Konrad Zuse

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Konrad Zuse
Konrad Zuse (1992).jpg
Doğum 1910
Berlin, Almanya
Ölüm 1995
Meslek Yapı mühendisi, mucid ve girişimci

Konrad Ernst Otto Zuse (d. 22 Haziran 1910, Berlin - ö. 18 Aralık 1995, Fulda yakınında Hünfeld) bir inşaat mühendisi, mucit ve girişimci (Zuse KG) idi. 1941 yarattığı Z3 ile, dünyada tam otomatik, yazılımla yönlendirilen, programlanabilen, sayısal ve aritmetik hesaplamayla çalışan ilk bilgisayarı icad etmiştir.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Konrad Zuse, 22 Haziran 1910'da Maria ve Emil Zuse'nin oğulları olarak doğdu. Büyük ablası da kendisi gibi zeki ve iyi eğitim almış bir bayandı. İki yaşındayken babasının orta sınıf posta memur olarak tayini çıktığı aile Doğu Prusya'nın Braunsberg'ine göç ettiler. Burada Hosianum Lisesi'nde 9. sınıfına kadar devam etti. 1923 de babasının yeni tayini çıktığı Hoyerswerda’ya ailece taşınılınca, burada Reform Lisesine devam etti ve olgunluk sınavını 1928 de burada verdi.

Kendisini "gezgin öğrenci" diye tanımlayan Konrad Zuse, yüksek öğrenimine Berlin-Charlottenburg Teknik Yüksek Okulu'nda (bugün Berlin Teknik Üniversitesi) makine yapımına başladıktan sonra mimarlığa geçmiş ve oradan sonra da yapı mühendislik dalını tercih etmiş. Erken yaşlarında tekniğe ve sanata yatkınlığını hissetmiş. İcat etmek istediği şeylerin ama zaten yaratılmış olduklarını fark eder.

1935'te mühendislik eğitimini diploma ile bitirdi. Önce Henschel Uçak Fabrikalarında statikçi olarak başlamış olsa da kısa bir zaman sonra bu işi terk edip ailesinin evinde kendisine bir atölye kurdu. Burada Z1'i tasarım etti. İlk programanabilen mekanik hesap makinesinin tasarımla uğraşırken sade mekanik düzenle kurulu olup elektriksel çalışmadığı için sorunlar yaşamıştır. Z1 tasarımındaki düzenlemeyi Z2'de daha da geliştirip röle üzerine kurarak dünyanın ilk sayısal, bellekli bilgisayarını yarattı. Yaratıcı gücü yanında çevresindeki insanları idiallerine destek olmalarına inandırabilen yaradılışı vardı. Emekli olan babasını bile hem maddi destek hem de ücretsiz atölyede çalışabilmesi için ikna edebilmişti.

2. Dünya Savaşı sırasında 2 kez askere çağırılmış ama hiçbir zaman eli silah tutmamıştır. Henschel Uçak Fabrikalarının yöneticilerinden Prof. Herbert Wagner’in kendisinden vazgeçilemez raporu doğrultusunda askere alınmayıp fabrikanın uzaktan kumanda bombaların özel araştırma geliştirme bölümünde çalıştı. Uzaktan kumandalı uçan bombalar ve uçak kanat ölçümünde kullanılabilen özel hesap makinelerini geliştirdi. Yeteneğinin ne kadar önemsendiği ise 1941 de açtığı şirketi "Zuse Mühendislik ve Tasarımi Berlin" ile belli olurken yanında ilk etapta 20 personel çalışmaya başladı. O zaman bir hesap makinesini tasarım etme hakkına sahip tek şirket idi.

1945 Berlin’de eşi Gisela (Brandes) ile evlendi. Beş çocukları oldu. En büyükleri matematik profesörü oldu. Savaşın son yıllında Berlin’den kaçan Zuse ailesi Allgäu (Güney Almanya) bölgesine sığınırken, Z4 hesap makinesini de kurtarabildiler. Z4 ile savaş sonrası kurduğu yeni şirket ülkenin ilk bilgisayar şirketi oldu. Şirketin müthiş yükselişinden sonra büyük borçlanmaya giren Zuse 1964'te çoğu hisse senetlerini bırakmak zorunda kaldı. Ondan sonra danışman olarak çalışıp "Rechnender Raum (Hesaplanan Mekân)" adlı kitabını yazdı.

Emekliliğinde zamanını daha çok sanata ayırdı. Dışavurumculuk stilinde yarattığı tablolarının bazılarını "Kuno See" olarak imzaladı.

Çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Z1 – Mekanik Beyin[değiştir | kaynağı değiştir]

Yapı mühendisliğindeki monoton ve can sıkıcı hesapları otomatikleştirebilme fikrine vardı. 1937'de anı defterine "bir yıldan beri mekanik beyin için tasarımlarla uğraşmaktayım" notunu düşmüş. 1938'de mekanik elektrikle çalışabilen hesap makinesi Z1’i üretti. Dünyanın ilk sayısal hesaplayabilen, giriş ve çıkışı yongalı, bellekli ve film şeritlerine işlenmiş programlarla çalışabilen hesap makinesini yarattı. Mekanik düzeni ama sorun ediyor ve bu yüzden düzgün çalışamıyordu. Charles Babbage'i ilk bilgisayar babası olarak da sayan Zuse ondan ancak savaş sonrası haberi olabildi.

Z1 için bilgisayar denkli kayan nokta (floating point), mantisse (significand) ve üslü sayı (potenz) ana metodunu geliştirdi. Bilgisayarlardan, cep hesap makinelerine kadar bugün hesap makineleri bu yöntemle hesap etmektedirler. IEEE-754 standardı ile tanımlanan kayan nokta formatı da Zuse’nin geliştirme çalışmalarının bir ürünüdür.

Daha Z1 için çalışırken mekanik çalışma prensibini elektromekanik röle sistemine bağdaştırdı. İlk önce Z2 prototipini 1939 da bitirdi. 1940 da Uçak Araştırma-Geliştirme Müdürlüğünün direktörüne gösterim sonunda cihazının geliştirilmesi için maddi destek almayı başardı.

Z3 – Dünyanın ilk yazılımla çalışabilen bilgisayarı[değiştir | kaynağı değiştir]

1941'de kendi kurduğu mühendislik firmasının atölyesinde Z3'ü inşa ettiler. Tam otomatik, sayısal kayan nokta ile çalışabilen bellekli olan ana ünitesi telefon rölelerin den oluşuyordu. Hesaplamalar programlana bilirken, satır takip ve tekrarlamalar yapılamıyordu. Bugün Z3 dünyanın çalışabilen ilk bilgisayarı olarak tanımlanmıştır.

Cihaz pratik alanda işleme konulmuş ve karmaşık matris hesaplamalarda, özellikle uçakların kanat titreme (birçok uçak kazasına sebep olan semptom) araştırmalarının hesaplamalarında çalıştırıldı. Ancak Z3 hiçbir zaman öncelikli sıfatı ile tanımlanmadığından rutin işletme ile çalıştırılmadı ve 1944'te bir bomba saldırısında tahrip oldu.

İşlemci ile hesaplama fikri[değiştir | kaynağı değiştir]

Henschel Uçak Fabrikaları için uçak kanat hesapları için sabit programlanmış özel hesap makineleri S1 (1942) ve S2 (1943)'yi geliştirdi. Bu sırada ölçüm saatlerin otomatik okunmasını mekanizleştirme fikrini yarattı. Bunun için yarattığı alet ilk Analog-to-Digital Converter’dir. 1944'te fabrikanın taşındığı atölyelerinde ilk komut prozesli hesap makinesini üretti.

Z4 – Alman Bilgisayar Sanayiisin ivmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Z3'ün gelişmiş modelini Alman Uçak Geliştirme Müdürlüğünce desteklenmişti. Röle çalıştırma prensibine dayalı modeldi. Bu zamana kadar üretilen makinelerin adları Z ile başlarken, personelin savaş nedeni ile V4 diye adlandırılması, roket adları V1 ve V2 (V = Vergeltungwaffe / İntikam silahı)'ye bağdaştırılarak tanımlandırılmış. Böylece savaşta çekilen ordu ile Göttingen şehrine kaçırılabilinmiş. Burada toplama kamplarında savaş esirlerden haberdar olan Zuse, Wernher von Braun'un grubuna katılabilmiş ve onlarla beraber Bavyera’ya sığındılar.

Bir zaman sonra Allgäu bölgesine yerleşen Zuse burada Z4'ü bir ahırda tekrar üretti. Savaş sonunda yaptığı yağlı boya tabloları Amerikan turistlere satarak ailesinin geçimin sağlayan Zuse’nin Z4 üzerine yayılan dedikodular sonunda IBM'in ilgisini çeker ve bu makinenin geliştirilmesi ve üretilmesini patent haklarını koruma sebebi nedeniyle engellemek istendi. Amerikalı bilgisayar üreticisi Remington Rand ile delikli şerit için işbirliğine girişti. 1949'da Zürih Teknik Üniversitesinden Prof. Eduard Stiefel Zuse’yle buluşmasında Z4’ün gösterimine şahit oldu. Büyük bir miktarda kiralama ücreti ile Zuse tekrar bir şirket (Zuse KG) kurma fırsatını yakaladı. 1954 de Avrupa’da çalışabilen yegane bilgisayar ve dünyada tek kurumsal bilgisayar unvanını alan Z4, UNIVAC'tan da birkaç ay önce faaliyete geçebildiydi.

Plankalkül – bir üst programlama dili[değiştir | kaynağı değiştir]

1937'de Zuse makineleri üzerine çalışırken "mantıksal varsayım dengeleme"yi yeniledi. Z4 üzerine çalışırken proglama için gerekli makine dilinin pratik olmadığını ve zor öğrenildiğini fark eden Zuse, bunun üzerinde daha geliştirilmiş bir üst dile ihtiyaç olduğunu fark etti. İlk önce Esperanto dilini buna uygun gördü. 1945/46 senelerinde savaş nedenleriyle verimli çalışmalar yapamazken, "mantıksal varsayım dengeleme"yi (Alm. Plankalkül) geliştirken bunu yayımlayamadı. Üstün programlama dil fikri tam on sene sonra yeniden gündeme geldiğinde Fortran, Algol ve Cobol dilleri yaratıldılar. Plankalkül ise bu dillere göre daha universel iken, ancak 2000 senesinde uyarlaması gerçekleştirelebildi.

Patent kayıt işleminin reddi[değiştir | kaynağı değiştir]

Zuse savaş zamanında birçok patent için başvurmuştu. Bunlardan en önemlisi ise 1941'de Z3'ün tanımlaması idi. Alman patent denetleyicilerinin bir itirazı olmadığından 1952'de patent hakkı verilip yayımlandı. İlk önce Triumph sonra da IBM buna itiraz ettiler. Dava birçok mahkemede bakılırken nihayet 1967'de Federal Patent Mahkemesi tarafından "yetersiz icad değeri" sebebi ile patent hakkı Zuse’ye red edildi. Prosesli çalıştırma fikrini patentleme de Zuse’nin hiç aklına gelmedi.

Zuse KG şirketi[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaştan sonra Neunkirchen’de Zuse KG kuruldu. Baş harfleri Z olan seri numaralı birçok bilgisayar seri üretildi. Z5 ile Leitz firması objektiflerin hesaplamalarını yaptı. Z11 ise halen röle tekniği ile çalışırken birçok müdürlükte ve optik branşında, üniversitelerde, tapu kadastro müdürlüklerinin hesaplama işlemlerinde kullanıldı. Elektroniğin kullanılmaya başlaması ile yeni sayma işlemleri yaratılırken, ilk defa 1955'te Z22 ile kathod lambalar kullanılırken, bilgiler manyetik taşıyıcılara kayıt edildiler.

1957'de Bad Hersfeld’e taşınan şirket 1967 ye kadar 251 bilgisayar üretti. Şirket "Graphomat Z64" adlı ilk plotteri üretti.

Hızlı büyüme safhasında olan şirkete, bankaların bilgisayarın bilinmeyen bir şey olmasını ve geleceği görememeleri nedeniyle ancak yüksek faizli kredi vermeye yanaşmaları ve bu arada devlet desteğinin de olmaması sonucu Z25 üretiminde sıkıntılar yaşayan firma iflasının eşiğine geldi. 1964 senesinde aktif hissadarlıktan Zuse ayrılınca, şirket önce Alman BBC sonra da 1967 senesinde Siemens tarafından üstlenildi.

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Toplam 8 fahri doktor unvanına sahip olan Zuse’ye, Bilişim Derneği (Gesellschaft für Informatik) ve Alman İnşaat Endüstrisi Merkez Birliği (Zentralverband des Deutschen Baugewerbes) bilişim üzerine üstün hizmetlerinden dolayı madalya verdiler.

Alman Liyakat nişanınına (1995), Wener-von-Siemens yüksüğüne (1964) ve Wilhekm-Leuschner madalyasına laik görüldü.

1980'de 60 bin DM'lık Aachen ve Münih Teknik ve Fen özel ödülü ile onurlandırıldı.

1984'de Konrad Zuse Bilişim Teknoloji Merkezi açıldı.

1985'te Bilişim derneğinin onursal üyesi oldu. 1987'den beri her iki senede bir Konrad Zuse madalyası vermektedir.

1995'de CCC (Chaos Computer Club) diye Almanya çapında ünlü bilgisayarcılar derneğinin onursal üyesi oldu. Hoyerswerda şehri fahri hemşeriliğini verdi.

2002 senesinde Weimar Bauhaus Üniversitesi’nin kampüsünde açılan bilişim merkezine adı verildi.

2003 senesinde Alman televizyonu ZDF tarafından yapılan ankette en büyük 15. Alman seçildi.

Konrad Zuse adı ve hizmetleri birçok teknik okulunun adı verilirken özel posta pullarına ve, teknik müzelerin adlarına verildi. 100. doğum gününde özel baskı 10€'luk madeni paralar basıldı.

Zuse bilgisayarların teşhirleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Zuse tarafından tekrardan yapılan dünyanın ilk bilgisayarı Z1'in yanında Z11, Z22, Z23, Z25, Z31, Z60 ve Z64 bilgisayarları Alman Teknik Müzesi Berlin’in özel Zuse bölümünde teşhir ediliyorlar.

Hünfeld şehrinin müzesinde bir Zuse bölümü olup burda Z23, Z25, Z31 ve Z64 Graphomat örnekleri teşhir ediliyorlar.

Karlsruhe Yüksek Meslek Okulu'nda 2005'e kadar faaliyette olan bir Z22 vardı ve bu 2005 sene başında Sanat ve Medyateknoloji Merkezi’nde çalışır vaziyette gösterim için tekrar kuruldu. Bugün sık sık bozulan ve yedeklerinin tedariki neredeyse imkânsız olan kathod lambalarının bakım maliyeti çok yüksek olması sebebi ile, pek seyrek gösterişi yapılmaktadır. Daha bazı çeşitli Z modelleri faaliyet halinde iken çeşitli müzelerde teşhir edilmektedirler.