Validebağ Korusu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Yüksek bir bölgeden koruya bakış

Validebağ Korusu ya da Adile Sultan Korusu, İstanbul'un Üsküdar ilçesinde bulunan ve 354.000 m2 alana sahip olan, İstanbul’un Anadolu yakasının ikinci en büyük yeşil alanıdır. Kadıköy ilçesinin Koşuyolu; Üsküdar'ın Altunizade ve Barbaros mahallelerinin kesiştiği noktada yer almaktadır. [1]

Koru 1996 yılında, İstanbul III Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından, 1. Derece Doğal SİT Alanı ilan edilmiştir. 1999 yılında ise Doğal SİT Alanı olarak ilan edilmiştir. Ayrıca içinde yer alan tarihi binalar da tescil edilmiştir.

Koru'nun hafif meyilli bir arazi yapısı vardır. Anıt ağaçlar da dahil olmak üzere, yaşları 15 ila 400 arasında değişen 40'ı aşkın türdeki ağaç ve ağaççık ile çok çeşitli bitki türlerini barındıran Koru'da, 100'ü aşkın kuş türü ile çeşitli böcek, sürüngen, kaplumbağa, kirpi, sincap gibi birçok hayvanlar, ekolojik bir denge içinde barınmaktadır.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaklaşık 200 yıl önce Sultan III. Selim (1798–1807), annesi Mihrişah Valide Sultan (ö.1805) için, Çamlıca eteklerinde yer alan arazide bir bağ köşkü inşa ettirir.

Mülkiyet, Sultan Abdülmecid (1839–1861)’e geçince yapı, annesi Bezmialem Valide Sultan ( ö.1853)’a hediye edilir. Bezmialem Valide Sultan; yurt içinden ve yurt dışından getirttiği ağaç ve bitki türleriyle araziyi modern bir botanik bahçesine çevirir.

Vefatından sonra, Validebağ arazisi Altunizade ailesinin mülkiyetine geçer. Altunizade İsmail Zühtü Paşa, 1860 yılında burada muhteşem bir köşk inşa ettirir. Bir süre sonrada köşkü, güzelliğinden etkilenen, Sultan Abdülaziz'e (1861–1876) armağan eder.

1853 yılında, Sultan Abdülaziz kızkardeşlerinden Adile Sultan için saray mimarlarından Nigoğos Balyan'a koru içinde bir konut yaptırmıştır. Günümüzde Adile Sultan Kasrı olarak anılan bu yapı, öğretmenevi, huzurevi ve kültür merkezi olarak kullanılmaktadır. Yine aynı dönemde Abdülaziz tarafından yaptırılan tarihî bir av köşkü bulunmaktadır. Günümüzde İzci Müzesi olarak kullanılmaktadır.

Rıfat Ilgaz'ın en önemli eseri "Hababam Sınıfı"ndan uyarlanmış filmler Adile Sultan Kasrı'nda çekilmiştir.

Koru'nun Barındırdığı Türler[değiştir | kaynağı değiştir]

Koru, yüzyıllardır burada yaşamış olanların kişisel çabalarıyla oluşturulduğu için ağaç ve bitki türleri bakımından oldukça zengindir. Koruda görülen anıt ağaçlar arasında "sakız ağacı, atlas sediri, himalaya sediri, kızılçam, fıstık çamı, sahil çamı, halep çamı, defne, ıhlamur, oya, servi, mazı, göknar, çitlenbik, dişbudak, çınar, erguvan, akçaağaçlar " büyük gruplar hâlinde bulunmaktadır.

Adile Sultan Kasrı'ın çevresinde pavlonya, karaağaç, defne ve saplı meşe ağaçları görülür. Korunun geneline meyve ağaçları da egemendir. Meyve ağaçlarının çoğunluğunu aşılı armut ve elma ağaçları oluşturmakla birlikte, karayemiş, ak ve mor dut, ayva, erik, incir, badem, ceviz ağaçlarına da gruplar hâlinde rastlanır.

Böğürtlen çalılıkları ise Koru'nun hemen hemen her yerinde bulunmaktadır.

Bitki Türleri

2013 ve 2014 yıllarında Peyzaj Mimarı  Canan Atay ve Orman Mühendisi  Cengiz Eltan tarafından Validebağ Korusunda yapılan saha çalışmaları sonucunda aşağıda belirtilen türler tespit edilmiştir.

Validebağ Korusunda Tespit Edilmiş Ağaç, Ağaççık ve Çalılar
No Bilimsel Adı Adı

1

Pinus nigra

Karaçam

2

Pinus brutia

Kızılçam

3

Pinus pinea

Fıstık Çamı

4

Pinus pinaster

Sahil Çamı

5

Abies nordmanniana subsp. equi trojani

Kazdağı Göknarı

6

Taxus baccata

Porsuk

7

Cupressus arizonica

Arizona Servisi

8

Cupressus goveniana

Kokulu Servi

9

Cupressus sempervirens var.pyramidalis

Akdeniz Servisi  Piramidal

10

Cupressus semp.var horizontalis

Akdeniz  Servisi

11

Thuja orientalis

Doğu Mazısı

12

Juniperus communis

Adi Ardıç

13

Juniperus sabina

Sabin Ardıcı

14

Cedrus libani

Lübnan Sediri

15

Thuja occidentalis

Batı Mazısı

16

Thuja plicata

Boylu Mazı

17

Quercus robur

Saplı Meşe

18

Quercus petraea

Sapsız Meşe

19

Quercus cerris

Saçlı Meşe

20

Quercus frainetto

Macar Meşesi

21

Quercus infectoria

Mazı Meşesi Meşe

22

Quercus pubescens

Tüylü Meşe Meşe

23

Quercus macrolepis

Anadolu Palamut Meşesi

24

Quercus aucheri

Boz Pırnal

25

Quercus coccifera

Kermes Meşesi

26

Platanus oxidentalis

Batı Çınarı

27

Tilia platyphyllos

Büyük Yapraklı Ihlamur

28

Tilia tomentosa

Gümüşi Ihlamur

29

Populus alba

Ak Kavak

30

Populus nigra

Kara Kavak

31

Salix cinerea

Boz Söğüt

32

Salix babylonica

Salkım Söğüt

33

Alnus orientalis

Doğu Kızılağacı

34

Acer campestre

Ova Akçaağacı

35

Fraxinus excelsior

Adi Dişbudak

36

Calluna vulgaris

Süpürge Çalısı

37

Pistacia atlantica

Atlantik Fıstığı

38

Pistacia vera

Fıstık Ağacı

39

Phillyrea angustifolia

Dar Yapraklı Akçakesme

40

Phillyrea latifolia

Geniş Yapraklı Akçakesme

41

Laurus nobilis

Akdeniz Defnesi

42

Cercis siliquastrum

Erguvan

43

Spartium junceum

Katırtırnağı

44

Prunus laurocerasus

Karayemiş

45

Robinia pseudoacacia

Yalancı Akasya

46

Paliurus aculeatus

Karaçalı

47

Rubus fruticosus

Böğürtlen

48

Cistus parvifolius

Pembe Çiçekli Laden

49

Berberis vulgaris

Adi Kadın Tuzluğu

50

Mespilus germanica

Muşmula

51

Pyrus elaeagnifolia

Ahlat

52

Purunus domestica

Erik

53

Pirus malus

Elma

54

Ficus carica

İncir

55

Olea europaea Sp

Zeytin

56

Cornus mas

Kızılcık

57

Lavandula stoechas

Karabaş Otu

58

Ligustrum vulgare

Adi Kurtbağrı

59

Aesculus hippocastanum

Beyaz Çiçekli At Kestanesi

60

Aesculus X carnea

Kırmızı Çiçekli At Kestanesi

61

Cydonia oblonga

Ayva

62

Chaenomeles speciosa (Sweet) Nakai

Japon Ayvası

63

Morus nigra

Kara Dut

64

Morus alba

Ak Dut

65

Prunus avium

Kiraz

66

Vitis vinifera L.

Üzüm Asma

67

Elaeagnus angustifolia

Kuş İğdesi

68

Pyracantha coccinea

Kızıl Ateş Dikeni

69

Cotoneaster salicifolius

Söğüt Yapraklı Dağ Muşmulası

70

Cotoneaster Microphyllus

Küçük Yapraklı Dağ Muşmulası

71

Viburnum tinus

Kartopu

72

Paulownia tomentosa

Tüylü Pavlonya

73

Juglans nigra

Kara Ceviz

74

Celtis australis

Çitlenbik

75

Gleditsia triacanthos

Gladiçya

76

Maclura pomifera

Yalancı Portakal Ağacı

77

Catalpa bignonoides

Sigara Ağacı

78

Prunus mahaleb

Mahlep

79

Prunus amygdalus

Badem

80

Spirea vanthouttei

İspirya

81

Tamarix tetrandra

Ilgın

82

Rosa canina

Kuşburnu

83

Rosa sempervirens

Yaban Gülü

84

Acer pseudoplatanus

Dağ Akçaağacı

85

Hydrangea sp.

Ortanca

86

Nerium oleander

Zakkum

87

Cedrus deodora

Himalaya Sediri

88

Cedrus atlantica

Atlas Sediri

89

Eriobotrya japonica

Malta Eriği

Validebağ Korusunda Tespit Edilmiş Çokyıllık Bitkiler, Soğanlı Bitkiler ve Sarmaşıklar

1

Alcea rosea

Gül Hatmi

2

Convolvulus spp.

Tarla sarmaşığı

3

Ecbalium elaterium

Eşek hıyarı

4

Malva spp.

Ebegümeci

5

Nigella spp.

Çörekotu

6

Onosma spp.

Emzikotu

7

Ranunculus spp.

Düğün çiçeği

8

Scabiosa spp.

Uyuzotu

9

Symphytum spp.

Karakafes otu

10

Muscari spp.

Dağ sümbülü

11

Ornithogalum spp.

Akyıldız

12

Lamium spp.

Ballıbaba

13

Salvia spp.

Adaçayı

14

Verbascum spp.

Sığırkuyruğu

15

Onopordum spp.

Eşek dikeni

16

Senecio spp.

Kanarya otu

17

Solidago spp.

Altın başak

18

Taraxacum spp.

Karahindiba

19

Astragalus spp.

Geven

20

Lathyrus spp.

Mürdümük

21

Mentha spp.

Nane

22

Papaver spp.

Gelincik

23

Geranium spp.

Turna gagası

24

Oxalis spp.

Yonca

25

Polygonum spp.

Madımak

26

Carduus spp

Ayı pençesi

27

Centaurea spp.

Peygamber çiçeği

28

Cirsium spp.

Deve dikeni

29

Veronica spp.

Yavşan otu

30

Anagalis spp.

Fare kulağı

31

Borago officinalis

Hodan

32

Euphorbia spp.

Sütleğen

33

Eryngium spp.

Diken

34

Thymus spp.

Kekik

35

Clematis spp

Ormanasması

36

Hedera helix

Orman sarmaşığı

Kuş Türleri

Koru, dünyanın önemli kuş göç yollarından birisi üzerinde olup kuşların dinlenme, beslenme barınma, üreme için konakladıkları doğal bir habitattır.

İstanbul Kuş Gözlem Topluluğu tarafından 2000 yılından beri kuş gözlemleri yapılarak Kuşbank veritabanına kaydedilmektedir. 15 Kasım 2014 tarihinde alınan rapora göre bu alanda yapılmış ve kaydedilmiş 180 gözlem sonucunda 119 farklı tür kaydedilmiş ve onaylanmıştır.

Sıra no

Ulusal yaygın isim

Bilimsel isim

İngilizce İsim

1

Karabatak

Phalacrocorax carbo

Cormorant

2

Balaban

Botaurus stellaris

Great Bittern

3

Gece Balıkçılı

Nycticorax nycticorax

Grey Heron

4

Gri Balıkçıl

Ardea cinerea

Night Heron

5

Erguvani Balıkçıl

Ardea purpurea

Purple Heron

6

Kara Leylek

Ciconia nigra

Black Stork

7

Leylek

Ciconia ciconia

White Stork

8

Çeltikçi

Plegadis falcinellus

Glossy Ibis

9

Arı Şahini

Pernis apivorus

European Honey Buzzard

10

Kara Çaylak

Milvus migrans

Black Kite

11

Yılan Kartalı

Circaetus gallicus

Short-toed Snake-eagle

12

Saz Delicesi

Circus aeruginosus

Western Marsh Harrier

13

Çayır Delicesi

Circus pygargus

Montagu's Harrier

14

Atmaca

Accipiter nisus

Eurasian Sparrowhawk

15

Yaz Atmacası

Accipiter brevipes

Levant Sparrowhawk

16

Şahin

Buteo buteo

Common Buzzard

17

Kızıl Şahin

Buteo rufinus

Long-legged Buzzard

18

Küçük Orman Kartalı

Aquila pomarina

Lesser Spotted Eagle

19

Kerkenez

Falco tinnunculus

Common Kestrel

20

Aladoğan

Falco vespertinus

Red-footed Falcon

21

Delice Doğan

Falco subbuteo

Eurasian Hobby

22

Bıldırcın

Coturnix coturnix

Quail

23

Çulluk

Scolopax rusticola

Eurasian Woodcock

24

Karabaş Martı

Larus ridibundus

Common Black-headed Gull

25

Gümüş Martı

Larus michahellis

Yellow-legged Gull (L. michahellis)

26

Hazar Martısı

Larus cachinnans

Caspian gull

27

Kaya Güvercini

Columba livia

Rock Pigeon (Dove)

28

Tahtalı

Columba palumbus

Common Wood-pigeon

29

Kumru

Streptopelia decaocto

Eurasian Collared-dove

30

Üveyik

Streptopelia turtur

European Turtle-dove

31

Küçük Kumru

Stigmatopelia senegalensis

Laughing Dove

32

Guguk

Cuculus canorus

Cuckoo

33

Yeşil Papağan

Psittacula krameri

Rose-ringed (Ring-necked) Parakeet

34

Ebabil

Apus apus

Common Swift

35

Boz Ebabil

Apus pallidus

Pallid Swift

36

Ak Karınlı Ebabil

Tachymarptis melba

Alpine Swift

37

Arıkuşu

Merops apiaster

European Bee-eater

38

Gökkuzgun

Coracias garrulus

Roller

39

İbibik

Upupa epops

Eurasian Hoopoe

40

Boyunçeviren

Jynx torquilla

Eurasian Wryneck

41

Alaca Ağaçkakan

Dendrocopos syriacus

Syrian Woodpecker

42

Küçük Ağaçkakan

Dendrocopos minor

Lesser Spotted Woodpecker

43

Tarlakuşu

Alauda arvensis

Eurasian Skylark

44

Orman Toygarı

Lullula arborea

Wood Lark

45

Kum Kırlangıcı

Riparia riparia

Sand Martin

46

Kır Kırlangıcı

Hirundo rustica

Barn Swallow

47

Kızıl Kırlangıç

Hirundo daurica

Red-rumped Swallow

48

Ev Kırlangıcı

Delichon urbicum

Northern House-martin

49

Ağaç İncirkuşu

Anthus trivialis

Tree Pipit

50

Çayır İncirkuşu

Anthus pratensis

Meadow Pipit

51

Sarı Kuyruksallayan

Motacilla flava

Yellow Wagtail

52

Sarı Başlı Kuyruksallayan

Motacilla citreola

Citrine wagtail

53

Dağ Kuyruksallayanı

Motacilla cinerea

Grey Wagtail

54

Ak kuyruksallayan

Motacilla alba

White (Pied) Wagtail

55

Çıtkuşu

Troglodytes troglodytes

Winter Wren

56

Dağbülbülü

Prunella modularis

Hedge Accentor (Dunnock)

57

Karatavuk

Turdus merula

Eurasian Blackbird

58

Tarla Ardıcı

Turdus pilaris

Fieldfare

59

Öter Ardıç

Turdus philomelos

Song Thrush

60

Kızıl Ardıç

Turdus iliacus

Redwing

61

Ökse Ardıcı

Turdus viscivorus

Mistle Thrush

62

Çalı Kamışçını

Acrocephalus palustris

Reed warbler

63

Saz Kamışçını

Acrocephalus scirpaceus

Marsh Warbler

64

Ak Mukallit

Hippolais pallida

Olivaceous Warbler

65

Maskeli Ötleğen

Sylvia melanocephala

Sardinian Warbler

66

Kara Boğazlı Ötleğen

Sylvia rueppelli

Rueppell's Warbler

67

Çizgili Ötleğen

Sylvia nisoria

Barred Warbler

68

Küçük Ak Gerdanlı Ötleğen

Sylvia curruca

Lesser Whitethroat

69

Ak Gerdanlı Ötleğen

Sylvia communis

Common Whitethroat

70

Boz Ötleğen

Sylvia borin

Garden Warbler

71

Kara Başlı Ötleğen

Sylvia atricapilla

Blackcap

72

Orman Çıvgını

Phylloscopus sibilatrix

Wood Warbler

73

Çıvgın

Phylloscopus collybita

Common Chiffchaff

74

Söğütbülbülü

Phylloscopus trochilus

Willow Warbler

75

Sürmeli Çalıkuşu

Regulus ignicapilla

Firecrest

76

Çalıkuşu

Regulus regulus

Goldcrest

77

Kızılgerdan

Erithacus rubecula

European Robin

78

Benekli Bülbül

Luscinia luscinia

Thrush Nightingale

79

Bülbül

Luscinia megarhynchos

Common Nightingale

80

Kara Kızılkuyruk

Phoenicurus ochruros

Black Redstart

81

Kızılkuyruk

Phoenicurus phoenicurus

Common Redstart

82

Çayır Taşkuşu

Saxicola rubetra

Whinchat

83

Taşkuşu

Saxicola torquatus

Common Stonechat

84

Boz Kuyrukkakan

Oenanthe isabellina

Isabelline Wheatear

85

Kuyrukkakan

Oenanthe oenanthe

Northern Wheatear

86

Benekli Sinekkapan

Muscicapa striata

Spotted Flycatcher

87

Küçük Sinekkapan

Ficedula parva

Red-breasted Flycatcher

88

Halkalı Sinekkapan

Ficedula albicollis

Collared Flycatcher

89

Kara Sinekkapan

Ficedula hypoleuca

European Pied Flycatcher

90

Uzun Kuyruklu Baştankara

Aegithalos caudatus

Long-tailed Tit

91

Mavi Baştankara

Parus caeruleus

Blue Tit

92

Büyük Baştankara

Parus major

Great Tit

93

Sıvacı

Sitta europaea

Wood Nuthatch

94

Bahçe Tırmaşıkkuşu

Certhia brachydactyla

Short-toed Treecreeper

95

Sarıasma

Oriolus oriolus

Eurasian Golden-oriole

96

Kızıl Sırtlı Örümcekkuşu

Lanius collurio

Red-backed Shrike

97

Kara Alınlı Örümcekkuşu

Lanius minor

Lesser Grey Shrike

98

Kızıl Başlı Örümcekkuşu

Lanius senator

Woodchat Shrike

99

Maskeli Örümcekkuşu

Lanius nubicus

Masked Shrike

100

Alakarga

Garrulus glandarius

Eurasian Jay

101

Saksağan

Pica pica

Black-billed Magpie

102

Küçük Karga

Corvus monedula

Eurasian Jackdaw

103

Ekin Kargası

Corvus frugilegus

Rook

104

Leş Kargası

Corvus cornix

Hooded Crow

105

Sığırcık

Sturnus vulgaris

Common Starling

106

Serçe

Passer domesticus

House Sparrow

107

Söğüt Serçesi

Passer hispaniolensis

Spanish Sparrow

108

Ağaç Serçesi

Passer montanus

Eurasian Tree Sparrow

109

İspinoz

Fringilla coelebs

Chaffinch

110

Dağ İspinozu

Fringilla montifringilla

Brambling

111

Küçük İskete

Serinus serinus

European Serin

112

Florya

Carduelis chloris

European Greenfinch

113

Saka

Carduelis carduelis

European Goldfinch

114

Kara Başlı İskete

Carduelis spinus

Eurasian Siskin

115

Kocabaş

Coccothraustes coccothraustes

Hawfinch

116

Sarı Çinte

Emberiza citrinella

Yellowhammer

117

Kirazkuşu

Emberiza hortulana

Black-headed Bunting

118

Kara Başlı Çinte

Emberiza melanocephala

Ortolan

119

Tarla Çintesi

Miliaria calandra

Corn Bunting

Koru'da ayrıca çeşitli böcek, sürüngen, kaplumbağa, kirpi, sincap gibi birçok hayvanlar yine ekolojik bir denge içinde barınmaktadırlar.

Koru'da gündem[değiştir | kaynağı değiştir]

1927 yılında Milli Eğitim Bakanlığı’nın kullanımına tahsis edilmiş olan Validebağ Korusu'nda Öğretmenevi olarak hizmet veren Adile Sultan Kasrı, Abdülaziz Av Köşkü, Çamlı Köşk gibi tarihi eserlerin yanı sıra Sağlık Meslek Lisesi ile Üsküdar Devlet Hastanesi ek birimleri de burada faaliyet göstermektedir. İstanbul’un Anadolu yakasının ikinci en büyük yeşil alanıdır. Daha önceleri döner sermaye ile bakımlı bir durumda olan Koru, 1980’li yıllarda kaderine terk edilmiştir. 1990’lı yılların sonunda deresi kurutulmuş, çevrede çok sayıda inşaat başlatılmış ve her sene ilkbahar ve sonbaharda Koru’da konaklayan leylekler artık gelmemeye başlamışlardır. Her şeye rağmen doğal güzelliğini ve ekosistem olma özelliğini koruyan Koru, gün boyunca, özellikle sabahları spor, yürüyüş ve gezinti amaçlı olarak yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Hızla betonlaşan ve düzensiz büyüyen İstanbul’da, şehrin gürültüsünden, kalabalığından ve kirli havasından kaçmak isteyenler için bir sığınak işlevini sürdürmektedir. 1999 yılındaki depremden sonra da binlerce insanın çadır kurarak sığındıkları doğal bir toplanma alanı olmuştur.

Validebağ Korusu, 1999 yılında İstanbul III Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından I.derece doğal SİT alanı ilan edilmiştir. Bu kararın anlamı, Koru’da Koruma Kurulu’nun onayı olmaksızın hiçbir faaliyetin yapılamayacağıdır. Koru’da toplu piknikler ve mangallı piknik yapılması yasaklanmıştır. Koru’da biriken çöpler, kısmen Koru’da faaliyet gösteren kurumların görevlilerince, zaman zaman da gönüllüler tarafından toplanmaktadır.[kaynak belirtilmeli]

29 Ekim'de koru sınırındaki bir cami inşaatını engellemeye çalışan mahalle sakini: Ezan sesi duymak istemiyoruz, denildiği nakledildi. Cami inşaatına karşı çıkan Nursen Beygo isimli kadın, kendisi ile röportaj yapan Akit Gazetesi muhabirine, Ben sabaha karşı dalacağım an niye caminin, hocanın ezan sesiyle uyanayım, zaten duyuluyor. Yani bunlar sinir verici şeyler. Bıraksınlar da şu son anlarımızı biraz rahat yaşayalım diye konuştu.[2]

Bireysel olarak gözlem yapmak ve fotoğraf çekmek için geldiğini söyleyen EhliSünnet TV'li sarıklı ve cübbeli bir gazeteciyi ve yanındaki sakallı ve takkeli arkadaşını eylemciler tepki ve hakaret ile karşıladı.[3]

Koru bitişiğinde bulunan ve otopark olarak kullanılan arsada yapılması planlanan cami inşaatı çalışması için alana jeneratör getiren kamyonun geçişini engellemek isteyen eylemci guruba polis biber gazı ve plastik mermi ile müdahale etti.[4]

Dış bağlantı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurumun Resmi Web Sitesi

Validebağ Gönüllüleri

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tarihçe

  1. ^ http://www.slideshare.net/yldrmasm/valideba-korusu-gncellenmi-genel-bilgi
  2. ^ Validebağ'da ezan sesi duymak istemiyoruz
  3. ^ Validebağ’da sarıklı cübbeli gazeteciye hakaret
  4. ^ Polis müdahele etti