Planck parçacığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Fizikçi Max Planck'tan sonra adlandırılan Planck parçacığı, Compton dalga boyu ile Schwarzschild yarıçapının eşit olduğu parçacığın kara delik kadar sıkıştırılması varsayımı ile elde edilmiştir.[1] Kütlesi yaklaşık olarak Planck kütlesine eşittir ve Compton dalga boyu ile Schwarzschild yarıçapı yaklaşık olarak Planck uzunluğu kadardır.[2] Planck kütlesi ve Planck uzunluğunu tanımlamak için bazen Planck parçacıkları ifadesi kullanılır.[3] Bu parçacıklar Planck çağında evrenin oluşmasındaki bazı modellerde rol oynadı.[4]

Örneğin bir proton ile karşılaştırılırsa Planck parçacığı aşırı derecede küçük (parçacığın yarıçapı Planck uzunluğuna eşittir, bu da proton çapının yaklaşık 10−20 katıdır) ve ağırdır (Planck kütlesi, proton kütlesinin 1019 katıdır).[5]

Parçacığın Hawking ışınımında yok olduğu düşünülüyor.

Türetilmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Uygun tanımı için çeşitli görüşler olmasına rağmen bir Planck parçacığı içi en yaygın tanım, Compton dalga boyunun Schwarzschild yarıçapına eşit olduğudur. Bu şöyle ifade edilir:

Burada bir parçacığın kütlesi:

Bu kütle Planck kütlesinden kat daha büyüktür. Bu da bir Planck parçacığının Planck'ın birim kütlesinden 1,772 kat daha ağır olduğu anlamına gelir.

Parçacığın yarıçapı Compton dalga boyuna eşit olur:

Boyutları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yukarıdaki türetimleri kullanarak h, G ve c fiziksel sabitlerini ifade edebililir ve parçacığın kütlesi ile yarıçapını fiziksel değerlerini tanımlayabiliriz. Bu yarıçapın bir küre biçiminde olduğu varsayarak ayrıca parçacığın hacmini ve yoğunluğunu da tanımlayabiliriz.

Table 1: Bir Planck parçacığının fiziksel boyutları
Parametre Boyut SI birimlerindeki değeri
Kütle M 3.85763×10-8 kg
Yarıçap L 5.72947×10-35 m
Volume L3 7.87827×10-103 m3
Yoğunluk M L−3 4.89655×1094 kg m-3

Yukarıdaki boyutların bilinen hiçbir fiziksel madde veya varlıkla ilgili olmadığına dikkat edin.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Michel M. Deza; Elena Deza. Encyclopedia of Distances. Springer; 1 June 2009. ISBN 978-3-642-00233-5. p. 433 1 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  2. ^ ""Light element synthesis in Planck fireballs" - SpringerLink". 16 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2013. 
  3. ^ B. Roy Frieden; Robert A. Gatenby. Exploratory data analysis using Fisher information. Springer; 2007. ISBN 978-1-84628-506-6. p. 163 1 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
  4. ^ Harrison, Edward Robert (2000), Cosmology: the science of the universe, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-66148-5  p. 424
  5. ^ Harrison 2000, s. 478.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]