit gerekir.[17] Ultra yüksek tanımlı televizyon için ITU-R BT.2020 tavsiyesi 3840 × 2160 ve 7680 × 4320 beneklik görüntüler, saniyede 120'ye kadar kare ve renk bileşeni başına 10 ya da 12 bit tanımlar.[18] Yüksek dinamik aralıklı (HDR) görüntü ise daha parlak ekranlarda doğru görünecek biçimde hazırlanır; çok daha parlak vurgular ve karanlık bölgelerde daha fazla ayrıntı verir.[19]
Bilgisayar monitörleri görüntüyü genellikle sabit bir sıklıkla yeniler. Oyunlarda grafik işlemcisinin kare üretme hızı görüntünün karmaşıklığına göre değişir; ekranın yenileme sıklığı bu hıza uymadığında görüntüde yırtılma ya da takılma görülür. VESA'nın 2014'te DisplayPort 1.2a standardına eklediği Adaptive-Sync, ekranın yenileme sıklığını her karede grafik işlemcisinin hızına uydurur; durağan içerikte ise yenileme sıklığını düşürerek güç tüketimini azaltır.[20] Hareketli görüntünün netliği ekranın tepki süresine de bağlıdır. Saniyede 120 karede hem sıvı kristal hem kendi ışığını üreten ekranlarda hareketli görüntünün tepki süresi yaklaşık 7 milisaniyedir. Kare sıklığını iki katına çıkarmak bu süreyi yarıya indirir, ama ekranlar yine de anlık darbelerle sürülen katot ışını tüpünün yaklaşık 1 milisaniyelik süresinin gerisinde kalır.[10]
Görüntünün üretilmesi ve aktarılması
[değiştir | kaynağı değiştir]
Bilgisayar görüntüyü önce bellekte oluşturur. Bir sayfanın ya da ekranın görüntüsü bellekte benek değerlerinden oluşan iki boyutlu bir dizi biçiminde tutulabilir; her grafik ögesi için ilgili beneklerin değerleri yazılır ve iş bitince bu dizi bir ekranda ya da kâğıtta görünür kılınır.[17] Görüntünün tutulduğu bu belleğe çerçeve ara belleği denir. IBM'in 1981 tarihli teknik başvuru belgesine göre Kişisel Bilgisayar'ın renkli grafik bağdaştırıcısındaki 16 KB'lık görüntü belleğine hem işlemci hem görüntü denetim birimi erişebiliyordu. Bağdaştırıcıdaki Motorola 6845 denetleyicisi de satır satır tarama yapan bir katot ışını tüpünü sürmek için gereken arayüzü sağlıyordu.[21]
Çağdaş bilgisayarlarda ekran kartları görüntüleri ve videoları oluşturup görüntü sinyalini monitörlere ve projeksiyon aygıtlarına gönderir.[1] USB-C de veri aktarımını, görüntü çıkışını ve şarjı tek bir bağlayıcıda birleştirebilir.[22] Ekran kartı bağlı monitörü, monitörün gönderdiği EDID verisiyle tanır. Bu veri alınamazsa ya da bozuksa açılıştan sonra ekran karanlık kalabilir ya da görüntünün yanlış bölgesi gösterilebilir.[23]
Yazıcılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Vuruşlu yazıcılarda bir çekiç ya da iğne, mürekkepli şeridi kâğıda bastırır. Papatya başlıklı yazıcılarda her karakter bir tekerleğin yapraklarından birinin ucundadır; tekerlek istenen karakteri konumuna getirip durur ve çekiç vurur. Bu yazıcılar 1970'lerde ve 1980'lerde yüksek nitelikli büro baskısına egemen oldu, ucuz lazer yazıcılar gelince yerlerini onlara bıraktı. Nokta vuruşlu yazıcılarda solenoidle sürülen iğneler kâğıt üzerinde bir sıra nokta oluşturur, birkaç sıra nokta da bir karakteri meydana getirir. Dayanıklı ve ucuz olan nokta vuruşlu yazıcılar çok kopyalı formlar için hâlâ kullanılmaktadır.[5]
Mürekkep püskürtmeli yazıcılar mürekkebi memelerden, yalnız gerektiği anda damla damla püskürtür. Isıl yöntemde memenin yanındaki bir ısıtıcı mürekkebi buharlaştırarak mikroskobik bir kabarcık oluşturur; kabarcığın oluşması, büyümesi ve sönmesi damlayı dışarı fırlatır. Piezoelektrik yöntemde ise damlayı fırlatan basınç darbesini elektrikle sürülen bir eyleyici üretir.[24] Kitlesel pazara yönelik ilk tek kullanımlık baskı kafaları 1984'te 12 memeyle çıktı; 2010'da baskı kafalarında yüzlerce meme vardı.[5]
Lazer yazıcılarda görüntü, fotokopi makinesindekine benzer ışığa duyarlı bir silindire bilgisayarın denetlediği bir lazerle yazılır.[11] 1999 tarihli PostScript başvuru kılavuzuna göre nokta vuruşlu yazıcılar inç başına 100 ile 250, mürekkep püskürtmeli ve lazer yazıcılar 300 ile 1400 benek çözünürlükle basıyordu. Yalnız siyah ve beyaz basabilen bir aygıt gri tonları yarım ton yöntemiyle verir. Benekler küçük öbeklere ayrılır, her öbekte istenen gri düzeyine göre belli sayıda benek siyaha boyanır ve uzaktan bakıldığında göz bunu bir gri tonu olarak görür.[17]
Sayfa tanımlama dilleri ve yazdırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Bir uygulama basılacak sayfayı tam bir benek dizisi olarak gönderebilir, ama bu tanım hem çok yer tutar hem de belirli bir aygıta bağlı kalır. Sayfa tanımlama dili sayfayı benekler yerine metin, çizgi, eğri ve görüntü gibi soyut grafik ögeleriyle anlatır. Uygulama aygıttan bağımsız bir sayfa tanımı üretir; yazıcıyı denetleyen program da bu tanımı yorumlayıp o aygıtta görüntüye dönüştürür.[17] İlk lazer yazıcıların her biri için ayrı yazılım gerekiyordu. John Warnock ve Charles Geschke'nin 1984'te geliştirdiği PostScript, lazer yazıcılar için ilk evrensel dil oldu.[11] Ağ üzerinden yazdırmada kullanılan İnternet Yazdırma Protokolü (IPP) ile kullanıcılar yazıcının yeteneklerini sorgulayabilir, yazdırma işi gönderebilir ve işlerin durumunu izleyebilir.[25]
Çiziciler ve üç boyutlu yazıcılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Çiziciler büyük boyutlu kâğıda bir kalemle ya da başka bir işaretleme düzeneğiyle çizim yapar.[1] Doğru çizen ve güvenilir X-Y çiziciler bilgisayarlardan önce de vardı; sayısal-analog dönüştürücüler geliştirilince ilk bilgisayarların grafik çıktısı için doğal bir seçenek oldular.[5] Üç boyutlu yazıcılar ise nesneyi katman katman üretir.[1] Bu katmanlı yaklaşıma dayanan eklemeli üretim, döküm ya da talaşlı işleme gibi yöntemlerden farklı olarak yapıyı tasarlanan biçimde aşağıdan yukarıya doğru kurar; metal, seramik ve polimer malzemeler kullanılabilir. ISO/ASTM 52900:2015 standardı eklemeli üretim süreçlerini yedi sınıfa ayırır; malzemenin bir memeden itilerek yığılması, toz yatağının küçük bir bölgesinin ısıyla kaynaştırılması ve bir kaptaki sıvı polimerin ışıkla sertleştirilmesi bu sınıflardandır.[26]
Ses çıkışı
[değiştir | kaynağı değiştir]
Intel'in High Definition Audio belirtimine göre bir bilgisayarın ses çıkış dönüştürücüsü analog çıkışlar için bir sayısal-analog dönüştürücüdür; S/PDIF gibi sayısal çıkışlarda ise sayısal örnekleri biçimlendiren bir birimdir. İkiden çok kanallı dönüştürücüler HDMI ve DisplayPort gibi bağlantılar için kullanılır.[27] Sayısal-analog dönüştürücülerin çoğu çok az güç verebildiği için hoparlör gibi bir yükü sürmek üzere araya bir güç yükselteci girer.[4] Hoparlörde bir bobinden geçen değişken akım değişken bir manyetik alan oluşturur. Bu alanın bir mıknatısla etkileşmesi, insanın ses olarak algıladığı hava basıncı değişimlerini üretir.[28]
IBM'in 1981'de çıkardığı kişisel bilgisayarın sistem biriminde yaklaşık yarım watt güç verebilen 2,25 inçlik bir hoparlör vardı. Hoparlörü sürmenin iki yolu vardı; yazılım bir yazmaç bitini açıp kapayarak bir darbe dizisi üretebiliyor ya da zamanlayıcının ikinci kanalı bir dalga biçimi üretebiliyordu.[21] IBM PC AT'nin kullanım kılavuzuna göre açılış sınaması bitince kısa bir bip sesi duyulur; bir uzun ve iki kısa bip sesi ise sistem biriminde bir arıza olduğunu gösterir.[29] Metni yapay konuşmaya dönüştüren konuşma sentezi ise ekran okuyucularda görme engelli kullanıcılara çıktı vermenin bir yoludur.[1]
Dokunma çıktısı
[değiştir | kaynağı değiştir]Dokunma çıktısı bilgiyi kullanıcıya titreşim, kuvvet ya da kabartma yoluyla iletir. Dokunmatik ekrandaki titreşimli geri bildirim titreşimle uyarmanın, bilgisayar destekli tasarım programlarındaki kuvvet geri bildirimi ise kuvvetle uyarmanın tipik örnekleridir.[28]
Titreşim üretmenin yaygın bir yolu, miline merkezden kaçık bir kütle takılmış bir doğru akım motorudur. Bu eksantrik kütleli motorlarda titreşimin hem sıklığı hem genliği motorun dönüş hızına bağlı olduğu için ikisi ayrı ayrı ayarlanamaz. Bobin ve mıknatısla çalışan doğrusal rezonans eyleyicileri yaklaşık 10 milimetre boyutunda ve 200 hertz dolayında rezonans sıklığıyla üretilir.[28] Apple'ın 2015'te tanıttığı Force Touch dokunmatik yüzeyi, yerleşik kuvvet algılayıcılarıyla basıncı ölçer ve dokunma geri bildirimiyle yüzeyin her yerinde aynı tıklama hissini verir.[22]
Braille ekranları, Braille hücrelerindeki iğneleri elektronik olarak kaldırıp indirerek ekrandaki bilgiyi kabartma yazıyla gösterir. Gösterilen bölüm kullanıcı imleci hareket ettirdikçe değiştiği için bu ekranlar yenilenebilir diye anılır. Ekrandaki metnin en çok 80 karakterini gösterebilen bu aygıtların 40, 70 ve 80 karakterlik modelleri vardır.[30]
Eyleyiciler ve göstergeler
[değiştir | kaynağı değiştir]
Bir mikrodenetleyicinin giriş/çıkış uçları sınırlı akım verebildiği için eyleyicilerin çok azı doğrudan bu uçlardan sürülebilir. Işık yayan diyotlar bunun bir istisnasıdır. Bir dirençle seri bağlanan bir LED çoğu zaman doğrudan bir uca bağlanabilir ve gömülü sistemin bir etkinliğini gözle görülür biçimde bildirmenin kolay bir yoludur. Motorlarda ise gerilimi istenen döndürme momentiyle orantılı biçimde ayarlamak yerine sabit bir gerilim, darbe genişlik modülasyonu (PWM) denen yöntemle belirli bir sıklıkta hızla açılıp kapatılır. Sinyalin bir periyot içinde yüksek kaldığı sürenin oranı motora giden gücü belirler.[4]
Uzaktan çıktı
[değiştir | kaynağı değiştir]
Bir bilgisayarın çıktısı ona doğrudan bağlı bir ekran yerine ağ üzerinden başka bir bilgisayara da gönderilebilir. Güvenli kabuk (SSH) protokolü, güvenli olmayan bir ağ üzerinden uzaktan oturum açmayı ve uzaktan komut yürütmeyi sağlar.[31] Microsoft'un Uzak Masaüstü Protokolü (RDP) ise uzaktaki bilgisayarın görüntü bilgisini kullanıcıya aktarır, kullanıcının girişini de uzaktaki bilgisayara taşır.[32]
İşletim sisteminde çıktı
[değiştir | kaynağı değiştir]Programlar çıktılarını çoğu zaman doğrudan bir aygıta değil, işletim sisteminin sağladığı akışlara yazar. POSIX standardına göre her program başladığında üç akış açıktır; bunlar olağan giriş için standart giriş, olağan çıktı için standart çıktı ve tanılama iletileri için standart hata akışlarıdır.[33] Aynı standart /dev/null'u, kendisine yazılan her veriyi atan ve okunduğunda hep dosya sonu döndüren boş aygıt diye tanımlar.[34] Windows'un komut isteminde de bir komutun çıktısı NUL aygıtına yönlendirilebilir; hata iletileri ayrıca yönlendirilmedikçe ekranda görünmeyi sürdürür.[35]
Erişilebilirlik ve enerji
[değiştir | kaynağı değiştir]Görme engelli kullanıcılar ekrandaki bilgiye iki yoldan ulaşabilir. Ekran okuyucu yazılımları metni sesli okur, Braille ekranları ise aynı bilgiyi kabartma yazıyla verir.[1][30]
Avrupa Birliği'nde 2016'da elektrik tüketiminin yüzde 3'ünden fazlası yalnız televizyonlardan kaynaklanıyordu. Avrupa Komisyonu'nun 2019/2021 sayılı yönetmeliği televizyonlar, monitörler ve dijital tabelalar için çevreye duyarlı tasarım gereklilikleri koyar ve 1 Mart 2021'den beri uygulanmaktadır. Yönetmelik, ek işlevler hesaba katılmadığında kapalı kipte en çok 0,30 W, bekleme kipinde 0,50 W, ağa bağlı bekleme kipinde 2,00 W güç çekilmesine izin verir.[13]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "What is an Output Device? Definition, How It Works, and Types" (İngilizce). Techopedia. 9 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ Garmin (Nisan 2023). Garmin Drive 53 Owner's Manual (PDF) (İngilizce). Garmin Ltd. ss. 4, 14. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 Digital Equipment Corporation (Haziran 1981). "Operator Information". VT100 User Guide (İngilizce) (3 bas.). Digital Equipment Corporation. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 3 Lee, Edward Ashford; Seshia, Sanjit Arunkumar (2017). Introduction to Embedded Systems: A Cyber-Physical Systems Approach (PDF) (İngilizce) (2 bas.). MIT Press. ss. 200-204. ISBN 978-0-262-53381-2. 1 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 3 4 5 6 "The Diversity of Output Devices". CHM Revolution (İngilizce). Computer History Museum. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 "The IBM 1401". IBM Heritage (İngilizce). IBM. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 Digital Equipment Corporation (1964). Programmed Data Processor-5 Handbook (PDF) (İngilizce). Digital Equipment Corporation. ss. 1, 3. 6 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "Keyboards". CHM Revolution (İngilizce). Computer History Museum. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 "Video Displays". CHM Revolution (İngilizce). Computer History Museum. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 3 4 5 Huang, Yuge; Hsiang, En-Lin; Deng, Ming-Yang; Wu, Shin-Tson (Haziran 2020). "Mini-LED, Micro-LED and OLED displays: present status and future perspectives". Light: Science & Applications (İngilizce). 9 (1). s. 105. doi:10.1038/s41377-020-0341-9.
- 1 2 3 "Laser Printers". CHM Revolution (İngilizce). Computer History Museum. 16 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ Sutherland, Ivan E. (1968). "A head-mounted three dimensional display". Proceedings of the December 9-11, 1968, Fall Joint Computer Conference, Part I (AFIPS '68) (İngilizce). s. 757. doi:10.1145/1476589.1476686.
- 1 2 "Commission Regulation (EU) 2019/2021 of 1 October 2019 laying down ecodesign requirements for electronic displays". Official Journal of the European Union, L 315 (İngilizce). Avrupa Komisyonu. 5 Aralık 2019. s. 241. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ Schadt, M.; Helfrich, W. (15 Şubat 1971). "Voltage-dependent optical activity of a twisted nematic liquid crystal". Applied Physics Letters (İngilizce). 18 (4). ss. 127-128. doi:10.1063/1.1653593.
- ↑ Tang, C. W.; VanSlyke, S. A. (21 Eylül 1987). "Organic electroluminescent diodes". Applied Physics Letters (İngilizce). 51 (12). ss. 913-915. doi:10.1063/1.98799.
- ↑ Comiskey, Barrett; Albert, J. D.; Yoshizawa, Hidekazu; Jacobson, Joseph (Temmuz 1998). "An electrophoretic ink for all-printed reflective electronic displays". Nature (İngilizce). 394 (6690). ss. 253-255. doi:10.1038/28349.
- 1 2 3 4 Adobe Systems (1999). PostScript Language Reference (PDF) (İngilizce) (3 bas.). Addison-Wesley. ss. 11-14. ISBN 0-201-37922-8. 24 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "Recommendation ITU-R BT.2020-2: Parameter values for ultra-high definition television systems for production and international programme exchange" (PDF) (İngilizce). Uluslararası Telekomünikasyon Birliği. Ekim 2015. 2 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "Recommendation ITU-R BT.2100-3: Image parameter values for high dynamic range television for use in production and international programme exchange" (PDF) (İngilizce). Uluslararası Telekomünikasyon Birliği. Şubat 2025. 2 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "VESA Adds 'Adaptive-Sync' to Popular DisplayPort Video Standard" (İngilizce). VESA. 12 Mayıs 2014. 31 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 IBM (Ağustos 1981). Technical Reference: Personal Computer Hardware Reference Library (PDF) (İngilizce). International Business Machines Corporation. ss. 2-5, 2-48. 22 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 "Apple Unveils All-New MacBook". Apple Newsroom (İngilizce). Apple. 9 Mart 2015. 17 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "EDID". The Linux Kernel documentation (İngilizce). The kernel development community. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ Allen, Ross R.; Meyer, John D.; Knight, William R. (Mayıs 1985). "Thermodynamics and Hydrodynamics of Thermal Ink Jets" (PDF). Hewlett-Packard Journal (İngilizce). 36 (5). s. 21.
- ↑ Sweet, M.; McDonald, I. (Ocak 2017). "Internet Printing Protocol/1.1: Model and Semantics (RFC 8011)" (İngilizce). Internet Engineering Task Force. 18 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ Tofail, Syed A. M.; Koumoulos, Elias P.; Bandyopadhyay, Amit; Bose, Susmita; O'Donoghue, Lisa; Charitidis, Costas (2018). "Additive manufacturing: scientific and technological challenges, market uptake and opportunities". Materials Today (İngilizce). 21 (1). ss. 22-37. doi:10.1016/j.mattod.2017.07.001.
- ↑ "High Definition Audio Specification, Revision 1.0a" (PDF) (İngilizce). Intel. 17 Haziran 2010. ss. 134-135. 6 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 3 Choi, Seungmoon; Kuchenbecker, Katherine J. (Eylül 2013). "Vibrotactile Display: Perception, Technology, and Applications". Proceedings of the IEEE (İngilizce). 101 (9). ss. 2093-2104. doi:10.1109/JPROC.2012.2221071.
- ↑ IBM (Mart 1984). Personal Computer AT Guide to Operations (PDF) (İngilizce). International Business Machines Corporation. ss. 2-10. 7 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- 1 2 "Refreshable Braille Displays" (İngilizce). American Foundation for the Blind. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ Ylonen, T.; Lonvick, C. (Ocak 2006). "The Secure Shell (SSH) Connection Protocol (RFC 4254)" (İngilizce). Internet Engineering Task Force. 28 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "[MS-RDPBCGR]: Remote Desktop Protocol: Basic Connectivity and Graphics Remoting". Microsoft Learn (İngilizce). Microsoft. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "stderr, stdin, stdout - standard I/O streams". The Open Group Base Specifications Issue 8, IEEE Std 1003.1-2024 (İngilizce). IEEE ve The Open Group. 2024. 31 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "Directory Structure and Devices". The Open Group Base Specifications Issue 8, IEEE Std 1003.1-2024 (İngilizce). IEEE ve The Open Group. 2024. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.
- ↑ "Redirecting error from Command Prompt". Microsoft Learn (İngilizce). Microsoft. 6 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Ekim 2026.