Güroymak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 38°34′37″N, 42°1′16″E

Güroymak
—  İlçe  —
Türkiye'de yeri
Türkiye'de yeri
İlin siyasi haritası
İlin siyasi haritası
Koordinatlar: 38°34′37″K 42°1′16″D / 38.57694°K 42.02111°D / 38.57694; 42.02111
Ülke Türkiye
İl Bitlis
Coğrafî bölge Doğu Anadolu
Yönetim
 - Kaymakam Turan Yılmaz
 - Belediye başkanı Mehmet Emin Özkan
Yüzölçümü
 - Toplam 650 km2 (251 mi2)
Rakım 1,320 m (4 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 45,899
 - Kır 23,571
 - Şehir 22,328
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 13800
İl alan kodu 434
İl plaka kodu 13
İnternet sitesi: http://www.guroymak.bel.tr

Güroymak (aslı Ermenice Norşén Նորշէն "yeniköy", Kürtçe: Norşîn), Bitlis ilinin bir ilçesidir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Güroymak, Doğu Anadolu Bölgesinde Yukarı Murat havzasının doğusuyla Van Gölü’nün batısında Muş Ovası’nın doğu ucunda, Doğu-Batı istikametinde uzanan iki dağ sırasının arasında ovada bulunan bir alan içinde yer almaktadır. İlçenin doğusunda yer alan Nemrut Dağı-Krater Gölü ve etekleri özellikle batıya doğru uzanarak İlçenin kuzeyini çevirir. Güneyde Yer alan Kilhar Dağı ise Doğu Torosların uzantısı olup, İlçenin batısına doğru hafif bir eğimle ovaya uzanır.

Güroymak İklim yapısı genelde Bitlis İlinin Akdeniz kara iklimi geçiş özelliğine benzemekle beraber önemli değişiklikler gösterir. Kışları ve baharları özellikle yoğun sis nedeniyle güneşli gün sayısı azdır. İlçenin doğusundaki Rahva düzlüğü doğal bir rüzgar koridoru olduğu için büyük tipi ve fırtınalara sahne olur. Kışlar soğuk ve yoğun kar yağışlı baharlar ise yağmurlu geçer. Yazlar kısa ve ılık bir özellik gösterir. İlçenin yüksek yerlerinde yetişen meşe ve kavak ağaçları tahrip edilip kesildiğinden dağlık arazisi çıplak, seyrek çalılarla kaplı otlaklıklar niteliğindedir. Ovadaki eski ormanlar tahrip olmuş yerinde sellerle kaplı bozkır mahiyetinde bir arazi yapısı ortaya çıkmıştır. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 1320 metre, köyler ile birlikte yüz ölçümü 650 km2 dir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin bulunduğu topraklar tarih boyunca Muş Ovası ile aynı siyasi kaderi paylaşmış, 4. ila 9. yüzyıllarda Mamigonyan Ermeni beyliğine, 825-967 yılları arasında Bagratuni Ermeni krallığına tabi olmuş, 967 yılında Bizans egemenliğine girdikten kısa bir süre sonra Diyarbakır merkezli Mervani Kürt emirlerine boyun eğmiştir. Türk istilalarından sonra bir müddet Ahlat'ta hüküm süren Dilmaçoğlu ve Sökmenli beyliklerine boyun eğen Norşin, daha sonra Bitlis'teki Şerefhanoğlu Kürt beylerinin egemenliği altında kalmıştır. Bu süreçte ilçe ve çevresinin Ermeni olan eski nüfusunun peyderpey Kürtleştiği anlaşılmaktadır. 20. yüzyıl başlarında Norşin ve çevre köylerinin halkı yaklaşık üçte bir oranında Ermeni ve üçte iki oranında Kürt idi.

Norşin kasabası 1926 yılında "Çukur" adı verilen nahiyenin merkezi olmuştur. 1960 tarihinde İçişleri Bakanlığı bürokrasisinin uygun gördüğü Güroymak adını kazanan kasaba, 04.07.1987 gün ve 19507 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 3392 sayılı kanunla ilçe statüsü kazanmıştır. Kasaba nüfusunun tamamı Kürtçe (Kurmanci) konuşur.

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Güroymak'ta her yeni bir günde eğitimin daha gelişip canlandığını söylemek mümkündür. Eski yıllara oranla son zamanlarda üniversite ve yüksekokul mezununun arttığını, bununla beraber yerli eğitimci ve memur sayısında artış görülmektedir. Her geçen gün tıp,hukuk, eğitim fakültesi mezunu artmaktadır. Ayrıca onlarca öğrencinin şehir dışında eğitimini tamamlamaya çalıştığını söylemek mümkün. Yakın zaman içerisinde bu oranın dahada artacağı, ilçemizin son yıllarda eğitim açısından gösterdiği performansından farkedilmektedir.İlçede 2 yıldan beridir Anadolu lisesi bulunmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

1987'de ilçenin adı Güroymak olarak değiştirilmiştir.[2] Nakşibendi tarikatıyla da ilgili olan Norşin, köken itibariyle, Ermenice bir sözcüktür. Nor-Şen/Şin-Yeni-Köy anlamına gelmektedir.[3]

Yerli halk arasında "Güroymak" adı kullanılmamakta, Norşin adı tercih edilmektedir.

11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, 2009 Ağustos ayındaki ziyareti sırasında ilçeden Norşîn olarak bahsetti. Bu durum olumlu ve olumsuz birçok tepki aldı.[4] Olmusuz tepkilerden birini ortaya koyan MHP Mersin milletvekili Behiç Çelik, Bitlis'in Güroymak ilçesi'ne bir grup bölücünün "Norşin" dediğini ileri sürdü.[5] Olumlu tepkilerden biri de Güroymak'ın DTP'li belediye başkanı Mehmet Emin Özkan'dan geldi.[6]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Toplam Şehir Kır
1990[7] 37.030 16.613 20.417
2000[8] 48.118 22.521 25.597
2007[9] 42.385 19.787 22.598
2008[10] 42.683 19.580 23.103
2009[11] 43.672 20.226 23.446
2010[12] 44.416 20.607 23.809
2011[13] 45.038 20.906 24.132
2012[14] 45.436 21.509 23.927
2013[15] 45.899 22.328 23.571

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUdhXJG. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ "Norşin 1987'de Güroymak oldu". GazeteVatan. 10 Ağustos 2009. http://haber.gazetevatan.com/haberdetay.asp?tarih=09.08.2009&Newsid=253004&Categoryid=1. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2009. 
  3. ^ "Kürt Açılımı ve Norşin Gerçeği". BlogMilliyet.com. 14 Ağustos 2009. http://blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=197116. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2009. 
  4. ^ "Erdoğan: Atatürk de Norşin diyor!". NTVMSNBC. 12 Ağustos 2009. http://www.ntvmsnbc.com/id/24990905/. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2009. 
  5. ^ "Güroymak'a bölücüler 'Norşin' der". GazeteVatan. http://www.cnnturk.com/2009/turkiye/08/12/mhpli.celik.guroymaka.boluculer.norsin.der/538996.0/. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2009. 
  6. ^ "Güroymak'ta ‘Norşin’ heyecanı". Milliyet.com. 11 Ağustos 2009. http://www.milliyet.com.tr/Siyaset/HaberDetay.aspx?aType=HaberDetay&ArticleID=1127073&Date=13.08.2009&Kategori=siyaset&b=Guroymakta%20Norsin%20heyecani. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2009. 
  7. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxzCYx2. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtzyWWe0. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1jfwDJ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3Wfh7q. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCjOuaw. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEn1iqr. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGOJzsQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxQxiNv. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  15. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUdhXJG. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]