Ankylosauria

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Ankylosaurlar
Euoplocephalus-tutus-1.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Âlem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Sauropsida (Sürüngenler)
Üst takım: Dinosauria
Takım: Ornithischia
Alt takım: Thyreophora
Familya: †Ankylosauria
Türler
  • A. magniventris Brown, 1908 (type)

Ankylosauria (Yunanca ἀγκύλος ankýlos "eğik" ve σαῦρος sauros "kertenkele" ia ise çoğul ekidir.) kuş kalçalı (Ornithischia) dinozorların bir takson (sistematik grup)'tur.[1][2] Dört ayağıyla hareket eden ve kemik plakalardan oluşmuş zırhlı bir otçuldur. Ankylosaurlar orta jurada ortaya çıkmış ve dünyanın her yerine dağıldığı dönem ise kretase dönemidir.  Nodosauridae ve Ankylosauridae diye iki gruba ayrılmıştır.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı ankylosaurlar dört ila altı metreye ulaşabilir. En uzun örneği ankylosaurus 9 metre, en küçük örnekleri Struthiosaurus Minmidir. Bütün ankylosaurlar güçlü iri yarı gövdeye ve dört güçlü bacaklara sahiptirler. Arka bacakları ön bacaklarından daha uzundu, bu yüzden vücudu öne eğik ve kafaları yere yakındı.

Kafatası ve dişler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ankylosaurların sağlam bir boyuna oturtulmuş iri ve sağlam kafatasları vardır. Diğer dinozorlarda bulunan gözün arkasındaki ve şakakta bulunan boşluklar ankylosaurlarda doludur. Kafatasının yan tarafı ve bazen yanak kısımlarında iri boncuksu yapıya benziyen kemiklerden oluşur. Hâttâ bazı ankylosaurların göz kapakları zırhlanmıştır. Bu hayvanda, göz yuvalarının arkasında ve yanaklarında iki kemik çıkıntı görülür. Bu çıkıntılar ankylosauridaede daha büyük ve boynuzumsu, nodosauridaelerde ise yuvarlak ve küttür. Ankylosauriaların dikkat çeken kompleksli ve fonksyonu tartışmalı olan burun boşlukları ve paranazal sinüsleri vardır. Yüksek gelişmiş anklosaurlarda sert damak oluşmuştur. Alt gruplarında kafatasılarının şekilleri değişiklik gösterebilir. Nodosauridae'de dar ve uzun, ankylosauridae'de daha geniş ve ağırdır. Aynı zamanda nodosauridae'nin burnuda daha dardır ve buna bağlı olarak beslenmelerinde de farklılıklar vardı.

Muhtamelen beyinleri küçüktü. Vücutla kıyaslandığında stegosaurlardan daha küçüktür - ama devasa sauropodların bu dinozorlardan daha küçük beyni vardır.

Ankylosaurların dişleri nispeten küçüktür, yaprak şekinde yana sıkışmıştır. İlkel atalarının üst ön çenelerinde dişleri vardır, yüksek gelişmiş türlerinde ise dişleri yoktur onun yerine keskin gagalara sahiptiler. Dişleri içeri doğru yöneliyor, bu dinazoru yanakları olduğunu gösteriyor.[3]

Gövde iskeleti ve bacaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Anklosaurların 7 omurlig boyun kısmında, 12-19 omurlig torasik vertebra kısmında, 3-4 omurlig sakrum kısmında ve 20-40 omurlig kuyruk kısmında bulunur. Büyük ihtimalle kalçanın denge sağlaması için, Torasik vertebra kısmının son 3-6 omurliği ve kuyruk kısmının ilk 1-3 omurliği sakrumla birleşmiştir. İlium kemiği diğerlerinden farklı olarak daha geniş, kıvrılmış ve yataydır. Büyük ihtimmalle kapsamlı bir sindirim sistemi için yer ayırmak için kalçası genişti. Kalça kemiği diğer dinozorlar gibi açık(ayrık) değildi aksine kupa şeklindeydi. Omuz bölgesindeki uzayan kürek kemiği göze çarpar (Nodosauridae'lerde böyle değildir) ki güçlü kaslar yerine bu kırışık yumrular iş görür. Bacak kemikleri nispeten kalın ve uzundur. Nodosauridae'de daha ince bacaklar vardır. Ön bacaklar arka bacaklardan daha kısadır ve vücudun asıl yükünü taşır. Ayakları kısa ve güçlüydü. Ön ayakları çok yönlü değildir. Çoğu ankylosaurların 5 parmağı vardır, arka ayaklar ise türlere göre 3-5 arası değişir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Wilhelm GemollGriechisch-Deutsches Schul- und Handwörterbuch.
  2. ^ Almanca-türkçe sözlük
  3. ^ bknz. Almanca vikipedi