Nasıreddin Şah

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Nasıreddin Şah
ناصرالدین شاه
Nasr al Din Shah 1852.jpg
İran Şahı
Hüküm süresi 1848-1896
Önce gelen Muhammed Şah
Sonra gelen Muzaffereddin Şah
Hanedan Kaçar Hanedanı
Babası Muhammed Şah
Annesi Melek Cihan Hanım
Doğum 17 Temmuz 1831
Tebriz, İran
Ölüm 1 Mayıs 1896 (64 yaşında)
Tahran, İran
Dini Şia İslam
İmza

Nasıreddin Şah (Farsça: ناصرالدین شاه قاجار, d. 17 Temmuz 1831, Tebriz - ö. 1 Mayıs 1896, Tahran), 5 Eylül 1848 - öldürüldüğü 1 Mayıs 1896 yılına kadar İran şahı . Muhammed Şah Kaçar ve Melike Cihan Hanım'ın oğlu ve Sasani Hanedanının II. Şapur ve Safevi Hanedanı’nından I. Tahmasb'tan sonrasında İran’ın en uzun saltanat süren üçüncü hükümdarıdır. Nasıreddin Şah, 50 yıla yakın süren hükümdarlığı süresince , resmi olarak Avrupa'yı ziyaret eden modern ilk İran hükümdarıdır.

Saltanatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Yönetimindeki İlk Etkinliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Nasıreddin yönetimindeki devlet ,İran hükümeti olarak tanındı, ancak yetkileri yerel kabile liderleri tarafından baltalandı. Din adamları ve kabile reisleri toplum üzerinde otonomi durumundaydı. Nasıreddin halkı üzerindeki egemenliğini uygulamada etkili değildi. Yerel grupların kendi milisleri olması ve çoğunlukla onları ortadan kaldırmaya, güç sahibi olamadığı için, monarşi tarafından kabul edilen yasalara uymadılar. Halk ise devlet tarafından yayınlanan kanun yerine ulema'nın fetvalarını dinledi. Nasıreddin iktidara geldiğinde, ordusunda çeşitli kabile liderleri altındaki ordulardan önemli ölçüde küçük olan 3.000 adamı olması. Eyaletler için bir orduya ihtiyaç duyduğunda, yerel milisleri kiraladı. Nasıreddin’in , Reformlarından önce halk üzerinde çok az güce sahipti ve reformlar sırasında bile bu reformları başarıyla uygulayabilme konusunda zorlukla karşılaştı.

Diplomasi ve savaşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Nasıreddin, 1848'de babasının ölümünü haber aldığında Tebriz'de idi, ve Emir Kebir'in yardımıyla Tahta çıktı. Naser el-Din öncede reformist eğilimler gösterdi, ancak hükümet tipini diktatörlük yaptı. Bazı babilerin , başarısızlıkla sonuçlanan suikasten sonra sindirme harakatı başlattı. Başbakan Emir Kebirin emriyle, Babi inzfaz edilmesiyle- babiler ve Bahailer kendilerini başka inançtan saydılar. Rusya'nın 19. yüzyıl başlarında ele geçirdiği İran toprakları geri almayı başaramadı. 1856'da Afganistan'ın Herat şehrini işgal etti. Büyük Britanya bunu sömürgesi Britanya Hindistanı'a yönelik bir tehdit sayarak İran'a savaş açtı. Savaşın sonunda İran Herat'tan çekilerek Afganistan'ı tanımak zorunda kaldı. Nasıreddin , 1873'te Avrupa'yı ziyaret eden ilk modern İran kralıydı ve sonra 1878'de (Kraliyet Donanması Filosu gözden geçirdi) ve 1889'da gördüğü teknolojiye hayran kaldığı söylenmektir. 1873'te İngiltere'ye yaptığı ziyarette, Nasıreddin şah, Kraliçe Victoria tarafından şövalyelikteki en yüksek makam olan Order of the Garter verildi. 1873’teki gezisinde yazdığı seyahat günlüğünü Farsça, Almanca, Fransızca ve Hollandaca dahil olmak üzere birçok dilde yayınlandı.

Naser al-Din Shah by Abul Hasan Ghaffari, 1854

Nasıreddin şah 1890 yılında bir İngiliz olan binbaşı Gerald F. Talbot’la yaptığı antlaşmayla, iran’ın tütün endüstrisini (Alım, Satım, Dağıtım,İşleme) veren bir anlaşma imzaladı ancak Talbet şirketini verilen bu imtyaz yabancıların sömürüsü olarak algılandı ve Ayetullah Mirza Hasan Şiraz’i tarafından,tütünü üretme, kullanma ve ticaretini yasaklayan fetva vermesi üzerine anlaşmadan vazgeçti. Ancak, Avrupalılara imtiyaz vermeyesinin sonunu getirmedi ; daha sonra İranın gümrük gelirlerinin ve Değerli taşlar haricinde iranın bütün yeraltı ve yerüstü kaynaklarının mülkiyetini Paul Julius Reuter'e verdi.

Nasıreddin Şah Kaçar, İran Şahı.Nadar Tarafından Çekilen Fotoğrafı


Reformları[değiştir | kaynağı değiştir]

Nasıreddin Şahın modernleşme reformlarının çoğu, Emir Kebir'in başbakanlığı döneminde gerçekleşti. Vergi sistemine reformlar getirerek bütçeyi dengeledi, din adamlarının yetkilerini kısıtladı, bazı askeri fabrikalar kurdu, İngilizler ve Rus nüfuzunu azaltmak için diğer güçlerle ilişkiler geliştirildi. Tahran Çarşısı'nı inşa etirerek İşsiz İnsanlara İş İmkanı Sağladı, Vaghaye-Ettefaghieh adlı ilk gazeteyi çıkarttı ve Darülfünun adı verilen ilk İran Eğitim Okulu'nu açtı, Ancak Emir Kebir'in gerçekleştirdiği reformlar Nüfuzlu kişiler tarafından tepkiyle karşılanıp Şahı Kışkırtmalarıyla Nasıreddin Şah önce Emir Kebiri sürgün edip sonra öldürtmesiyle, Şah reforma olan ilgisini yavaş yavaş kaybetti. Bununla birlikte, telgraf ve posta hizmetlerini getirdi, yollar inşa ettirdi , Sulama Kanalları açtırdı, Ayrıca eyalet ordusunun boyutunu arttırdı ve Rus Subayları tarafından eğitilip silahlandırılan Pers-Kazzag(Kazak)Birliği adında yeni bir Birlik oluşturdu.

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

İzlediği politikalarla çeşitli çevrelerin düşmanlığını kazanan Nasıreddin, 1896'da Tahran'da Cemaleddin Afgani'ye bağlı olduğu iddia edilen Mirza Rıza Kirmani adlı bir fanatik tarafından Şah Abdülazim türbesinde öldürüldü. Ardından Gülistan Sarayına Gömüldü.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

[İngilizce Vikipediden Çevrildi.]

Nasıreddin Şah
Doğumu: 17 Temmuz 1831 Ölümü: 1 Mayıs 1896
Resmî unvanlar
Önce gelen
Muhammed Şah
İran Şahı
1848-1896
Sonra gelen
Muzaffereddin Şah