Mitra

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
300pxSasani imparatoru Ardashir I veya II nin tahta çıkışı (MS 3. yüzyıl kabartması Taq-e Bostan, İran. Solda ayakta yazata Mithra elinde demetiyle merasimi takdis ediyor.

Mitra (Mitras ya da Mica (Mikail) Zentçe: Miθpa, Antik Farsça'da Mica) Zerdüştlük dininde ahit, yemin, anlaşmadan sorumlu ilahi varlık. Sözleşmelere uyulmasını denetlemenin yanında, her şeyi gören; gerçeğin, sığırların, hasadın ve suyun koruyucusu olduğuna inanılır.

Mithra Zent dilinde bir sözcüktür. Mithra, İran dillerinde (Orta Farsça, Partça vb.) Mehr, Myhr biçimini almış, Modern Farsça'ya مهر Mehr, Peştuca'ya لمر Lmar, Veziri lehçesine ميېر Myer ve Ermenice'ye Mihr/Mher şeklinde aktarılmıştır.

MÖ 4. yüzyılda Roma Cumhuriyeti'nde yaygınlaşan Mitraizm, kaynağını Fars ya da Zerdüşt kaynaklarındaki Mithra'dan alır.

Başı frigya taçlı Mithras-Helios, Komagene kıralı Antiochus I ile. (Nemrut Dağı, MÖ 1 yüzyıl)

Mitra'nın mi-it-ra- olarak bilinen ilk kaydı [1] Van gölü güneyindeki Hurri kırallığı Mitannilerle Hititler arasında M.Ö. 1400 tarihli barış antlaşmasında, dört diğer hint-ari geleneğinden tanrıyla birlikte şahit ve koruyucu olarak belirtilişidir. Daha sonra Vedaların en eski bölümlerinde gözükürken son halini ise Avesta'da alır. Güneş ve güneş ışığıyla tasviri dışında dostluk, doğruluk, arkadaşlık gibi kavramlarla da ilişkilendirilmiştir. Sanksritçe'de dost ve arkadaş olarak geçerken Avesta'ya sözleşme anlaşma olarak geçer.[2][3]

Yayılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mitra tarihte Antik Arilere ait bir tanrı olarak çıktı. İran'da "Mithra", batı dünyasına geçişte ise Mithras oldu. Batı'da aldığı -s takısı ile bir gizem dini haline döndü. İran ve Hindistan'daki etkinliği önce Anadolu'ya sonra Mezopotamya ve Avrupa'ya sıçradı. Onun kültünün yayılmasında gezgin rahip sınıfı olan magilerin etkisi oldu. Zerdüşt monetizmi savunurken onu reddetmişti. Fakat magiler Mithra tapınımı devam ettirdi. Mithra Zerdüşt sonrasında daha güçlü bir şekilde kendisini gösterdi. Onu da Ahura Mazda'nın yarattığına inanıldı. Onun İran'da kazandığı nitelikler Avesta Mithra Yeşt'te görülmektedir.[2][3]

Mithra coğrafi olarak yakın olunmasından ötürü Anadolu ve Mezopotomya'ya rahatça geçti. Zaten Ahura Mazda'nın dinsel öğretilerini savunan magiler onun kültünü çoktan bu coğrafyalara taşımıştı. Mithra Mezopotamya'da ilk olarak Babil'e uğradı. Burada güneş tanrı Şamaş'la senkretize oldu. Kaldanilerle de astrolojik bir niteliğe kavuştu. Anahita ile de senkretize olmuştu.[2][3]

Anadolu'ya gelen magiler yerel dinlerin buradaki pasif görüntüsünden yararlanarak Mithra kültünü yaydı. Kapadokya ve Pontus'ta etkin oldular. Karşılarına çıkan Kybele kültü Mithra ile senkretize hale geldi. Roma'da ise askerler sayesinde yayılım buldu. Çünkü bu kült yiğitlik ve cesareti övüyordu. Zayıflayan ve yüksek aristokratlar arasında görülen yerel dinlerin halk nezdindeki durumu Mithra kültünün işine yaradı. Güneş ile ilişkilendirilmesi onun Roma'da Sol Invictus'la anılmasına sebep oldu. 25 Aralık Mithra festivalleri olarak da kutlandı. Tridates ilk Mithracı kral olurken Commodus ise Mithara'yı kirletmişti.[2][3]

Tapınmı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Mitraizm

Mithras kültünde tapınak olarak mağaralar kullanılırdı. Bunlara mirtaeum denirdi ve herkese açık değildi: en fazla yüz kişi alırdı. 7 erginlenme derecesi bu kült için de geçerliydi. Mağaralarda birkaç öykü ve taurobolium tasvirleri dışında pek bir şey bulunmazdı.[2][3]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Thieme, Paul (<!–– Citation bot : comment placeholder c0 ––>1960), "The 'Aryan' Gods of the Mitanni Treaties", Journal of the American Oriental Society 80.4.  pp. 301-317.
  2. ^ a b c d e Kızıl, Hayrettin. "MİTRA’DAN “MİTHRAS’IN SIRLARI”NA MİTRAİZM’İN KURULUŞ SERÜVENİ". EKEV AKADEMİ DERGİSİ Yıl: 17 Sayı: 55 (Bahar 2013). 28 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171228172257/http://www.ekevakademi.org/Makaleler/1514708448_8.pdf. Erişim tarihi: 28 Aralık 2017. 
  3. ^ a b c d e Kızıl, Hayrettin. "HİNT VE İRAN MİTOLOJİLERİNE GÖRE “MİTRA”". e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi -www.e-sarkiyat.com- ISSN: 1308-9633 Sayı:X Kasım 2013. 28 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171228172513/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/116019. Erişim tarihi: 28 Aralık 2017.