Vatansızlık

Vatansızlık ya da Haymatlos,^[1] uluslararası hukukta "kendi yasaları uyarınca hiçbir devlet tarafından vatandaş olarak kabul edilmeyen kişi" olarak tanımlanmaktadır. Bazı vatansız kişiler aynı zamanda mülteci statüsüne sahip olabilir; ancak tüm mülteciler vatansız değildir ve vatansız birçok kişi hiç uluslararası sınır geçmemiştir.^[2] 2022'nin sonunda Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), dünya genelinde yaklaşık 4,4 milyon kişinin ya vatansız ya da uyruğu belirlenemeyen kişi olarak tahmin edildiğini açıkladı; bu, 2021 sonuna göre 90.800 kişi (%2) artış anlamına gelmektedir. Ancak veriler tam değildir; çünkü UNHCR, kitlesel vatansızlığın görüldüğü en az 22 ülke de dâhil olmak üzere birçok ülkeden yeterli veri toplayamamaktadır.^[3] Ayrıca mevcut veriler, vatandaşı olduğunu kanıtlayacak yasal kimliği bulunmayan fiilen vatansız kişileri kapsamamaktadır. Dünya Bankası'na göre, bu kategoriye giren en az 850 milyon kişi bulunmaktadır.

Tarihçe

Siyasal gerekçelere dayanarak devletler, uyruklarını yurtsuz duruma düşürebilmektedir. Naziler, 1933'te, 1914'ten sonra vatandaşlığa alınmış Yahudileri yurtsuz saymış; 1941'de ise bütün Yahudileri vatandaşlıktan çıkarmıştı. Devletler arasındaki toprak kavgası sırasında da insanlar yurtsuz kalabilir. Kağıt üzerinde vatandaş görünmesine rağmen siyasal baskılar nedeniyle devlet kurumlarıyla ilişki kuramayanlara fiili yurtsuzlar, de facto vatansızlar denilmektedir. Yurtsuzlar sıklıkla sınır dışı edilebilirler. Yurtsuzlar, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunabilirler.

Günümüzde

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği; 2014'ün sonunda 77 ülkede toplam 3,5 milyon vatansız statüsünde insan yaşadığını ve tüm dünyadaki insanlarla birlikte bu sayının 10 milyondan fazla olduğunu tahmin ettiklerini açıklamıştır.^[4]

Bazı vatansız kişiler

Adolf Hitler (1925–1932)
Albert Einstein (1896–1901)
Anne Frank (1941–1945)
Cem Karaca (1983–1987)
Friedrich Nietzsche (1869–1900)
Gazi Yaşargil (1961–1988)
Hannah Arendt (1937–1950)
Kadir Mısıroğlu (1983–1991)
Karl Marx (1848–1883)
Otto von Habsburg (1941–1946)
Usame bin Ladin (1994–2011)
Yahya Kemal Demirel (1981–1985)
Yılmaz Güney (1983–1984)
Yusuf Küpeli (1983–1988)

Ayrıca bakınız

Kaynakça

↑ Grimm Wörterbuch sözlüğündeki madde (Almanca) 10 Kasım 2021 tarihinde erişilmiştir
↑ Hovy, Bela; Bhabha, Jacqueline (2011). Human Rights and Citizenship: The Need for Better Data and What to Do about It. Children Without a State: A Global Human Rights Challenge. Cambridge, Massachusetts, United States: MIT Press. s. 90. ISBN 9780262015271. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2014.
↑ "Counting the uncountable - World". ReliefWeb (İngilizce). 24 Temmuz 2015. Erişim tarihi: 31 Ocak 2025.
↑ Dünya savaşta 4 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., (İngilizce) Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, 18 Haziran 2015, Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Vatansızlık ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Türk Hukukunda Vatansızlar (HAYMATLOS)19 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

[1] Grimm Wörterbuch sözlüğündeki madde (Almanca) 10 Kasım 2021 tarihinde erişilmiştir

[2] Hovy, Bela; Bhabha, Jacqueline (2011). Human Rights and Citizenship: The Need for Better Data and What to Do about It. Children Without a State: A Global Human Rights Challenge. Cambridge, Massachusetts, United States: MIT Press. s. 90. ISBN 9780262015271. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2014.

[3] "Counting the uncountable - World". ReliefWeb (İngilizce). 24 Temmuz 2015. Erişim tarihi: 31 Ocak 2025.

[4] Dünya savaşta 4 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., (İngilizce) Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, 18 Haziran 2015, Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016.

[1]

[2]

[3]

[4]