Arpiar Arpiaryan: Revizyonlar arasındaki fark

Vikipedi, özgür ansiklopedi
[kontrol edilmiş revizyon][kontrol edilmiş revizyon]
İçerik silindi İçerik eklendi
Yzkoc (mesaj | katkılar)
Yzkoc (mesaj | katkılar)
23. satır: 23. satır:


== Siyasi aktivizmi ==
== Siyasi aktivizmi ==
Yazar olmanın yanı sıra, Arpiar Arpiaryan, Sultan [[II. Abdülhamid]]'in Ermeni nüfusuna yönelik muamelesi ışığında Osmanlı İmparatorluğu'ndaki reformları destekleyen bir siyasi aktivist ve devrimciydi. 1889'da Arpiarian, [[Sosyal Demokrat Hınçak Partisi]]'ne katıldı ve Osmanlı vilayetlerinde eğitimi yaymak için bir grup gençle Ararat Cemiyeti'ni kurdu. 1890'da [[Kumkapı Gösterisi]]'ne katıldı ve bir dizi diğer Hınçaklı ile birlikte tutuklandı ve iki ay hapis cezasına çarptırıldı.<ref name="hye"/><ref name="heritage"/>
Yazar olmanın yanı sıra, Arpiar Arpiaryan, Sultan [[II. Abdülhamid]]'in Ermeni nüfusuna yönelik muamelesi ışığında Osmanlı İmparatorluğu'ndaki reformları destekleyen bir siyasi aktivist ve devrimciydi. 1889'da Arpiarian, [[Sosyal Demokrat Hınçak Partisi]]'ne katıldı ve Osmanlı vilayetlerinde eğitimi yaymak için bir grup gençle Ararat Cemiyeti'ni kurdu. 1890'da [[Kumkapı Gösterisi]]'ne katıldı ve bir dizi diğer Hınçaklı ile birlikte tutuklandı ve iki ay hapis cezasına çarptırıldı.<ref name="hye"/><ref name="heritage"/> Genel afla serbest bırakıldı. 1891'de arkadaşı Hovhannes Şahnazaryan'la birlikte ''Hayrenik'' (Հայրենիք, Anavatan) gazetesini kurdu ve editörü oldu. Bu gazete, demokratik fikirleri nedeniyle padişah tarafından kapatıldı.<ref name="heritage"/>
<!--
<!--
He was released in a general amnesty. In 1891, he founded and became editor of the daily ''Hayrenik'' (Հայրենիք, Fatherland) with his friend, Hovhannes Shahnazarian. This paper was suppressed by the sultan for its democratic ideas.<ref name="heritage"/>

=== Escape from Hamidian massacres ===
=== Escape from Hamidian massacres ===


In 1896, the [[Hamidian massacres]] began and in order to escape the fate of other Armenians, he fled Constantinople to [[London]]. In London, he attempted to publish two monthly reviews, ''Mart'' (Մարտ, Battle) and ''Nor Kyank'' (Նոր Կեանք, New life) in which [[Levon Pashalian]] would contribute, both papers being sponsored by the Hunchakians. At this time, the political party split. Arpiarian reorganized one of the factions, Veragazmial Hunchakianner, into a viable entity but would eventually leave the party. With this decision, he ultimately created enemies from within his old entourage.<ref name="hye"/>
In 1896, the [[Hamidian massacres]] began and in order to escape the fate of other Armenians, he fled Constantinople to [[London]]. In London, he attempted to publish two monthly reviews, ''Mart'' (Մարտ, Battle) and ''Nor Kyank'' (Նոր Կեանք, New life) in which [[Levon Pashalian]] would contribute, both papers being sponsored by the Hunchakians. At this time, the political party split. Arpiarian reorganized one of the factions, Veragazmial Hunchakianner, into a viable entity but would eventually leave the party. With this decision, he ultimately created enemies from within his old entourage.<ref name="hye"/>
-->

== Kahire'ye seyahati ve suikast ==
== Travel to Cairo and assassination ==
<!__

In 1901–1902, he traveled to [[Paris]] and then Venice where he wrote his most successful work, the novella ''Garmir Jamuts'' (Կարմիր Ժամուց, The Crimson Offering). In 1905, he traveled to [[Cairo]]. In Cairo, he edited the literary monthly review ''Shirag'' (Շիրակ) and contributed in the local paper, ''Lusaper'' (Լուսաբեր, Lucifer: light-bearer).<ref name="heritage"/>
In 1901–1902, he traveled to [[Paris]] and then Venice where he wrote his most successful work, the novella ''Garmir Jamuts'' (Կարմիր Ժամուց, The Crimson Offering). In 1905, he traveled to [[Cairo]]. In Cairo, he edited the literary monthly review ''Shirag'' (Շիրակ) and contributed in the local paper, ''Lusaper'' (Լուսաբեր, Lucifer: light-bearer).<ref name="heritage"/>



Sayfanın 00.26, 7 Mart 2021 tarihindeki hâli

Arpiar Arpiaryan
Doğum21 Aralık 1851(1851-12-21)
Osmanlı Devleti
Ölüm12 Şubat 1908 (56 yaşında)
Kahire, Britanya Mısırı
MilliyetOsmanlı Ermeni
Meslekyazar

Arpiar Arpiaryan (ErmeniceԱրփիար Արփիարեան) (21 Aralık 1851 – 12 Şubat 1908) etkili bir 19. yüzyıl Ermeni yazarı, Ermeni edebiyatında realizmin öncüsü ve siyasi bir aktivisttir.

Gençlik ve eğitim

Arpiar Arpiaryan, 1851'de bir gemide doğdu, aslen Eğin'den olan ebeveynleri Samsun'dan İstanbul'a seyahat ediyorlardı. Aile, Arpiar'ın Tarkmanchats (Թարգմանչաց) Ermeni okuluna gittiği Ortaköy banliyösüne yerleşti.[1] 1867'de Murat-Rafayelyan (Մուրատ-Ռափայէլեան) okuluna devam etmesi için Venedik'e gönderildi. Murat-Rafayelyan'da Gevont Alişan'ın himayesinde Ermeni dili ve tarihi okudu. Ayrıca Fransız ve İtalyan edebiyatına aşina oldu. Okuldan mezun oldu ve Konstantinopolis'e döndü ve burada kendisine Ermeni Patrikhanesi'nde sekreterlik görevi teklif edildi. Bu süre zarfında muhasebeci olarak da çalıştı. Bununla birlikte, Arpiaryan'ın gerçek çağrısı gazetecilik ve edebiyattı.[2]

Gazetelerde çalışması ve Tiflis'i ziyareti

Edebiyat alanındaki ilk çalışmaları Grigor Artsruni'nin Tiflis'te yayınlanan Mshak (Մշակ) gazetesinde başladı. İstanbul'daki Ermeni yaşamının çeşitli yönleri hakkında "Haygag" (Հայկակ) mahlasıyla hicivle tatlandırılmış makaleler yazardı. 1878'de, gazetelere ve süreli yayınlara, ünlü Ermeni yazar ve politikacı Kirkor Zöhrap ile birlikte (1884-1893) editörlüğünü yaptığı Masis'te düzenli olarak katkıda bulunmuştu.[2] Makaleleri Kafkasyalı Ermeniler arasında çok popüler oldu. 1884'te ünlü bir yazar olarak kabul edildiği Eçmiyazin'de yeni bir Katolikos seçilmesi vesilesiyle Tiflis'i ziyaret etti. Orada Doğu Ermenicesi yazarları Raffi, Proshian, Ağayan ve diğerleriyle tanışma fırsatı buldu.

İstanbul'a yeni izlenimler ve bilgilerle döndükten sonra Ughevorutiun i Kovkasia (Ուղեւորութիւն ի Կովկասիա, Kafkasya'da Seyahatler) başlıklı bir dizi makale yazdı. 1884'te, diğer aydınlarla birlikte, Doğu ve Batı Ermeniceleri arasında daha yakın ilişkileri teşvik etmek amacıyla Arevelk (Արեւելք, Doğu) adlı yeni bir günlük gazete yayınladı.[2] Demokratik eğilimleri olan edebi ve politik bir gazete olan Arevelk, realizm okulunun çekirdeğini oluşturacak bir dizi genç yazarı kendine çekti. Gazete 1912'ye kadar yayınlandı.[2]

Siyasi aktivizmi

Yazar olmanın yanı sıra, Arpiar Arpiaryan, Sultan II. Abdülhamid'in Ermeni nüfusuna yönelik muamelesi ışığında Osmanlı İmparatorluğu'ndaki reformları destekleyen bir siyasi aktivist ve devrimciydi. 1889'da Arpiarian, Sosyal Demokrat Hınçak Partisi'ne katıldı ve Osmanlı vilayetlerinde eğitimi yaymak için bir grup gençle Ararat Cemiyeti'ni kurdu. 1890'da Kumkapı Gösterisi'ne katıldı ve bir dizi diğer Hınçaklı ile birlikte tutuklandı ve iki ay hapis cezasına çarptırıldı.[1][2] Genel afla serbest bırakıldı. 1891'de arkadaşı Hovhannes Şahnazaryan'la birlikte Hayrenik (Հայրենիք, Anavatan) gazetesini kurdu ve editörü oldu. Bu gazete, demokratik fikirleri nedeniyle padişah tarafından kapatıldı.[2]

Kahire'ye seyahati ve suikast

<!__ In 1901–1902, he traveled to Paris and then Venice where he wrote his most successful work, the novella Garmir Jamuts (Կարմիր Ժամուց, The Crimson Offering). In 1905, he traveled to Cairo. In Cairo, he edited the literary monthly review Shirag (Շիրակ) and contributed in the local paper, Lusaper (Լուսաբեր, Lucifer: light-bearer).[2]

In 1908, his political enemies assassinated him while Arpiarian was returning home from the market.[1]

Legacy and works

Arpiarian is considered the founder of realism in modern Armenian literature, the leader of a literary movement without an established school. While many writers were into romanticism at the time, he introduced a new trend that revolutionized Armenian literature.[2] He gained the confidence of his readers by expressing his thoughts honestly and without shame. He was the mentor of an entire generation of Armenian realist writers such as Tigran Kamsarakan, Levon Pashalian and Erukhan.[2]

Most of his literary work is written in short story form and deals with the working classes and social issues.[2] Some of his better known stories are:[1][2]

  • Hoku zavag (Հոգու զավակ, The adopted child)
  • Vosgi abrchan (Ոսկի ապրջան, The gold bracelet)
  • Yerazi me kine (Երազի մը գինը, The price of a dream)
  • Gadag me (Կատակ մը, A joke)
  • Abushe (Ապուշը, The idiot)
  • Garmir Jamuts (Կարմիր ժամուց, The crimson offering)
  • Kevork Marzbeduni (Գէորգ Մարզպետունի, Gevork Marzpetuni)

-->

Kaynakça

  1. ^ a b c d Արդի Հայ Գրականություն (Ermenice). 2007. s. 29. 
  2. ^ a b c d e f g h i j k Hacikyan, Agop Jack; Basmadjian, Gabriel; Franchuk, Edward S. (2005). The Heritage of Armenian Literature: From the Eighteenth Century to Modern Times (İngilizce). Wayne State University Press. s. 452. ISBN 0-8143-3221-8. 

Konuyla ilgili yayınlar

  • Encyclopedia of world literature in the 20th century, by Leonard S. Klein, Steven Serafin, Walter D. Glanze, 1993, p. 120
  • Concise Armenian Encyclopedia, Ed. by acad. K. Khudaverdyan, Yerevan, 1990, Vol. 1, p. 426.
  • The Heritage of Armenian Literature: From The Eighteenth Century To Modern Times, by Agop J. Hacikyan, Gabriel Basmajian, Edward S. Franchuk, p. 452