Yünnan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Yünnan Eyaleti
Çince : 云南省
Yúnnán Shěng
Kısaltmalar: 滇 veya 云/雲  (pinyin: Diān veya Yún)
Yünnan bu haritada renklendirilmiştir.
Adın kökeni 云 yún – Yunling Dağları
南 nán – güney
"Yunling Dağları'nın Güneyi"
İdari birim türü Eyalet
Başkenti
(ve en büyük şehri)
Kunming
ÇKP Komitesi Sekreteri Bai Enpei
Vali Qin Guangrong
Yüzölçümü 394.100 km² (8.)
Nüfusu (2010)
 - Nüfus yoğunluğu
45.966.239 (12.)
112 kişi/km2 (24.)
GSYİH (2010)
 - kişi başına
CNY 722,1 milyar
106,6 milyar $ (24.)
CNY 15.752
2.327 $ (30.)
İGE (2008) 0.710 (orta) (28.)
Başlıca etnik gruplar Han Çinlisi: %67
Yi – %11
Bai – %3,6
Hani – %3,4
Zhuang – %2,7
Dai – %2,7
Miao – %2,5
Hui – %1,5
Tibetli – %0,3- De'ang(Ta'ang) - %0,19
İl düzeyi 16
İlçe düzeyi 129
Belde düzeyi 1565
ISO 3166-2 CN-53
Resmî websitesi
yn.gov.cn
 (Çince)

Yünnan ya da Yunnan (Çince: 云南省, Yúnnán Shěng), Çin'de yönetim bölgesi. Kuzeybatıda Tibet, kuzeyde Sichuan, doğuda Guangxi Zhuang ve Guizhou, batıda Myanmar, güney ve güneydoğuda ise Laos ve Vietnam ile çevrilidir. Çin'in sekizinci büyük yönetim bölgesidir, merkezi Kunming'dir. Çin’in hem coğrafi hem de etnik bakımdan en çeşitli bölgesidir.[1]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Yuan (Moğol) Hanedanı (1206-1368) 1253'te Nanzhao Krallığı'nı yıkarak topraklarını Yünnan adıyla Çin İmparatorluğu'nun bir yönetim bölgesi haline getirdi. Ming Hanedanı döneminde (1368-1644) dışarıdan göçlerle nüfus bileşimini değiştirmeye ağırlık verildi ve bölge Çinli üst görevlileri temsil eden yerel önderlerce yönetildi. Bu politika merkezin denetimin sağlanmaya çalışıldığı Qing (Mançu) Hanedanı (1644-1911/12) ve Çin Cumhuriyeti (1912-49) döneminde de sürdürüldü. Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşundan (1949) sonra Yünnan öncelikli sanayi bölgeleri arasında yer aldı. 1960'ta imzalanan Çin-Birmanya antlaşmasıyla iki ülke arasındaki sınır anlaşmazlıkları çözüme bağlandı.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Çin yönetim bölgelerinin en dağlık olanı Yünnan'ın en belirgin coğrafi özelliği bölgeyi boydan boya geçen yüksek Gaoligong Nu ve Yunling gibi dağ sıralarıdır. Bölgeyi iki kesime ayıran Ailao Dağlarının batısında kanyonlar, doğusunda ise platoluk bir alan yer alır.

Dağlar arasındaki derin vadilerden Nmai (Irrawady'nin kaynağı), Saluen ve Mekong nehirleri ile Kara Nehir akar. Kuzeydeki dağların vadi tabanlarından yüksekliği ortalama 1.200-1.500 m'dir. Kanyon kesiminin güneyindeki dağlar daha alçak, vadiler ise daha açıktır.

Orta ve güney Yünnan'ın bir platoya benzediği söylenebilir. Göllerin ve 56.000 km²'lik bir karstın bulunduğu birçok havza, eyaletin bu bölümündeki yüzey şekilleridir. Ailao Dağlarından Guizhou-Guangxi sınırına kadar uzanan platoluk alanın büyük bölümü pirinç ekimine ayrılmıştır. Plato yamaçlarındaki sekilerde meyve bahçeleri yer alır.

Bölgenin en belirgin özelliği her şeyden önce, yükseltiye bağımlı tropikal iklimdir. Ekvator'a yakın olan bu kesimde, düşük yükseltiye bağlı olarak yazlar serin, kışlar ılık geçer. Kanyon kesiminde ise vadi tabanlarında iklim aşırı sıcak ve nemlidir; 1.800-3.300 m arasındaki ılıman kuşaktan sonra, dağ doruklarında dondurucu rüzgarlar eser.

Çin’in başka hiçbir yerinde flora ve fauna bu kadar çeşitli olmadığı Yunnan’da, 15 bin çeşit bitki ve çiçek vardır.[2]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yünnan, Çin'in en çok "azınlık" yaşayan eyaletidir; Çin’de kabul edilmiş 56 etnik azınlık gruptan 25 tanesinin yaşadığı Yunnan, doğudan Han kültürünün, kuzeybatıdan Tibet etkilerinin ve Güneydoğu Asya’nın zengin kültür birikiminin bir araya gelip harmanlandığı görkemli bir mozaiktir.[3] Çinlileşme burada geç bir tarihte başlamıştır; uzun süre boyun eğmeyen halklar 20. yy'ın başlarına kadar Pekin hükümetini epey sıkıntıya sokmuştur.

Yünnan halkı çok sayıda etnik ve dilsel grubu kapsar. Gerek kentsel alanlarda, gerekse kırsal kesimde nüfusun çoğunluğunu Hanlar oluşturur. Bu topluluk karşılıklı evlilikler yoluyla Han olmayan göçmenler ve Huylarla (Müslüman Çinliler) önemli ölçüde karışmıştır. Hanlarca özümlenmemiş irili ufaklı 80 kadar etnik topluluk da vardır. Bu topluluklar oldukça karmaşık bir dağılım gösterir. Kentsel alanlarda oturanların oranı ancak yüzde 10'u bulur.

Yörel idare birimleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yünnan eyaleti'nde 16 tane "otonom vilayet" ve "vilayet seviyeli şehir", 129 ilçe ve 1455 bucak tipi yorel idare birimi bulunmaktadir. Şu harita Yünnan eyaleti'nin otonom vilayet veya vilayet seviyeli şehir idare birimlerinin isimlerini, merkezlerini, tiplerini ve haritada yerlerini özetlemektedir:

|- Yunnan prfc map.png

# İsim Hanzi Hanyu Pinyin İdare merkezi İdare tipi
1 Kunming 昆明市 Kūnmíng Shì Panlong ilçesi Vilayet seviyeli şehir
2 Qujing 曲靖市 Qǔjìng Shì Qilin ilçesi Vilayet seviyeli şehir
3 Yuxi 玉溪市 Yùxī Shì Hongta ilçesi Vilayet seviyeli şehir
4 Baoshan 保山市 Bǎoshān Shì Longyang ilçesi Vilayet seviyeli şehir
5 Zhaotong 昭通市 Zhāotōng Shì Zhaoyang ilçesi Vilayet seviyeli şehir
6 Lijiang 丽江市 Lìjiāng Shì Gucheng ilçesi Vilayet seviyeli şehir
7 Pu'er 普洱市 Pu'er Shì Simao ilçesi Vilayet seviyeli şehir
8 Lincang 临沧市 Líncāng Shì Linxiang ilçesi Vilayet seviyeli şehir
9 Dehong Dai ve Jingpo Otonom Vilayeti 德宏傣族景颇族自治州 Déhóng Dǎizú Jǐngpōzú Zìzhìzhōu Mang şehiri Otonom vilayet
10 Nujiang Lisu Otonom Vilayeti 怒江傈僳族自治州 Nùjiāng Lìsùzú Zìzhìzhōu Lushui ilçesi Otonom vilayet
11 Diqing, Tibet Otonom Vilayeti 迪庆藏族自治州 Díqìng Zàngzú Zìzhìzhōu Shangri-La ilçesi Otonom vilayet
12 Dali Bai Otonom Vilayeti 大理白族自治州 Dàlǐ Báizú Zìzhìzhōu Dali şehri Otonom vilayet
13 Chuxiong Yi Otonom Vilayeti 楚雄彝族自治州 Chǔxióng Yízú Zìzhìzhōu Chuxiong şehri Otonom vilayet
14 Honghe Hani ve Yi Otonom Vilayeti 红河哈尼族彝族自治州 Hónghé Hānízú Yízú Zìzhìzhōu Mengzi şehri Otonom vilayet
15 Wenshan Zhuang ve Miao Otonom Vilayeti 文山壮族苗族自治州 Wénshān Zhuàngzú Miáozú Zìzhìzhōu Wenshan şehri Otonom vilayet
16 [[Xishuangbanna Dai Otonom Vilayeti 西双版纳傣族自治州 Xīshuāngbǎnnà Dǎizú Zìzhìzhōu Jinghong şehri Otonom vilayet

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yuanyang'da pirinç terasları.

Bölgenin başlıca tarım ürünleri pirincin yanı sıra bitki, buğday, arpa, tatlıpatates, soya ve yağlı tohumlardır. Ayrıca güneydoğuda şekerkamışı, güneyde de muz, hindistancevizi ve kahve üretilir. Birçok yörede ceviz, kestane, dut, şeftali ve hurma ağaçlarına rastlanır. Kanyon kesiminin zengin kerestelik ormanlarından bir miktar tongağacı yağı da elde edilir. Sanayi bitkileri arasında pamuk, kenevir ve tütün sayılabilir.

Madenciliğin ekonomiye katkısı tarımdan çok daha büyüktür. Dünyanın en büyük kalay yataklarından birinin bulunduğu bölgede ayrıca zengin bakır, jips, kükürt, florit, arsenik, şap ve asbest ile daha sınırlı düzeyde kömür, demir, antimon, tungsten, cıva, fosfor ve gümüş yatakları da vardır. Boksit yatakları alüminyum sanayisine hammadde sağlar. Dali'de mermer, Yanxing-Guangdong yöresinde ise tuz çıkarılır.

Bölgenin geleneksel imalat kuruluşlarında kağıt, şeker, deri, kenevir, yün iplik ve kilim üretilir. Kunming'deki dev sanayi bölgesinde demir-çelik ve bakır üretim tesisleri, kamyon, gübre, kimyasal madde, optik araçlar, dokuma ve gıda işleme sanayileri kuruludur.

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Fransız yapımı Yünnan Demiryolu, 1950'ye kadar bölgeye açılan modern tipteki tek ulaşım yoluydu. Bugün Kunming, demiryoluyla Guiyang'a ve daha da ötede Çongçing'e Guangşi'ye bağlanmıştır. Yünnan'ın kara ve demir yolu ağı çok gelişmiştir. Akarsuların büyük bölümü ulaşıma elverişsizdir. Kunming yurtiçi ve yurtdışı hava taşımacılığının merkezidir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 24°30′K 101°30′D / 24.5°K 101.5°D / 24.5; 101.5

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]