Mehmet Şeref Aykut

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Şeref Aykut sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Mehmet Şeref Aykut (1874, Edirne - 17 Mayıs 1939, İstanbul), Türk siyasetçi.

TBMM Edirne Milletvekili
Görevde
Makama geliş
I. Dönem 25 Nisan 1921
Görevde
Makama geliş
IV. Dönem 24 Nisan 1931
Görevde
Makama geliş
V. Dönem 9 Şubat 1935
Görevde
Makama geliş
VI: Dönem 26 Mart 1939
Kişisel bilgiler
Doğum Mehmet Şeref Aykut
1874
Edirne
Ölüm 17 Mayıs 1939
İstanbul
Partisi CHP
Evlilik(ler) Türkan Hanım
Çocukları Fatma Sevinç Leman Koman
Mesleği Avukat
Dini İslam

Son Osmanlı Meclis-i Mebusan Edirne mebusu ve İstanbul'un işgali üzerine işgal kuvvetleri tarafından tutuklanıp sürülen Malta sürgünlerindendir. Sürgünden kurtulduktan sonra Edirne milletvekili olarak TBMM'ye katılmış; I., IV., V., VI. dönem TBMM'de milletvekili olarak görev yapmıştır.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1874 yılında Edirne'de doğdu. [1][2]Aykut Alp - Oruç Paşa soyundan, Miralay Arif Bey ile Fatma Hanım'ın oğlu olan Şeref Aykut, ilkokula Edirne'de başladı ancak 93 Rus Harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı nedeni ile ailesi ile birlikte İstanbul'a göç etti. Önce Galatasaray Lisesi'ne devam etti, sonra "Yeni Osmanlılar"ın yapıtlarını ve Servet-i Fünun yazın akımını izleyebilmek için Mercan İdadisi'ne geçti. 1891 yılında Mercan İdadisi'ni bitirerek İstanbul Hukuk Mektebi'ne yazıldı. 1895 yılında İstanbul Hukuk Mektebi'ni bitirerek avukatlığa başladı ve askerliğini yapmak için Edirne'ye döndü.[3][4]

Türkçülük, Türk dilini Osmanlıca'dan arındırma ve Abdülhamit dönemi baskılarına karşı çıkma görüşleri nedeni ile 1896 yılında bir jurnal sonucu sekiz kişilik bir arkadaş grubu ile birlikte gizli cemiyet kurma suçundan tutuklandı. Önce Edirne hapishanesine sonra da yargılanmak üzere Yıldız'daki Kabasakal Mehmet Paşa Divan-ı Harbi'ne gönderildi. Arkadaşlarının savunmasını üstlenen Aykut, rejime hakaretten sekiz yıl sürgün cezasına mahkum edildi ve 1897'de siyasi tutuklu olarak Trablusgarp'a sürüldü. Yirmi dokuz ay süren sürgün ve hapis yaşamından kaçarak 15 Nisan 1899'da İzmir'e geldi ve gazetecilik yaşamına başladı.[3][4]

1900 yılında İzmir'de "Ahenk", 1901-1902 yıllarında yine İzmir'de "Hizmet" gazetelerinde tefrika, makale ve Fransızca'dan çeviri romanlar yayınladı. Bu dönemde Türk dili üzerine yazdığı makalelerin yarattığı tartışma ortamı nedeniyle gazeteleri Maarif Müdürü tarafından kapatılmıştır.[3] Daha sonra Manisa'ya geçerek ilk eşi Kıymet Hanım'la burada evlendi.

Mehmet Şeref Aykut'un portresi

1903 yılında Edirne'deki Bulgar ayaklanması üzerine Edirne'ye döndü. [3][4]

1908 yılında II. Meşrutiyet’in ilanıyla Şevket Dağdeviren'in Edirne'de çıkardığı Yeni Edirne gazetesinde baş yazar olarak çalışmaya başladı. Türk dili konusundaki tartışmalarını burada da sürdürdü.1909 yılında "Hukuk-u Esasiye" adıyla hukuk konularını irdeleyen yetmiş tefrikalık bir yazı dizisi yayınladı.[5][6][4][3]

1910 yılında "Bu Devlet Nasıl İdare Olunur" ve 1911 yılında "Cemiyet ve Muhalifleri" kitaplarını yayınladı.

1912'de başlayan Balkan Savaşı nedeniyle Bursa'ya göç etti. Bu dönemde "Mektuplarımın Silsilesinden" başlığıyla beş bölümden oluşan açık mektuplarını yayınladı. 1913 yılında savaşın bitmesiyle Edirne'ye dönen Aykut, 1918 yılının Ekim ayında Bulgar cephesinin çökmesi ve Mondros Mütarekesi'nin imzalanması üzerine arkadaşları Faik Kaltakkıran, Şevket Dağdeviren ve Kasım Yolageldili ile beraber Edirne'de Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ni kurdu. Cemiyetin nizamnamesinin hazırlanması ve resmi yayın organı olan "Trakya-Paşaeli" gazetesinin[7] imtiyaz sahibi başyazarı olarak çıkarılmasında etkin rol aldı.[8][3][4]



12 Ocak 1920'de toplanarak Misak-ı Milli'yi hazırlayan Son Osmanlı Meclis-i Mebusan'a Edirne milletvekili ve Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi olarak katıldı. 28 Ocak'ta yapılan bir kapalı oturumda Aykut'un da içinde bulunduğu Felâh-ı Vatan grubu tarafından hazırlanmış olan “Ahd-ı Millî Beyannamesi” kabul edildi. 17 Şubat'ta Şeref Aykut'un önergesinin oybirliğiyle kabulünden sonra, beyannamenin bütün dünya parlamentolarına ve basına açıklanması kararlaştırıldı ve Mebusan Meclisi kürsüsünde kendisi tarafından okundu.[9][3][4]

16 Mart 1920'de İngiliz askerlerinin resmen İstanbul'u işgal etmelerinden iki gün sonra yapılan Meclis-i Mebusan baskınında içinde Şeref Aykut ve Faik Kaltakkıran'ın da bulunduğu milletvekilleri Malta'ya sürgüne gönderildi. 2779 tutukluluk numaralı Aykut, 25 Nisan 1921 tarihinde Malta'dan kurtularak Ankara'ya geldi ve Edirne milletvekili olarak TBMM'e katıldı. Ankara'da çıkmakta olan Hakimiyet-i Milliye gazetesinde Mustafa Kemal Paşa'nın isteğiyle kaleme aldığı "Malta Hatıratı ve Malta'da Türkler" başlıklı yazısını bir ay süreyle yayınladı.[3][4][5]

TBMM I. Dönem milletvekilliği sırasında 1. Şube Başkanlığı yaptı, meclis kürsüsünden uzun konuşma ve eleştiriler yaptı.[10] Lozan Barış Görüşmeleri sırasında Batı Trakya'nın Yunanlara bırakılmasına karşı çıkarak Misak-ı Milli'yi savundu ve İsmet İnönü'ye muhalefet yaptı.[3][4]

1923 yılında Malta'da sürgündeyken kaleme aldığı "Hanedan ve Millet" kitabını yayınladı.

24 Nisan 1931 tarihinde IV. Dönem, 9 Şubat 1935'te V. Dönem ve 26 Mart 1939'da VI. Dönem milletvekilliği yaptı.[3][4][10][11]

1934 yılında "Bulgarlar ve Bulgar Devleti" ile "İsmet Paşa"; 1936 yılında ise "Kamalizm" adlı son kitabını yayınladı.[3]

18 Mayıs 1939'da tedavi gördüğü İstanbul Yakacık Senatoryumu'nda öldü, 21 Mayıs 1939'da Edirne'de toprağa verildi.[3][4]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkan Hanım'la evli olan Şeref Aykut'un Fatma Sevinç Leman isimli bir kızı vardır. Sevinç Leman, Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin aktif üyesi olan Dr. Fuat Koman ile evlendi. Bu evlilikten İlhan Koman, Korhan Koman ve Gönül Koman isimli 3 çocukları oldu. İsveç'te uzun yıllar yaşamını sürdürmüş olan ünlü heykeltıraş İlhan Koman Şeref Aykut'un torunudur.[1][12]

Dedesi Oruç Aykut Paşa soyundan bala rütbesi sahibi Mustafa Paşa'dır.[3]

Yapıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bu Devlet Nasıl İdare Olunur / (Dersaadet Matbaası 1910)
  • Cemiyet ve Muhalifleri / (Yakolevi Matbaası Edirne 1911)
  • Hüdavendigar Valisi Daniş Beyefendi'ye, Birinci Mektup / (Bursa Hilal Matbaası 1912)
  • Arnavutluğun Hayatı Osmanlı Kalmaktır, İkinci Mektup / (Bursa Hilal Matbaası 1912)
  • Türkler Yaşayacaktır, Üçüncü Mektup / (Bursa Hilal Matbaası 1912)
  • Anadolu'da Türk, Mektuplarım Silsilesinden: 4 / (Bursa Hilal Matbaası 1913)
  • Anadolu'da Bir Müslüman Türk'ün Şeyhülislam Efendi Hazretleri'ne En Son Sözü Mektuplarım Silsilesinden: 5 / (Bursa Hilal Matbaası 1913)
  • Edirne Vilayetinden Rumlar Niçin Gitmek İstiyorlar, Mektuplarım Silsilesinden: 6 / (Edirne 1914)
  • Hanedan ve Millet / (Orhaniye Matbaası İstanbul 1923)
  • Bulgar ve Bulgar Devleti / (Hakimiyeti Milliye Matbaası, Ankara 1934)
  • İsmet Paşa (Edirne 1934)
  • Kamalizm (CHP Programının İzahı) / (Muallim Ahmet Halit Kitabevi 1936), (Kaynak Yayınları 2008)
  • Trakya Milli Mücadele Tarihi - Malta Hatıratı ve Malta'da Türkler / (Yayına hazırlayan: Hasan Berke Dilan - Alfa Yayınları 2010)

Mehmet Şeref Aykut Hakkında Yazılan Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Üç Devirde İrfan ve Vicdanın Hasreti Millet ve Devletini Arayan Adam Mehmed Şeref Aykut 1874 - 1939, Cemal Kutay (Teknografik Matbaacılık İstanbul 1985)
  • Mehmet Şeref Aykut ve İzmir'de İlk Fikir Hareketleri, Hasan Dilan (Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları No: 23 Edirne 1996)
  • İttihat Terakki - Trakya Paşaeli - Misak-ı Milli Edirne Milletvekili Mehmet Şeref Aykut, Ayhan Tunca (Edirne 2017)

Görseller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Kutay, Cemal, Üç Devirde İrfan ve Vicdanın Hasreti Millet ve Devletini Arayan Adam Mehmed Şeref Aykut 1874 - 1939 Teknografik Matbaacılık İstanbul 1985
  2. ^ Morack, Ellinor. "şeref+aykut"+1874 "The Dowry of the State?: The Politics of Abandoned Property and the Population Exchange in Turkey". University of Bamberg Press. http://books.google.ca/books?id=UU5cDgAAQBAJ&pg=PA171&lpg=PA171&dq="şeref+aykut"+1874. Erişim tarihi: 25 Kasım 2017. 
  3. ^ a b c d e f g h i j k l m Dilan, Hasan Berke Bir Siyaset Adamı olarak Mehmet Şeref Aykut XV. Türk Tarih Kongresi 5. Cilt Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi 11 - 15 Kasım 2006 Ankara
  4. ^ a b c d e f g h i j Dilan, Hasan, Mehmet Şeref Aykut ve İzmir'de İlk Fikir Hareketleri Türk Kütüphaneciler Derneği Edirne Şubesi Yayınları No: 23 1996 Edirne
  5. ^ a b Aykut, Mehmet Şeref, Trakya Millî Mücadele Tarihi Malta Hatıratı ve Malta'da Türkler, Yayına hazırlayan: Hasan Berke Dilan Alfa Yayınları s:7 - 124, 2010 İstanbul
  6. ^ "Yeni Edirne". Osmanlicagazeler.org sitesi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2017.
  7. ^ http://www.osmanlicagazeteler.org/Sayfa.php?il=Edirne&GazeteID=TrakyaPasaili
  8. ^ Bıyıklıoğlu Tevfik, Trakya'da Milli Mücadele Cilt 1 Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları Sayfa 124-280 1992 Ankara
  9. ^ Nejat Kaymaz, “Misak-ı Millî Üzerinde Yapılan Tartışmalar Hakkında”, VIII. Türk Tarih Kongresi, Ankara, 1977, s. 2.
  10. ^ a b "TBMM Albümü". tbmm.gov.tr. 31 Ekim 2012. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160304193552/https://www.tbmm.gov.tr/TBMM_Album/Cilt1/index.html. Erişim tarihi: 4 Aralık 2012. 
  11. ^ https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/milletvekillerimiz_eski.sonuc?adi=&soyadi=&il=&meclis=1-1&kelime=
  12. ^ Çantay, Deniz. "Edirne’nin Leonardo Da Vinci’si; İlhan Koman…". Ankaraantikacilik.com sitesi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2017.