Dursun Fakih

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Dursun Fakih Türbesi

Dursun Fakih (Tursun Fakih, Tursun Fakı), Osmanlı Beyliği'nin kurucusu Osman Bey'in devrinde yaşamış bir fakihtir.

Birçok kaynakta Osman Gazi adına ilk hutbeyi okuyan, Osmanlı Devleti'nin ilk kadısı, imam-hatibi unvanını taşıyan kişi olduğu bildirilir.[1]

Karacahisar'ın (bugünkü Karacaşehir, Odunpazarı) fethinden sonra Cuma namazında Osman Gazi adına ilk hutbeyi okumuş olduğu rivayet edilmektedir. O vakte kadar Anadolu'daki Selçuklu Devleti adına okunan hutbenin burada Osman Gazi adına hutbe okunması, Osmanlı beyliğinin bağımsızlığının ilanı bakımından önemlidir.[2] Fetihten sonra Karacaşehir'e kadı ve kiliseden çevrilen camiye imam olarak atanmış ve böylece Osmanlı Devleti'nin ilk imam-hatibi ve ilk kadısı unvanını elde etmiştir.[1][3]

Türk edebiyatında gazavâtnâme tarzının ilk örneklerinden olan üç eseri ile peygamberin mucizelerini konu alan bir mesnevisi günümüze kadar gelmiştir.[4]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Hayatı hakkında fazla bilgi bulunmaz. 13. yüzyıl sonlarında Karacahisar/Eskişehir civarında bulunduğu bilinir. Çeşitli kaynaklarda Karamanlı olduğu belirtilmişse de nerede doğup büyüdüğünün kesin olarak belirlenememiştir. Osmanlı Beyliği'nin ilk zamanlarından itibaren Karacahisar veya Eskişehir çevresinde yaşamış olma ihtimali de vardır.[5]

Şeyh Edebali'ye mürit olmuş; ondan tefsir, hadis ve fıkıh dersleri almıştır. Çeşitli kaynaklarda daha sonra kızı ile evlenip damadı olduğu ifade edilirse de[2] kimi kaynaklarda onun Şeyh Edebâli’ye damatlığı yönündeki bilgilere kuşkuyla yaklaşılması gerektiği belirtilir.[5]

Öğrenimini tamamladıktan sonra Osman Gazi zamanında çeşitli savaşlarda gazilere imamlık yaptı. Karacahisar’ın fethinden sonra şehre kadı ve hatip olarak tayin edildi. Kiliseden çevrilen camide Osmanlı Beyliği'nin fermanı sayılan, Osman Gazi adına ilk cuma hutbesini okudu. Ayrıca onun adına ilk bayram hutbesini de Eskişehir'de okudu.

Edebali'nin vefatından sonra onun dergâhında fetva işlerini yürüttü. Bazı kaynaklara göre şeyhinin yerine geçtikten bir süre sonra vefat etti.[1] Kimi kaynaklarda ise Orhan Bey İznik'i ele geçirince Bilecik kadılığına getirildi.[6]

Dursun Fakıh mezarı

Dursun Fakih, alim ve hukuk adamlığı yanında şairdir. Gazavâtnâme tarzında yazdığı üç manzum eserin nüshaları günümüze kadar ulaşmıştır. Bunlar; "Gazâvat-ı Resûlullâh" ya da "Kıssa'-i Mukaffâ", "Cumhûr-nâme" ve "Muhammed Hanefî Cengi"dir. Eski Anadolu Türkçesiyle yazılmış bu eserler konularını savaşlardan aldıkları için daha çok savaş ve din ile ilgili kelimeler içerir. Özellike Umman Cenknâmesi'nde, olağanüstü varlıklar ile mücadele, fantastik unsurlar, bu cenknâmelerin Arap ve Fars kaynaklı olduğuna işaret etmektedir.[7] Bunlar dışında peygamberin mucizelerini konu alan, "Hz. Peygamber Ebu Cehil ile Güreş Tuttuğudur" isimli 269 beyitlik bir mesnevîsi daha vardır.[6]

Ölüm tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 14. yüzyılın ilk yarısında vefat ettiği sanılmaktadır. Bilecik'te Şeyh Edebâli Zâviyesi içindeki türbede de kabri bulunur ayrıca Karacahisar'da küçük bir tepe üzerinde ve Söğüt'ün Küre beldesinin bir kilometre yakınında Konik Tepe'de ona isnat edilen birer türbe bulunur.[1]

Osman Gazi adına ilk hutbeyi okuması[değiştir | kaynağı değiştir]

Karacaşehir'in fethinden sonra Osman Bey adına ilk hutbeyi okuması Aşıkpaşaoğlu tarihinde şu şekilde yer almıştır:

Oruç Bey tarihinde ise bu konudan şöyle söz edilmektedir:

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d Aksoy, Hasan. "Dursun Fakih". Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi Cilt 10, Yıl 1994. 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627115434/http://www.islamansiklopedisi.info/dia/ayrmetin.php?idno=100007&idno2=c100008. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2017. 
  2. ^ a b "Osmanlı Devleti’nin ilk kadısı: Dursun Fakih". Konya Yeni Gün gazetesi, 15 Eylül 2014. 19 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161219112931/http://www.konyayenigun.com:80/haber/89244/Osmanli_Devletinin_ilk_kadisi_Dursun_Fakih.html. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2017. 
  3. ^ "Dursun Fakih Türbesi - Bilecik". Kütürportali.gov.tr sitesi. 20 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20140320024248/http://www.kulturportali.gov.tr:80/turkiye/bilecik/gezilecekyer/dursun-fakih-turbes. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2017. 
  4. ^ Şahin, Hatice. "Tursun Fakih and His Gazavatname". Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosya Bilimler Dergisi, Yıl 8, Sayı 12, 2007/1. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/214575. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2017. 
  5. ^ a b Gel, Mehmet. "Kuruluş Devri Osmanlı “Fakı” Zümresinin Tipik Bir Öncüsü: Tursun Fakı". Otam (Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma Ve Uygulama Merkezi Dergisi) 26. Sayısı, 9/2009. 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627115443/http://asosindex.com/cache/articles/article-1423910751.pdf. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2017. 
  6. ^ a b Yazıcı, Neslihan. "Tursun Fakı'nın Cumhûr-nâme Adlı Eserinin Metni ve İncelenmesi". Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü yüksek lisans tezi, İstanbul 2005. http://media.turuz.com/users/user3/bax-tursun-faki-nin-cumhur-name-adli-eserinin-metni-ve-incelemesi-text-and-examination-of-tursun-fakih-s-cumhurname.pdf. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2017. 
  7. ^ Çetin, İsmet. "Tursun Fakı, Hayatı ve Eserleri". Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, Sayı 3, Yıl 1996. http://www.hbvdergisi.gazi.edu.tr/index.php/TKHBVD/article/download/42/35. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2017.