Debian

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Debian GNU/Linux
Debian-OpenLogo.svg
Debian
Debian 7.0 "Wheezy" masaüstü
Geliştirici(ler) Debian Projesi
İşletim sistemi ailesi Unix tipi
Website www.debian.org
Sürümler
Üretim için
hazır olduğu tarih
15 Eylül 1993[1][kaynak belirtilmeli]
Kaynak türü Açık kaynak
Lisans Başta GPL ve diğer özgür yazılım lisansları[2][3]
Çekirdek türü Monolitik: Linux, kFreeBSD
(deneysel: Micro: Hurd)
Güncelleme yöntemi APT
Platform desteği i386, AMD64, PowerPC, SPARC, ARM, MIPS, HPPA, S390, IA-64
Paket yöneticisi dpkg
Kullanıcı arayüzü GNOME

Debian (/ˈdɛbiən/), 1993 yılında başlatılmış, Dünya'nın çeşitli bölgelerindeki gönüllüler tarafından hazırlanan; GNU/Hurd, GNU/Linux gibi farklı çekirdek seçeneklerine dayalı tamamen özgür bir Linux dağıtımıdır. En yaygın GNU/Linux dağıtımlarından biri konumundaki Debian, aynı zamanda Elive, Knoppix, Linux Mint, Mepis, Pardus, Parsix, Ubuntu ve Xandros gibi birçok GNU/Linux dağıtımına da kaynak teşkil etmekte ve Google başta olmak üzere iyi tanınan birçok Web sitesinde de tercih edilmektedir. Debian, farklı işletim sistemi çekirdekleriyle birlikte AMD64, ARM, DEC Alpha, i386, IA-64, PowerPC, SPARC, MIPS, HPPA, S390 gibi çok sayıda donanım platformunda da çalışabilmektedir. Desteklediği donanım ve çekirdek zenginliğinin yanı sıra Debian'ı diğer dağıtımlara nispetle özgün kılan en önemli husus, dağıtım kapsamındaki yazılımların bütünüyle özgür lisans şartlarına sahip olması, yazılım özgürlüğünü denetlemek ve sürekli kılmaya yönelik bir Debian Sosyal Sözleşmesi'nin bulunmasıdır.

1993 yılında Purdue Universitesi'nde bir öğrenci olan Debian'in kurucusu Ian Murdock, "Debian Manifesto" isimli yazısında Debian'ın misyon ve felsefesini anlatmıştır. Bu doğrultuda Debian, İnternet üzerindeki ilk demokratik topluluklardan birini temsil etmektedir. 1996 yılında Ian Murdock'ün yeri Bruce Perens'e geçerken Ian Murdock, halen Debian içerisinde görevlerine devam etmektedir.

"Debian" adı, Ian Murdock'ın sevgilisi Debra'nın Deb'i ve Ian'ın ismi yan yana getirilerek oluşturulmuştur.

Debian'da, kendine özgü bir paket (uygulamalar) üslubu olan .deb kullanılmaktadır. Paket yönetimi için alt seviyede dpkg ve buna eşlik eden bir dizi araçla birlikte daha üst seviyede APT denilen gelişkin bir paket yönetim sistemi de mevcuttur. İstenilen bir paketin bağımlı olduğu diğer paketlerle birlikte İnternet veya CD-ROM gibi ortamlar üzerindeki paket arşivlerinden otomatik olarak kurulumuna imkân veren APT sistemini, apt-get adında basit bir komut satırı istemcisiyle veya ncurses tabanlı bir metin arayüzü sunan dselect, aptitude veya GTK+ tabanlı bir grafik kullanıcı arayüzü sunan synaptic gibi uygulamalarla kullanmak mümkündür. Debian'ın on binlerce derlenmiş paket içeren zengin paket depoları sayesinde belirli bir uygulamayı kurmak veya kurulan bir paketi yeni sürüme yükseltmek oldukça basittir. İnternet üzerindeki paket depoları Dünya'nın çeşitli konumlarında yansılanmaktadır. apt-spy, netselect-apt gibi araçlarla bulunduğunuz konuma en yakın depoyu seçmek ve bu suretle sistemi üzerinden sürekli güncel durumda tutmak mümkün olmaktadır.

Kurulum[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazı modunda kurulum
Grafiksel kurulum arayüzü seçeneği

Debian'ın ihtiyaca uygun kurulum kalıp dosyasını, yazılımın Web sitesindeki edinme bölümünden temin etmek mümkündir. Debian'ın farklı mimarilere yönelik çeşitli kalıp dosyaları bulunmaktadır. Debian'ın Web sitesinde bu kalıplardan amd64 seçeneği 64-bit işlemciye sahip (AMD veya Intel mikroişlemci) bilgisayara yöneliktir. i386 seçeneği ise 32-bit işlemciye sahip (AMD veya Intel mikroişlemci) bilgisayarlar içindir.

Debian 4.0 sürümü ile Debian-Installer kurulum aracına grafiksel arayüz seçeneği eklenmiştir. Yazı ve grafik ortamında basit kurulum seçeneğinin yanı sıra gelişmiş kurulum seçenekleri mevcuttur. Debian kurulum medyasını (CD, DVD ya da USB bellek) bilgisayara takıp kurmak istendiğinde ilk ekranda Install, Graphical install, Advanced Options gibi seçeneklerin yer aldığı bir ekran görülür. Burada en başta yer alan Install seçeneği, metin tabanlı basit kurulum yöntemini ifade eder. Grafiksel arayüz üzerinden kurulum yapabilmek için bu ekranda Graphical install seçeneği kullanılmalıdır.

Sürümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Debian'ın şu ana kadarki sürüm isimleri Toy Story (Oyuncak Hikâyesi) filmindeki karakterlerden alınmadır. Debian 3 değişik şekilde bulunabilir: Kararsız, Deneme, Kararlı

Kararsız[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu sürümün adı sid olup yeni geliştirilen ya da güncellenmiş paketlerin deneme sürümünden önce ilk konulduğu sürümdür. Dolayısıyla en güncel sürüm olmakla birlikte kararsız oluşundan dolayı çalışma garantisi yoktur. Daha çok Debian geliştiricileri tarafından kullanılır. Büyük bir hatası olmayan paketler buradan deneme sürümüne aktarılırlar.

Kararsız sürüm olduğu için adı Oyuncak Hikâyesi filminin kötü karakteri olan Sid olarak seçilmiştir.

Deneme[değiştir | kaynağı değiştir]

Geliştirilmesi test aşamasında devam eden sürümdür. Tam anlamıyla kararlı değildir. Kararsız sürümden paketler bu sürüme aktarılıp burada denemeye bırakılırlar. Deneme aşaması birkaç yıl devam eder ve sonunda yeni kararlı sürüm olarak ilan edilir. Debian'ın güncel olmasını isteyen kullanıcılar, bu sürümü tercih etmektedirler. Paketlerde günlük yenilemeler olmakta ve kullanıcılar her an işletim sistemlerini güncelleyebilmektedirler. Fakat deneme aşamasında bir sürüm olduğu için dikkatli olmak gerekir.

Kararlı[değiştir | kaynağı değiştir]

Deneme sürecini bitirmiş kararlı olan sürümlerdir. Birkaç yılda bir yeni sürüm yapılmaktadır. Bugüne kadar sunulmuş ana Debian sürümleri aşağıda sıralanmıştır.

1.0 sürümü asla yayınlanmamıştır. Nedeni ise Infomagic adında bir CD dağıtıcısının Debian'ın geliştirme sürümlerinden birisini 1.0 olarak etiketleyip piyasaya sürmesidir. Karışıklık çıkmaması için ilk kararlı dağıtım 1.1 olarak numaralandırılmıştır.

Sürüm Kod adı Çıkış tarihi Paketler Notlar
1.1 buzz 1996-06-17 474 dpkg, ELF geçişi, Linux 2.0[4]
1.2 rex 1996-12-12 848 -
1.3 bo 1997-06-05 974 -
2.0 hamm 1998-07-24 ≈ 1,500 glibc geçişi. Yeni mimari: m68k [4]
2.1 slink 1999-03-09 ≈ 2,250 APT, yeni mimariler: alpha, sparc [4]
2.2 potato 2000-08-15 ≈ 3,900 Yeni mimariler: arm, powerpc[5]
3.0 woody 2002-07-19 ≈ 8,500 Yeni mimariler: hppa, ia64, mips, mipsel, s390[4]
3.1 sarge 2005-06-06 ≈ 15,400 Modüler kurulum, yarı resmî amd64 desteği
4.0 etch 2007-04-08 ≈ 18,000 Grafiksel kurulum desteği, udev geçişi, modüler X.Org geçişi. Yeni mimari: amd64. Düşen mimari: m68k.[6] Son güncelleme sürümü 4.0r9, yayınlanma tarihi: 2010-05-22.[7]
5.0 lenny 2009-02-15[8] ≈ 23,000[9] Yeni mimari/ikili ABI: armel.[10] SPARC 32-bit donanım desteği düştü.[11] Eee PC tam desteği.[12] Son güncelleme sürümü 5.0.10, yayınlanma tarihi: 2012-03-10.[13]
6.0 squeeze 2011-02-06[14] ≈ 29,000[14] Yeni mimariler/çekirdekler: kfreebsd-i386, kfreebsd-amd64. Düşen mimariler: alpha, hppa, OABI[15] arm.[14] glibc yerine eglibc [16] Bağımlılık tabanlı önyükleme sırası ki bu paralel init betiği işlemine izin verir.[17] GTK 1'e kadar eski kütüphaneler çıkarıldı.[18] Varsayılan Linux çekirdeğinde, özgür olmayan donanım yazılımları tasfiye edildi.[19]
7 wheezy 2013-05-04[20] ≈ 36,000[20] 32-bit ve 64-bitlik paketlerin aynı sistemde kullanılmasını sağlayan çoklu mimari (multiarch) desteği.[21]

Yeni mimariler: armhf­,[22] s390x.[23] Qt 3 kadar eski kütüphaneler çıkarıldı.[24]
UEFI ile yükleme ve önyükleme desteği ("Secure Boot" henüz desteklenmiyor).

8 jessie 2015-04-25 [25] ≈ 43,000[26] Yeni öntanımlı başlatıcı sistemi systemd dahil edildi.[26]

32-bit UEFI sistemlerde çalışan 64-bit çekirdekler için, 32-bit sistemlerde UEFI desteği ve birçok bilinen firmware hatasının giderilmesi.[26]

Renkler ve anlamları: Eski sürüm; desteklenmiyor Eski sürüm; hâlâ destekleniyor Güncel sürüm Gelecek sürüm

Debian tabanlı dağıtımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Debian tabanını kullanan çok sayıda Linux dağıtımı vardır.[27] Bu dağıtımların geniş bir listesine Debian'ın Web sitesinden ulaşılabilir.

Debian tabanlı başlıca Linux dağıtımları, alfabetik olarak şöyle sıralanabilir:

Debian Projesi öncüleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Debian projesinin kurucusu Ian Murdock ve sonrasında gelen proje liderleri aşağıda sıralanmıştır.[28][29]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ www.ibiblio.org
  2. ^ "License information". http://www.debian.org/legal/licenses/. Erişim tarihi: 2009-02-28. 
  3. ^ "Debian GNU/Linux Licenses". Ohloh. 7 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. https://web.archive.org/web/20120607025233/https://www.ohloh.net/p/debian/analyses/latest. 
  4. ^ a b c d "A Brief History of Debian: Debian Releases". http://www.debian.org/doc/manuals/project-history/ch-releases.en.html. 
  5. ^ "Debian GNU/Linux 2.2, the "Joel 'Espy' Klecker" release". 2000-08-15. http://lists.debian.org/debian-announce/debian-announce-2000/msg00009.html. 
  6. ^ "Debian GNU/Linux 4.0 released". 2007-04-08. http://lists.debian.org/debian-announce/debian-announce-2007/msg00002.html. 
  7. ^ "Debian -- News -- Debian GNU/Linux 4.0 updated". 2012-03-12. http://www.debian.org/News/2010/20100522. 
  8. ^ lists.debian.org/debian-devel-announce/2009/02/
  9. ^ Debian GNU/Linux 5.0 released
  10. ^ "Release Update: arch status, major transitions finished, freeze coming up". 2008-06-02. http://lists.debian.org/debian-devel-announce/2008/06/msg00000.html. 
  11. ^ "Retiring the sparc32 port". 2007-07-18. http://lists.debian.org/debian-devel-announce/2007/07/msg00006.html. 
  12. ^ "Bits from the Debian Eee PC team, summer 2008". 2008-08-03. http://lists.debian.org/debian-devel-announce/2008/08/msg00002.html. 
  13. ^ "Debian -- News -- Updated Debian 5.0: 5.0.10 released". 2012-03-10. http://www.debian.org/News/2012/20120310. Erişim tarihi: 2012-03-12. 
  14. ^ a b c Debian 6.0 "Squeeze" yayınlandı
  15. ^ Wiki.debian.org'da "Terminology" sayfası
  16. ^ "Aurelien's weblog: Debian is switching to EGLIBC". http://blog.aurel32.net/?p=47. Erişim tarihi: 2009-05-21. 
  17. ^ "LSBInitScripts/DependencyBasedBoot". http://wiki.debian.org/LSBInitScripts/DependencyBasedBoot. Erişim tarihi: 2011-07-27. 
  18. ^ "ReleaseGoals/RemoveOldLibs". http://wiki.debian.org/ReleaseGoals/RemoveOldLibs. 
  19. ^ "Debian 6.0 "Squeeze" to be released with completely free Linux Kernel". http://www.debian.org/News/2010/20101215. Erişim tarihi: 2010-12-15. 
  20. ^ a b Debian 7.0 Wheezy yayınlandı"
  21. ^ "Debian 7 Wheezy to introduce multiarch support". Debian. http://www.debian.org/News/2011/20110726b. Erişim tarihi: 27 July 2011. 
  22. ^ "ArmHardFloatPort - Debian Wiki". 2012-08-20. http://wiki.debian.org/ArmHardFloatPort. 
  23. ^ "Bit from the Release Team: armhf and s390x". 2012-06-07. https://lists.debian.org/debian-devel-announce/2012/06/msg00003.html. Erişim tarihi: 2011-06-14. 
  24. ^ "Ana’s blog » Blog Archive » post and pre-release fun". Ekaia.org. 2011-02-07. http://ekaia.org/blog/2011/02/07/post-and-pre-release-fun/. Erişim tarihi: 2011-07-27. 
  25. ^ Jessie (cowgirl) in Toy Story 2 and Toy Story 3
  26. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Jessie_yay.C4.B1nland.C4.B1 isimli refler için metin temin edilmemiş (Bkz: Kaynak gösterme)
  27. ^ Software distributions based on Debian
  28. ^ What does a Debian Project Leader do www.debian.org
  29. ^ "A Brief History of Debian Chapter 2: Leadership". http://www.debian.org/doc/manuals/project-history/ch-leaders. Erişim tarihi: 2008-11-01. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]