Türkiye'deki iklim çeşitleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Türkiye yıllık indirgenmiş sıcaklık ortalaması izoterm haritası
Türkiye'de görülen iklim çeşitleri
Türkiye güneşlenme haritası
Türkiye'nin ortalama iklim verileri

Türkiye, iklim kuşaklarından ılıman kuşak ile subtropikal kuşak arasında yer alır. Türkiye'nin coğrafî konumu ve yer şekilleri sonucunda ikliminin, farklı özellikte iklim tiplerinin oluşmasına yol açmıştır. Kıyı bölgelerinde denizlerin etkisiyle daha ılıman iklim özellikleri görülür. Dağların yüksekliği ve uzanışı deniz etkilerinin iç kesimlere ulaşmasını engeller. Bu nedenle iç kesimlerinde karasal iklim özellikleri görülür.

Türkiye'nin iklim tipleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de belli başlı üç ana iklim tipine rastlanır.[1][2] Bunlar:

Karasal iklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu iklim tipi, İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu'nun büyük bir kısmı ve Trakya'nın iç kısımlarında görülür. Bitki örtüsü bozkırdır. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır.

İç Anadolu Karasal İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kışlar, bölgenin doğusunda daha fazla olmak kaydıyla soğuk, yazlar biraz sıcaktır. En soğuk ay -0.7°C ile Ocak, en sıcak ay 22°C ile Temmuzdur. Yılık ortalama yağış miktarı 413.8 mm, yıllık ortalama sıcaklık 10.8°C'dir. Yaz mevsimin yağış oranı %14.7, en yağışlı mevsim ilkbahardır. Ortalama yıllık bağıl nem %63.7'dir. Bölgede doğal bitki örtüsü alçaklarda bozkır, yükseklerde yağışın artmasına bağlı olarak kurakçıl meşe ormanlarıdır.

Doğu Anadolu Karasal İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazlar kısa ve serin, kışlar soğuk ve uzundur. Kışın yağışlar kar şeklindedir ve çokça don olayı görülür. Alçak alanlarda yazlar biraz sıcaktır. Ocak ayı ortalama sıcaklığı -4.2°C, Temmuz ortalaması 24.2°C'dir. Yıllık yağış ortalaması 579 mm, yıllık ortalama sıcaklık 10.2°C'dir. Yağışın çoğu kış ve ilkbaharda düşer, yaz yağış oranı %9.5'tir. Ortalama yıllık bağıl nem %60.2'dir.

Doğal bitki toplulukları alçaklarda bozkır, daha yüksek alanlarda kuru orman, en yüksek yerlerde alpin çayırlar görülür.

Güneydoğu Anadolu Karasal İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaz mevsimi çok sıcak, kışlar nadir soğuk geçer. Yıllık ortalama sıcaklık 16.4°C, Ocak ayı ortalaması 3.7°c, Temmuz ayı ortalaması 29.8°C'dir. 565 mm'lik yıllık ortalama yağışın çoğu kış ve ilkbaharda düşer. Yaz yağışlarının oranı %2.6'dır. Yılık bağıl nem ortalaması düşüktür: %53.6. Düşük bağıl nem ve sıcak yaz mevsimi kuraklığın şiddetini artırmaktadır. Bitki örtüsünü zayıf bozkırlar ve kurakçıl çalılar oluşturur.

Trakya Karasal İklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaz mevsimi sıcak, kışlar soğuk geçer. Yıllık sıcaklık ortalaması 13.2°C, Ocak ayı ortalaması 2.8°C, Temmuz ayı ortalaması 23.9°C'dir. Yağışın çoğunluğu ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde düşer. Yıllık ortalama yağış 559 mm'dir. Yaz yağışlarının oranı %17.6, yılık ortalama bağıl nem %69'dur. Bitki örtüsü kurakçıl orman ve antropojen bozkırdır.

Akdeniz iklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu iklim tipi, Akdeniz, Ege ve güney Marmara`da görülür. Ancak Marmara'da görülen Akdeniz ikliminin özellikleri daha serttir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Turunçgillerin tarımı için elverişlidir. Güney enlemlerde görüldüğünden don olayı ve kar yağışı kıyı kuşağında ender görülür. Torosların yükseklerinde kışlar kar yağışlı ve soğuktur. En soğuk ay 6.4°C ortalama ile Ocak ayı, en sıcak ay 26.8°C ortalama ile Temmuz ayıdır. Yıllık ortalama sıcaklık 16.3°C'dir. En yağışlı mevsim kış, yıllık yağış ortalaması 725.9 mm'dir. Sıcak olan yaz mevsimi aynı zamanda kuraktır, yağışın %5.7'si bu mevsimde düşer. Yıllık bağıl nem ortalaması %63.2'dir.

Bitki örtüsü doğal alanlarda kızılçam, ormanın tahrip edildiği alanlarda makidir. Genellikle 0-800 metreler arası maki hakimdir. Yüksek alanlarda karaçam, köknar ve sedir ağaçları hakimdir.

Karadeniz iklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu iklim tipi, Karadeniz kıyıları ve kuzey Marmara'da görülür. Her mevsim yağışlıdır. Yazlar serin, kışları kıyılarda ılık, yükseklerde soğuk ve kar yağışlıdır. Yağış yıla dağılmıştır, kurak mevsim görülmez. En soğuk ay Ocak (4.2°C), en sıcak ay Temmuz (22.2°C) ayıdır. Yıllık sıcaklık ortalaması 13.0°C'dir. Yıllık yağış ortalaması 842.6 mm'dir. Yıllık bağıl nem ortalaması %71, yaz yağışlarının oranı %19.4'dür.

Bitki örtüsü kıyılarda geniş yapraklı, kışın yaprak döken, nemcil türlerden (kayın, gürgen, kestane, kızılağaç vb.) oluşan orman, yükseklerde, nemli soğuk şartlara uymuş iğne yapraklılar hakimdir.

Marmara (geçiş)iklimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Marmara Bölgesi'nin Kuzey Ege'yi de içine alacak şekilde güney kesiminde görülür. Kışları Akdeniz iklimi kadar ılık, yazları Karadeniz iklimi kadar yağışlı değildir. Karasal iklim kadar kışı soğuk, yazı da kurak geçmemektedir. Bu özelliklerden dolayı Marmara iklimi, karasal Karadeniz ve Akdeniz iklimleri arasında bir geçiş özelliği göstermektedir. Buna bağlı olarak doğal bitki örtüsünü alçak kesimlerde Akdeniz kökenli bitkiler, yüksek kesimlerde kuzeye bakan yamaçlarda Karadeniz bitki topluluğu özelliğindeki nemli ormanlar oluşturmaktadır. Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı 4,9 °C, sıcak ay olan Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 23,7 °C, yıllık ortalama sıcaklık 14,0 °C dir. Ortalama yıllık toplam yağış 595,2 mm'dir ve yağışların çoğu kış mevsiminde düşer. Yaz yağışlarının yıllık toplam içindeki payı %11.7 dir. Yıllık ortalama nispi nem %73'tür.

Bölgelerin Ortalama İklim Değerleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bölgeler Ortalama Sıcakl. En yüksek Sıcakl. En düşük Sıcakl. Ort.Bağıl nem Ort. Yağış
Marmara Bölgesi 13.5°C 56.3°F 44.6°C 112.3°F -27.8°C -18.0°F 71.2 % 564.3 mm   22.2 in
Ege Bölgesi 15.4°C 59.7°F 48.5°C 119.3°F -45.6°C -50.1°F 60.9 % 706.0 mm   27.8 in
Akdeniz Bölgesi 16.4°C 61.5°F 45.6°C 114.1°F -33.5°C -28.3°F 63.9 % 706.0 mm   27.8 in
Karadeniz Bölgesi 12.3°C 54.1°F 44.2°C 111.6°F -32.8°C -27.0°F 70.9 % 828.5 mm   32.6 in
İç Anadolu Bölgesi 10.6°C 51.1°F 41.8°C 107.2°F -36.2°C -33.2°F 62.6 % 392.0 mm   15.4 in
Doğu Anadolu Bölgesi 9.7°C 49.5°F 44.4°C 111.9°F -45.6°C -50.1°F 60.9 % 569.0 mm   22.4 in
Güneydoğu Anadolu Bölgesi 16.5°C 61.7°F 48.4°C 119.1°F -24.3°C -11.7°F 53.4 % 584.5 mm   23.0 in
Climate of Turkey by Region

Şehirlerin Ortalama İklim Değerleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İklim diyagramı: İstanbul
(Marmara Bölgesi)
O Ş M N M H T A E E K A
 
 
98.4
 
9
3
 
 
80.2
 
9
3
 
 
69.9
 
11
4
 
 
45.8
 
17
8
 
 
36.1
 
21
12
 
 
34.0
 
26
16
 
 
38.8
 
28
19
 
 
47.8
 
29
19
 
 
61.4
 
25
16
 
 
96.9
 
20
12
 
 
110.7
 
15
9
 
 
123.9
 
11
5
sıcaklık (°C)yağış (mm)
İklim diyagramı: Ankara
(İç Anadolu Bölgesi)
O Ş M N M H T A E E K A
 
 
40
 
2
-7
 
 
31
 
4
-5
 
 
36
 
10
-2
 
 
51
 
16
3
 
 
52
 
20
7
 
 
39
 
24
9
 
 
17
 
28
13
 
 
15
 
28
13
 
 
18
 
24
8
 
 
32
 
18
4
 
 
36
 
11
-1
 
 
48
 
4
-3
sıcaklık (°C)yağış (mm)
İklim diyagramı: İzmir
(Ege Bölgesi)
O Ş M N M H T A E E K A
 
 
125.2
 
13
6
 
 
97.6
 
13
6
 
 
79.4
 
17
8
 
 
48.1
 
21
12
 
 
26.4
 
26
16
 
 
11.4
 
31
20
 
 
9.6
 
33
23
 
 
4.6
 
33
23
 
 
34.9
 
29
19
 
 
51.6
 
24
15
 
 
110.5
 
18
11
 
 
135.0
 
14
8
sıcaklık (°C)yağış (mm)
İklim diyagramı: Antalya
(Akdeniz Bölgesi)
O Ş M N M H T A E E K A
 
 
227
 
15
6
 
 
139
 
15
6
 
 
100
 
18
8
 
 
61
 
22
11
 
 
32
 
26
15
 
 
9
 
31
19
 
 
6
 
35
22
 
 
5
 
34
22
 
 
16
 
31
19
 
 
86
 
27
15
 
 
172
 
21
10
 
 
269
 
16
7
sıcaklık (°C)yağış (mm)
İklim diyagramı: Zonguldak
(Karadeniz Bölgesi)
O Ş M N M H T A E E K A
 
 
133.1
 
9
4
 
 
85.8
 
9
3
 
 
87.8
 
11
5
 
 
57.5
 
15
8
 
 
51.3
 
19
12
 
 
71.2
 
23
16
 
 
81.3
 
25
18
 
 
88.4
 
25
18
 
 
122.5
 
22
15
 
 
153.3
 
18
12
 
 
147.3
 
15
8
 
 
153.8
 
11
5
sıcaklık (°C)yağış (mm)
İklim diyagramı: Şanlıurfa
(Güneydoğu Anadolu Bölgesi)
O Ş M N M H T A E E K A
 
 
74
 
10
2
 
 
74
 
12
3
 
 
63
 
17
6
 
 
43
 
22
11
 
 
27
 
29
16
 
 
5
 
35
21
 
 
3
 
39
25
 
 
5
 
38
24
 
 
7
 
34
20
 
 
28
 
27
15
 
 
49
 
18
8
 
 
76
 
12
4
sıcaklık (°C)yağış (mm)
İklim diyagramı: Erzurum
(Doğu Anadolu Bölgesi)
O Ş M N M H T A E E K A
 
 
20
 
-4
-15
 
 
24
 
-3
-14
 
 
33
 
3
-7
 
 
58
 
12
0
 
 
70
 
17
4
 
 
43
 
22
7
 
 
27
 
27
10
 
 
16
 
28
10
 
 
21
 
23
5
 
 
49
 
15
1
 
 
33
 
7
-5
 
 
22
 
-1
-11
sıcaklık (°C)yağış (mm)



İklimi Etkileyen Hava Kütleleri [1][2][değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye ikliminin oluşmasında çevreden Anadolu'ya doğru gelen hava kütlelerinin özellikleri önemlidir. Bu hava kütleleri Türkiye'de hava durumunu ve uzun zamanda iklimi belirler. Kış mevsiminde kutupsal, yaz mevsiminde tropikal hava kütleleri hakimdir.

  • Karasal kutbî hava kütlesi: Kış mevsiminde Türkiye üzerinde etkili olan Sibirya kökenli hava kütleleridir. Kuzeyden, kutup yakınlarından geldiğinden soğuk, kara üzerinde oluştuğu için kuraktır. Sis ve ayaza neden olabilir. Karadeniz'i geçerken nem kazandığı durumlarda yamaç yağışlarına sebep olabilir.
  • Denizel kutbî hava kütlesi: Atlas okyanusunun kuzeyinden doğar. Avrupa ve Balkanlar üzerinden gelerek Anadolu'ya ulaşır. Yılın tamamında etkili olan hava kütleleri Karadeniz sahillerine yağmur, iç bölgelerde kar yağışına neden olur. Akdeniz üzerinden gelirse daha etkilidir, her türlü yağışa neden olabilir.
  • Denizel tropikal hava kütlesi: Azor adalarındaki yüksek basınç alanı ve Akdeniz kaynaklıdır. Bütün yıl Türkiye üzerinde etkilidir. Sıcak ve bol nem taşıdığından özellikle Türkiye'nin batısına bol yağış bırakır.
  • Karasal tropikal hava kütlesi: Kuzey Afrika'da Sahra çölü üzerinde oluşan dinamik yüksek basınç alanından doğar. Yazın ısınmaya bağlı olarak kuzeye doğru genişler. Sahra çölü üzerinde oluştuğu için sıcak ve kuraktır. Kutupsal hava kütleleriyle karşılaştığında yağışa neden olabilir. Akdeniz'den nem alarak yağışa neden olabilir. Bir, iki gün esen sıcak rüzgardan sonra yağmur yağarsa çamur yağdığı görülür. Bu hava kütlelerinin, çölden kaldırıp Türkiye'ye kadar taşıdığı tozlar çamur yağışına neden olur[3].

İklim Grafikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı illerimize ait sıcaklık ve yağış grafikleri.

Not:Kırmızı çizgi sıcaklığı, mavi çizgi yağışı gösterir. Sarı alan kurak zamanı, mavi taralı alan yağışlı dönemi ifade eder.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b EKEN, Mehmet ve ark.. "Türkiye’yi etkileyen hava kütleleri". KLİMATOLOJİ II. dmi.gov.tr. http://www.dmi.gov.tr/FILES/iklim/klimatoloji2.pdf. Erişim tarihi: 28 Aralık 2014. 
  2. ^ a b ŞENSOY, Serhat ve ark.. "İklim sistemini etkileyen faktörler". Türkiye İklimi. mgm.gov.tr. http://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/turkiye_iklimi.pdf. Erişim tarihi: 28 Aralık 2014. 
  3. ^ "Neden çamur yağdı?". gazetevatan.com. http://www.gazetevatan.com/neden-camur-yagdi--120219-yasam/. Erişim tarihi: 28 Aralık 2014.