I. Tahmasb

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(I. Tahmasp sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
I. Tahmasb
شاه طهماسب‎
Çehel Sütun Sarayı'ndaki bir resmi.
Tahmasb-1.jpg
İran Şahı
Hüküm süresi 23 Mayıs 1524 - 25 Mayıs 1576
Taç giymesi 2 Haziran 1524
Önce gelen I. İsmail
Sonra gelen II. İsmail
Tam ismi
Tahmasb bin İsmail bin Haydar bin Cüneyd es-Safevi
Hanedan Safevî Hanedanı
Babası I. İsmail
Annesi Taçlı Begüm
Doğum İsfahan, İran
Ölüm 14 Mayıs 1576 (62 yaşında)
Kazvin, İran
Dini Şia İslam

I. Tahmasb (Farsça: طهماسب; d. 22 Şubat 1514 - ö. 14 Mayıs 1576), Safevî Devleti'nin ikinci hükümdarı, Şah İsmail'in oğlu.[1][2]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Şah Tahmasb, 22 şubat 1514 tarihinde İsfahan'da doğdu. Şah I. İsmail'in oğlu olan Şah Tahmasb, Çaldıran Savaşı'ndan sonra Horasan'a gönderildi. Bir süre Sebzvar ve Herat'ta kaldı. Şiilerin ve Safevilerin tanınmış bilgin ve şeyhlerinden özel öğrenim gördü. 1521'de Sultaniye'deki babasının yanına dönen Tahmasb, I. İsmail'in ölümü üzerine 1524'te 10 yaşında tahta çıktı. [3]

Şah I Tahmasb’in iktidarı döneminde 1528 yılında Özbekler Horasan’a saldırdılar. Aynı yıl Şah ordusuyla doğuya doğru hareket etti ve Özbekleri Herat yakınında yendi. Şah’ın Doğuya temaslarının kullanan Luristan beylerbeyi Zülfikar Han isyan çıkardı ve 1528 yılında Bağdat’ı aldı. Bundan dolayı Şah Bağdat’ı kuşattı ve aynı yıl Bağdat’ı isyancılardan temizledi ve Muhammed Han Türkman’i Bağdat beylerbeyi tayin etti. 1531 yılında Tebriz beylerbeyi Ulema Han Tekel askerleriyle birlikte Osmanlı’ya sığındı. Daha sonra Ulema Han Sultan I. Süleyman’ı İran’a sefer yapması yönünde ikna etti. 1534 yılında Osmanlı ordusu Azerbaycan sınırlarını geçti. Şah I Tahmasb Kazvin’e çekildi ve sultanla barış imzalamak için elçisini gönderdi. Ancak Sultan Süleyman bu teklifi kabul etmedi. Kışın yaklaşmasıyla Sultan Azerbaycan’ı terk etti ve Bağdat’ı ele geçirdi. Bu arada Şah Sultanın Bağdat’ı almasına karşılık olarak Van ve Kars’ı kuşattı. Sultan Süleyman Ulema Paşa’yı Van’a gönderdi, fakat Ulema yenilip kaçtı ve böylece Van ve Kars Safeviler tarafından ele geçirildi. Bunun cevabı olarak Sultan 1535 yılında Güney Azerbaycan’a girdi Tebriz’i aldı. Şah karşı koymaya kalkıştı, fakat bu çabaları sonuçsuz kaldı.

Savaş dönemi ve sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha sonra Sultan Süleyman nüfusun direnci ve orduda yaşanan açlık yüzünden Azerbaycan’dan çekildi. Bunu fırsat olarak gören Şah ülkenin birleştirilmesini sürdürmek için 1538 yılında kardeşi Elkas Mirza‘nın yönetimiyle 30 binlik orduyu Şirvan’ı ele geçirmek için gönderdi. Elkas 1538’de Şirvanşahlar devletinin tüm kalelerini ele geçirdi. Bunun sonucu olarak Şirvan’ı beylerbeyine dönüştüren şah kardeşi Elkas Mirza’yı da oraya ilk beylerbeyi olarak atadı. Fakat Elkas tahta çıkmak istiyordu. Bu yüzden 1541 yılında kardeşi Şah’a ihanet ederek taht için mücadeleye başladı. Bağımsızlık mücadelesini duyan Şah Tahmasb öfkelendi, Şirvan’a dahil oldu ve tüm kaleleri aldı. Elkas Mirza önce Kırım’a, oradan İstanbul’a kaçtı ve Ulema Paşa'yla birlikte kendi vatanına karşı seferlerde aktif olarak yer aldı. 1546 yılında Dal Han Gacar şahdan emir alarak emrindeki askerlerle Baburilerin hakimiyetinde olan Kandehar’ı Safevi sınırlarına kattı. 1548 yılında Sultan I. Süleyman 3. kez Safevilere saldırdı ve Tebriz’i aldı. Fakat orada güçlenemeyince ülkeyi terk etti. 1550 yılında Şah I Tahmasb sultana elçi göndererek barış önerdi, fakat Sultan Süleyman yine bu barış teklifini kabul etmedi. Böylelikle Şah Tahmasb 1552’de Van, Kars, Vostan ve Edilçevaz’ı ele geçirdi. Oğlu Şehzade İsmail Erzurum yakınında İskender Paşa’yı yendi ve Erzurum’u aldı. Sultan I. Süleyman 1554 yılında son olarak Safevi devletine karşı sefer yaptı, fakat başarı elde edemedi. Nüfusun direnişi, Kızılbaşların seri zaferleri sultana Azerbaycan’ı ele geçirmeye izin vermedi ve 1555 yılında Amasya’da Osmanlı ile Safeviler arasında barış anlaşması imzalandı. Anlaşmaya göre Doğu Anadolu, İmereti, Guri, Arap Irak’ı Osmanlı’ya, Kartli, Kahetya ve Meshiya Azerbaycan’a verildi. Bundan sonra Şah doğuya döndü, çünkü Afgan Emiri Şirhan Baburi hükümdarı Hümayun Şahı yenerek Hindistan’ı ele geçirmiş ve Hümayun Şah Safevilere sığınmıştı. Hümayun Şah’ın yardım için başvurusuna cevap olarak Şah 12 binlik orduyu Dal Han yönetiminde ona verdi. Kızılbaşlar Afganları ülkeden sürüp çıkardılar ve Hümayun Şah yeniden hakimiyeti ele geçirdi.

Ölümü ve sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Tahmasb 52 yıl boyunca hükümdarlık yaptı, 1576 yılında Kazvin’de ölen Şah Tahmasb’ın yerine oğlu Haydar Mirza tahta çıktı. Bir gün sonra öldürülen Haydar Mirza’nın yerine, ikinci oğlu İsmail tahta çıktı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Women in Iran: From the Rise of Islam to 1800 ed. Nashat and Beck (University of Illinois Press, 2003) p. 145
  2. ^ Andrew J. Newman Safavid Iran (I.B. Tauris) p. 23
  3. ^ http://www.beyazdefter.com/sah-tahmasb-kimdir-hayati-ve-olumu/
I. Tahmasb
Doğumu: 22 Şubat 1514 Ölümü: 14 Mayıs 1576
Resmî unvanlar
Önce gelen
I. İsmail
İran Şahı
1524-1576
Sonra gelen
II. İsmail