Adıyaman'ın ilçeleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Adıyaman il haritası

Adıyaman ilinde bulunan ilçeler şunlardır: Besni, Çelikhan, Gerger, Gölbaşı, Kâhta, Samsat, Sincik ve Tut.

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Samsat[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluş tarihi çok eskilere dayanan Samsat’a Sümerler zamanında “Semizata” dendiği rivayet edilmektedir. Mısırların ise yine Samsat’a “Şamşuata” (?) veya “Şemşiata” (?) dediği rivayet edilmektedir. Ancak kentin adını Kommagene krallarından I. Antiochos Epiphanes’in dedesi olan Kral Samos’tan almış olduğu düşünülmektedir. Bu ismin manasının ne olduğu bilinmemekle birlikte antik çağlardan itibaren Samsat ismi muhtemelen Kral Samos’tan dolayı “Samasota”, “Samusat”, “Şimsat” “Simisat” adıyla adlandırılmıştır . Samsat adının Süryanice ve İbranice isminin “Simsat” (Şimsat) olduğu ve bu ismin “Güneş” “Güneş Diyarı” manalarına geldiği söylenmekle birlikte bunun yanlış olduğu kanatindeyiz. Çünkü ortaçağın ilk dönemlerinde IV. asrın başlarında Ermeniler Hıristiyanlığı kabul etmeden önce ateşperest idiler. Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde bu eski dinlerini muhafaza etmiş olan Ermenilere “Arevebaşt” (yani güneşe tapınan) veya “Arevorti” (güneşin oğlu) deniliyordu. Bunların XIV. Asıra kadar yoğun olarak yaşadıkları en önemli merkez Samsat’tı. Bu yüzden güneş diyarı değil de güneşe tapanların memleketi olarak bilinmelidir. İslam fetihleriyle birlikte “Samosata” ismi Arap şivesine uydurularak artık “Sümeysat” olarak adlandırılacaktır. Osmanlıların son dönemlerinden itibaren günümüze kadar olan dönemde ise “Sümeysat” adı değişerek günümüzdeki kullanılan “Samsat” halini almıştır.

Kâhta[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilge Umar bu ismin Süryanice'den geldiğini belirtmektedir. Bu yörede bir zamanlar önemli miktarda Süryani yaşamış olduğundan onun bu düşüncesini paylaşmaktayız. Süryani Mihael’de bu isim “Gaktai” olarak geçmektedir. Abu’l Faraç’ta ise Kâhta ismi “Kahti” olarak geçmektedir. Honigman ise bu isimlerden başka “Kjakta” kelimesini eserindeki haritada göstermiştir. Ermeniler bu yeri “Gakhta” olarak Arap tarihçileri ise “Kâhta” olarak adlandırmışlardır. Kürtçe Gexte denildiği gibi ayrıca Kolik de denmektedir. John Freely ise kentin Kâhta’nın ismini almadan önce MÖ 3. yüzyılın ortalarında Kommagene Kralı Arsemes tarafından kente verilen “Arsemia” isminden başka bu şehir içinde “Nymhaeum Kenti” olduğunu dolayısı ile böyle bir isminin de olduğunu söylemektedir. Bu isim şehrin yanından geçen Nymphaios (Kâhta) Çayı’n dan gelmiş olmalıdır. Nympha Yunan Mitolojisinde su ve orman perilerine verilen isimdi. O halde bu kentin ismi “su perisi kenti” veya “orman perisi” kenti olmalıdır.

Gerger[değiştir | kaynağı değiştir]

Gerger ilçesi ve Gerger kalesi çok eski olmakla birlikte, kale birlikte büyük ihtimalle Kommagene Krallığı döneminde yapılmış veya tamir görmüştür. Çünkü kalenin duvarlarında bu dönemden kalma bir yazıt vardır. Gerger ismi büyük olasılıkla Ermenice "büyük taş yapı veya heykel" anlamına gelen Gargar sözcüğünden gelmiştir. Bir başka rivayete göre Gerger adının kaynağı Kerkük'den Adıyaman'a iskan edilmis bir Karakeçili Türkmen aşiretidir. Gergerler dünya çapında yayılmış eski bir sülaledir. Gerger soyadı bazılarına göre Kerkük'de bulundukları bölgenin adidir. Urfa'ya yerleşmiş aşiret mensuplarının soyadları Gerger, Gergerli ya da Gergerlioğlu olmakla beraber bu adın kaynağının Kerkük'teki Gerger mi, yoksa bugünkü Gerger ilçesi mi olduğu açık değildir.

Besni[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin adı antik çağda “Ostacuscum” du ve bu kent Kommagene krallığının beş önemli kentinden biri idi. Besni, Abu’l Farac’da “Bet Hesne”, Süryani Mihael’de ise “Beit Hesna” olarak ismlendirilmiştir. Her iki şekil de Süryanice olup "Hesna yurdu" anlamındadır. Kentin adı Urfalı Mateos’ta “Behesni”, İslami kaynaklarda ise “Bihisni” olarak geçmektedir. Honigmann “Bahasna” şeklinde kaydetmiştir.

Çakırhöyük (Keysun)[değiştir | kaynağı değiştir]

Çakırhöyük ismi Keysun isminin sonradan cumhuriyet döneminde değiştirilen şeklidir. Ama tarih boyunca bu yer “Kişum”, “Kaysum”, ”Cesum”, “Kaeasun”, “Kesun”, “Keasun” olarak adlandırılmıştır . Süryani Mihael ve Mateos’da “Keysun”, “Kaysun” Grigor’un Urfalı Mateos’un zeylinde ise “Gison” olarak geçer ve “Güzel” manasında olduğu açıklanmaktadır. Keysun ismi tarihçiler tarafından genellikle Maraş-Göksun ile karıştırılmaktadır. Süryanice “Kayşum”, Arapça “Kaysum”, Rumca “Kaesoun”, veya “Kessounion”'dur. Burası antep ile Besni arasındadır.

Gölbaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugünkü İnekli köyünün eski ismi ve bir zamanlar önemli bir ilk çağ kenti olan “Adata” idi . Honigmann’da “al-Hadas”, “Hadata”, olarak vermiştir[1].

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe 1965[2] 1970[3] 1975[4] 1980[5] 1985[6] 1990[7] 2000[8] 2007[9] 2008[10] 2009[11] 2010[12] 2011[13] 2012[14] 2013[15] 2014[16] 2015[17] 2016[18]
İl merkezi 73.679 86.481 100.570 115.262 139.017 175.647 249.530 254.505 256.247 259.497 262.349 270.117 273.820 279.037 283.556 290.382 veri yok
Besni 58.742 63.072 72.428 72.963 84.348 88.531 108.667 80.468 80.651 80.681 81.304 79.443 78.462 77.404 75.910 75.041 75.255
Çelikhan 14.335 16.187 17.040 18.391 20.752 21.391 20.271 15.547 15.540 15.396 15.426 15.205 15.126 15.387 15.381 15.213 15.178
Gerger 26.723 29.395 30.820 30.380 32.618 32.587 27.208 25.811 25.769 25.440 24.622 23.826 22.526 21.458 20.368 19.561 18.785
Gölbaşı 26.300 33.889 41.477 45.546 49.890 55.358 52.988 47.284 47.599 48.069 47.906 47.560 48.601 47.406 47.593 48.027 49.077
Kâhta 59.590 66.350 75.582 75.079 92.757 94.928 114.994 115.658 116.049 116.749 117.655 117.378 117.794 117.865 117.964 118.646 veri yok
Samsat 7.919 8.137 8.975 9.974 11.346 11.451 12.541 10.356 10.599 10.253 9.872 9.519 9.037 9.180 8.534 8.190 7.992
Sincik - - - - - 19.524 21.828 21.335 21.131 20.888 20.418 19.789 19.045 18.750 18.107 17.592 17.476
Tut - - - - - 13.714 15.784 11.798 11.482 11.502 11.383 11.094 10.850 10.697 10.422 10.122 10.027
Toplam 267.288 303.511 346.892 367.595 430.728 513.131 623.811 582.762 585.067 588.475 590.935 593.931 595.261 597.184 597.835 602.774 193.79
Güncel Nüfus Değerleri (2017):[19][değiştir | kaynağı değiştir]

Adıyaman İli Nüfusu: 615.076'dır. Bu nüfusun %72,5'si şehirlerde yaşamaktadır (2017 sonu). İlin yüzölçümü 7.337 km2'dir. İlde km2'ye 84 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 166’dır.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,75 olmuştur.

2018 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 172 mahalle ve ayrıca 451 köy vardır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Adıyaman merkez  (% 1,82), Samsat (-% 5,64)

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '17 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli  % Alanı km2 Yoğunluk
Adıyaman Merkez 301.589 1,82 3 49 256.740 133 44.849 85,1 1.814 166
Besni 75.499 0,33 6 35 43.397 67 32.102 57,5 1.235 61
Çelikhan 15.326 0,97 2 17 11.850 20 3.476 77,3 444 35
Gerger 18.244 -2,77 1 4 2.801 45 15.443 15,4 668 27
Gölbaşı 49.059 -0,04 4 17 37.499 30 11.560 76,4 800 61
Kahta 120.859 0,41 3 25 80.233 102 40.626 66,4 1.274 95
Samsat 7.530 -5,64 1 4 3.520 16 4.010 46,7 319 24
Sincik 17.034 -2,51 2 14 6.389 24 10.645 37,5 495 34
Tut 9.936 -0,90 1 7 3.332 14 6.604 33,5 290 34
ADIYAMAN   615.076 0,75 23 172 445.761 451 169.315 72,5 7.337 84

Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[20] Alanı km²[21] Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[22] Ulaşan Yollar[22]
Adıyaman Merkez   1.814 701   -04, 02-01
Besni Cumh.önce 1.235 902 44 -12, 02-54
Çelikhan 1954 444 1.388 57 Adıyaman=>02-01, -10=>44-51
Gerger 1954 668 750 100 -05=>02-05
Gölbaşı 1958 800 902 63 -04, -11
Kahta Cumh.önce 1.274 724 35 -05=>02-04
Samsat 1960 319 593 47 -05=>02-25
Sincik 1990 495 1.373 69 -05=>02-03
Tut 1990 290 929 59 -04=>02-53
ADIYAMAN   1954 7.337      

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Murat Gökhan Dalyan, Başlangıcından 1570 yılına Kadar Adıyman Tarihi, Ankara 2007.
  2. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspOS5Ud. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  3. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btme5oMY. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoIZW7j. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuFenIg. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btv8JXMv. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxFXg4j. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btz3Iaeh. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1a3YtS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3OA0GT. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCaqAD9. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEenBsH. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGGLwux. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxLBfKQ. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  15. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUVxUeY. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  16. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCQRWMI. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  17. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  18. ^ "2016 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 8 Mart 2017. 
  19. ^ TÜİK 01 Şubat 2018 Verileri
  20. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  21. ^ Milli Savunma Bakanlığı-Harita Genel Komutanlığı
  22. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü