Yörünge düzlemi

Referans düzlemine göre bir yörünge düzleminin görünümü.

Yörünge düzlemleri, konik kesitler bağlamında da ele alınabilir. Bu tanıma göre yörünge yolu, bir düzlemin bir koniyle oluşturduğu ara kesittir. Parabolik (1) ve hiperbolik (3) yörüngeler kaçış yörüngeleri iken, eliptik ve dairesel yörüngeler (2) kapalı yörüngelerdir.

Yörünge düzlemi, dönen bir cismin yörüngesinin içinde bulunduğu geometrik bir düzlemdir. Uzayda bulunan ve doğrusal olmayan üç nokta, bir yörünge düzlemini tanımlamak için yeterlidir. Büyük (ana) bir cismin merkezi ile yörüngesindeki bir gökcisminin iki farklı zamandaki konumu, bu düzlemi tanımlamaya örnek olarak verilebilir.

Yörünge düzleminin referans düzlemiyle olan ilişkisi eğiklik (i) ve çıkış düğümü boylamı (Ω) parametreleriyle tanımlanır.

Tanım gereği, Güneş sisteminin referans düzlemi genellikle Dünya'nın yörünge düzlemi olarak kabul edilir. Ekliptik olarak adlandırılan bu düzlem, Güneş'in gökküre üzerinde bir yıl boyunca izlediği görünür yörüngeyi tanımlar.

Diğer durumlarda, örneğin başka bir gezegenin yörüngesinde dönen bir doğal veya yapay uydunun yörünge eğikliğini, kendi yörünge düzlemi ile gezegenin ekvator düzlemi arasındaki açı olarak tanımlamak çok daha kullanışlıdır.

Yörünge düzleminin $xy$ düzlemi olarak tanımlandığı koordinat sistemine perifokal koordinat sistemi denir.

Dünya'nın etrafındaki yapay uydular

Fırlatma araçları ve yapay uydular için yörünge düzlemi, bir yörüngenin en temel parametrelerinden biridir. Çünkü bir cismin yörünge düzlemini değiştirmek, çok büyük miktarda itici yakıt gerektirir. Buna karşılık yörünge periyodu, dış merkezlik ve yörünge fazı gibi diğer parametreler ise itki sistemleriyle daha kolay değiştirilebilir.

Dünya yerçekiminin küresel olmayan yapısı uyduların yörünge düzlemlerinde bozulmaya yol açar. Bu bozulmanın bir sonucu olarak yörünge düzlemi, Dünya'nın ekvator düzlemiyle yaptığı açıya bağlı olarak Dünya etrafında yavaşça döner. Mühendisler bu doğal etkiden faydalanarak yörünge için kritik bir eğiklik açısı seçerler. Bu sayede yörünge düzleminin Güneş'e göre konumu daima sabit kalır ve böylece Güneş eşzamanlı bir yörünge oluşur.

Bir fırlatma aracının fırlatma penceresi, genellikle hedef yörünge düzleminin fırlatma sahasıyla kesiştiği zamanlara göre belirlenir.

Ayrıca bakınız

• Değişmeyen düzlem, bir sistemdeki tüm yörünge düzlemlerinin ağırlıklı ortalaması
• Yörünge öğeleri
• Yörünge durumu vektörleri
• Perifokal koordinat sistemi
• Temel düzlem
• Referans düzlemi

Kaynakça

• Roger, R. Bate; Mueller, Donald D.; White, Jerry E. (1971). Fundamentals of Astrodynamics. Dover Books on Astronomy and Astrophysics. New York: Dover Publications. s. 21. ISBN 0486600610. LCCN 73157430.