Elektron dizilimi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Elektron dizilimi, uyarılmamış bir atomdaki elektronların konumlarını gösterir. Kimyabilimciler, temel fizik bilgilerine dayanarak, atomların elektron dizilimlerine göre nasıl davranabilecekleri konusunda fikir yürütebilirler. Elektron dizilimi, bir atomun kararlılık, kaynama noktası ve iletkenlik gibi özellikleri hakkında bilgi verir. Atomların son enerji düzeylerine (en dış yörüngelerine) "valans düzeyi", burada yer alan elektronlara da "valans elektronları" adı verilir. Kimyasal tepkimelerde birinci derecede önem taşıyan elektronlar, valans elektronlarıdır.

Bir elementin periyodik tablodaki yerine bakarak, o elementin elektron dizilimi de anlaşılabilir. Aynı grupta (dikey sırada) yer alan elementlerin elektron dizilimleri büyük benzerlik gösterir ve bu nedenle de kimyasal tepkimelerde benzer şekilde davranırlar.

Elektronlar orbitallere yerleşirken ilk önce enerjisi düşük olan orbitallare yerleşirler. Aufbau kuralı olarak bilien bu kurala göre,

  1. Orbitallerin enerjileri n+l değerinin artmasıyla yükselir. (n:baş kuantum sayısı, l:açısal momentum kuantum sayısı)
  1. n+l değerinin aynı olması halinde n değeri büyük olan orbitalin enerjisi büyük olur.

Bu iki kurala göre elektron dizilimi aşağıdaki gibi olur.

1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s
n 1 2 2 3 3 4 3 4 5 4 5 6 4 5 6 7
l 0 0 1 0 1 0 2 1 0 2 1 0 3 2 1 0
n+l 1 2 3 3 4 4 5 5 5 6 6 6 7 7 7 7

Her orbitale en fazla 2 elektron yerleşir. Tek çeşit s, 3 çeşit p, 5 çeşit d ve 7 çeşit f orbitali vardır. Bu yüzden; s 2, p 6, d 10, f 14 tane elektron alabilir. Buna göre elektron sayılarıyla beraber dizilim aşağıdaki gibi olur.

(1s^2) (2s^2)(2p^6) (3s^2)(3p^6) (4s^2)(3d^{10})(4p^6).\, (5s^2)(4d^{10})(5p^6).\, (6s^2)(4f^{14})(5d^{10})(6p^6) (7s^2)(5f^{14})(6d^{10})(7p^6)

Örneğin (1s^2)'yi ele alırsak.

  • s: Orbital adı (Açısal momentum kuantum sayısı s=0,p=1,d=2,f=3) (l)

Elektronların orbitallere dağılımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir orbitalde en fazla iki elektron bulunabilir.[1] Örnek:

Neon atomunun elektron dizilimi şöyledir: 1s2, 2s2, 2p6

Neon atomunun Orbital şeması ise şöyledir:[1]

Neon-konfiguracja-elektronowa-zapis-klatkowy.svg

Hund kuralı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Hund kuralı

Aynı temel enerji düzeyindeki eş enerjili orbitallere elektronlar önce birer birer yerleşir. Daha sonra tekrar başa dönerek ikinci elektronlar yerleşir. Bu kurala Hund kuralı denir.[1] Örnek:

Karbon atomunun elektron dizilimi şöyledir: 1s2, 2s2, 2p2.

Karbon atomunun Orbital şeması ise şöyledir:[1]

Wegiel-konfiguracja-elektronowa-zapis-klatkowy.svg

Değerlik elektron sayısı[değiştir | kaynağı değiştir]

En dıştaki enerji seviyesinde bulunan orbitallerdeki bütün elektronların toplamı sonucunda bulunan sayıdır. Değerlik elektron sayısı elementin grup numarasını verir.

En yüksek baş kuantum sayısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Elektron dizilimindeki en yüksek baş kuantum sayısı periyot numarasını verir.

Periyodik tabloda bloklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir elementin elektron diziliminin gösterimi hangi orbital ile sonlanmışsa, o element o orbital adını taşıyan blokta yer alır.

s ile sonlanırsa s bloğunda,

p ile sonlanırsa p bloğunda,

d ile sonlanırsa d bloğunda,

f ile sonlanırsa f bloğunda yer alır.

A grubu elementleri "s" ve "p" bloklarında,

B grubu elementleri "d" ve "f" bloklarında bulunur.

Özel durumlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Periyodik tabloda;

27Co: 8B grubunda,

28Ni: 8B grubunda,

29Cu: 1B grubunda,

30Zn: 2B grubunda yer alır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d The Periodic System, Its Story and Its Significance