Buğday

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Ekin sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Buğday
Wheat field.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Plantae (Bitkiler)
Klad Angiosperms (Kapalı tohumlular)
Klad Monocots (Bir çenekliler)
Takım: Poales
Familya: Poaceae (Buğdaygiller)
Alt familya: Poaideae
Oymak: Triticeae
Alt oymak: Triticinae
Cins: Triticum
L.
Türler

Metne bakınız.

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Buğday ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Buğday ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.


Buğday (Triticum), buğdaygiller familyasından bütün dünyada ıslahı yapılmış tek yıllık otsu bitki cinsi. Değişik araştırmacıların yaptıkları araştırmaların ışığında buğdayın gen merkezi olarak Anadolu, Batı İran ve Kafkasya kabul edilir.

Karasal iklimi tercih eder. Buğday; un, yem üretilmesinde kullanılan temel bir besin maddesidir. Kabuğu ayrılabileceği gibi kabuğu ile de öğütülebilir. Buğday aynı zamanda çiftlik hayvanları için bir yem maddesi olarak da yetiştirilmekdedir. Hasattan sonra atık ürün olarak saman balyası çıkar. enerji miktarı 1.18dir.

Sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Sınıflandırmada ilk ele alınan bitki buğdaydır. Sınıflandırmada önce başak özellikleri dikkate alınmıştır. Kılçıklılık, kılçıksızlık, kavuz rengi, dane rengi ele alınan ilk kriterler olmuştur. Daha sonraları başak sıklığı buğdayların sınıflandırılmasında rol oynamıştır. Rusya taksonomistleri buğdayları sınıflandırmak için ekotipler ve biyotipler üzerinde durmuşlardır. Ekotip ve biyotiplerin sınıflandırılması morfolojik karakterlere göre olmuştur. Stoloji alanındaki ilerlemeler sonucu, buğdayların sınıflandırılması kromozom sayılarına göre yapılmaya başlamıştır. Kromozom sayıları sonucu buğdayların genom sayıları ve genom formülleri üzerinde durulmuştur. Kromozom sayıları ve genom formüllerine göre yapılan sınıflandırmalarda buğdaylar üç gruba ayrılır:

  1. Diploid grup (AA)= kaplıca grubu
  2. Tetraploid grup (AABB) = makarnalık buğdaylar grubu
  3. Hekzaploid grup (AABBDD) = ekmeklik buğdaylar grubu

Her grubun da yabani formları, kavuzlu ve çıplak kültür formları vardır.

Tür ve alttür üzerindeki çalışmalar sonucunda tetraploid ve hekzaploid gruptaki bütün buğdaylar tek tür altında toplanmıştır. Daha önce tür kabul edilen buğdaylar ise çeşit grupları haline sokulmuştur. Son olarak kromozom sayılarına göre buğdaylar, diploid ve alloploid olarak iki grupta toplanmıştır. Diploid buğdayların en önemlisi Triticum monococcum’dur. Alloploid buğdaylardan 2n= kromozomlu Triticum aestivum en önemli türleridir.

Bazı türler[değiştir | kaynağı değiştir]

Buğday üretimi[değiştir | kaynağı değiştir]

En büyük buğday üreticileri
(milyon metrik ton)
Sıra Ülke 2010 2011 2012 2013
1  Çin Halk Cumhuriyeti 115 117 126 122
2  Hindistan 80 86 95 94
3 Amerika Birleşik Devletleri ABD 60 54 62 58
4  Rusya 41 56 38 52
5  Fransa 40 38 40 39
6  Kanada 23 25 27 38
7  Almanya 24 22 22 25
8  Pakistan 23 25 24 24
9  Avustralya 22 27 30 23
11  Ukrayna 16 22 16 23
10  Türkiye 19 21 20 22
12  İran 13 13 14 14
13  Kazakistan 9 22 13 14
14  Birleşik Krallık 14 15 13 12
15  Polonya 9 9 9 9
Dünya 651 704 675 713
Kaynak: BM Gıda ve Tarım Örgütü [1]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]