İoane Petritsi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
İoane Petrisi'nin Tiflis'teki heykeli.

İoane Petritsi (Gürcüce: იოანე პეტრიწი; yaklaşık: 1050 - 1130), İoane Çimçimeli (იოანე ჭიმჭიმელი) olarak da bilinir, 11-12. yüzyılda yaşamış Yeni Platoncu Gürcü filozofudur. Bizans İmparatorluğu ve Gürcistan Krallığı'nda özellikle Proklos'tan yaptığı çevirilerle tanınır. Stanford Encyclopedia of Philosophy, Petritsi'yi "en önemli Gürcü ortaçağ filozofu" ve "en çok okunan Gürcü filozof" olarak tanımlamıştır.[1]

İoane Petrisi'nin İoane Çimçimeli olarak da tanınması, onun tarihsel Tao bölgesindeki Çimçimi köyünden olduğunu göstermektedir.[2][3]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Petritsi'nin yaşamı hakkında kendi eserlerindeki dolaylı ifadeler ve 18. yüzyıl Gürcü kaynaklarının sağladığı birkaç ayrıntı dışında güvenilir bir bilgi yoktur. Petritsi'nin Mesheti eyaletinden aristokrat bir ailede doğduğu ve Konstantinopolis'te Mihail Psellos ve Ioannes İtalus'un himayesinde eğitim gördüğü bu kaynaklardan anlaşılmaktadır. İoane Çimçimeli adını da taşıyor olması, o dönemde Mesheti'nin bir parçası olan ve bugün Yusufeli ilçesine bulunan Çimçimi (bugün Cevizlik) köyünde doğmuş olduğu göstermektedir. İtalus'un gözden düşmesinden sonra İoane, Bulgaristan'daki Gürcü manastırı Petritsoni'ye sığınmış ve Petritsi sıfatı da bu manastırdan gelir. İoane Petritsi, klasik fikirleri Hristiyanlığın ana mesajıyla uzlaştırmak amacıyla başta Yeni Platoncu olmak üzere birçok felsefi eseri çevirdi.

Geniş felsefi bakış açısı, sonunda onu Gürcistan kralı IV. Davit'in kurduğu Gelati Akademisi'ne kadar götürdü. Fakat burada Gürcü Ortodoks kilisesinin önde gelenleriyle anlaşmazlığa düştü. Aristoteles, Proklos, Nemesius, Ammonius Herimae, Kitabı Mukaddes, hagiografi ve başka eserlerden bölümler çevirdi. Birkaç özgün eseri arasında Proklos ve Yeni Platonculuka kapsamlı bir yorum en önemlisidir. Petritsi aynı zamanda münzevi ve mistik şiir yazmış ve ilahiler bestelemiştir.

Hem felsefesi hem de edebi üslubuyla Petritsi, 18. yüzyılda reformist bilim insanı Patrik I. Anton döneminde daha belirgin hale gelen Gürcü felsefi düşüncesi ve edebiyatı üzerinde uzun süreli bir etkiye sahip olmuştur.[4]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Iremadze, Tengiz (1 Ocak 2015). Zalta, Edward N. (Ed.). Joane Petrizi (Fall 2015 bas.). 22 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2021. 
  2. ^ Roland Topçişvili, Adların Etnolojisi ve Tarihi, Tiflis, 2010, s. 13 ISBN 978-9941-17-008-9
  3. ^ "İoane Petritsi (Çimçimeli, 12. Yüzyıl)" (Gürcüce), Ambioni
  4. ^ Iremadze, Tengiz (2006). Joane Petrizi 2 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Stanford Encyclopedia of Philosophy.