Saraydan Kız Kaçırma

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Saraydan Kız Kaçırma
Die Entführung aus dem Serail livret.jpg
"Saraydan Kız Kaçırma" 1782 Viyana prōmiyeri afişi
Özgün ismi: Die Entführung aus dem Serail
veya Il Seraglio
Müzik: Wolfgang Amadeus Mozart
Libretto: Christoph Friedrich Bretzner
Gottlieb Stephanie'nin adaptasyonları ile
Galası: 16 Temmuz 1782
İlk gösterim yeri: Burgtheater, Viyana, Avusturya
Oyuncular: * Belmonte: bir İspanyol soylusu, tenor.
  • Konstanze: Selim Paşa'nın tutsağı, Belmonte'nin nişanlısı, soprano.
  • Blonde: Konstanze'nin İngiliz hizmetdarı, soprano.
  • Pedrillo: Belmonte'nin uşaği, tenor.
  • Osmin: Paşanın bekçisi, bas.
  • Selim Paşa: konuşulan rol.
  • Klaas: konuşulan rol.
  • Yeniçeriler korosu.

Saraydan Kız Kaçırma (asıl Almanca adı "Die Entführung aus dem Serail" veya İtalyanca adı "Il Seraglio", Köchel dizini numarası: K. 384") Wolfgang Amadeus Mozart'ın bir operasıdır. Bu opera özel olarak Alman stili Singspiel şeklinde hazırlanmıştır. Bu stile göre opera konuşma diliyle müzik dramı karışıktır; eserdeki olaylar konuşma ile geliştirilip resitatif müzik bulunmamakta ve müzik gösteri şekilde parçalardan oluşmaktadır. Eserin Almanca librettosu önce "Christoph Friedrich Bretzner" tarafından yazılmış ve sonradan Mozart'in istek ve katkılarıyla "Gottlieb Stephanie" tarafından adaptasyonlar yapılmıştır. Eserin konusu Belmonte adlı bir İspanyol soylusunun, uşağı Pedrillo ile birlikte, sevgilisi olan Konstanze'yi ve onun İngiliz hizmettarı Blonde'yi tutsak olarak bulundukları Selim Paşanın Akdeniz kıyılarında bulunan sarayından veya yazlık köşkünden ve Paşa'nin harem bekçisi olan Osminin elinden kurtarmak için yaptığı girişimlerdir. 1782 yılında Mozart'ın kariyerinin doruk noktalarından birini yaşayıp "Die Entführung aus dem Serail" (Saraydan Kız Kaçırma) ile müthiş bir başarıya ulaşmıştır.

Eserin hazırlanması[değiştir | kaynağı değiştir]

Avusturya İmparatoru II. Josef İtalyan operalarının Viyana'da çok popüler olduğunu görerek bir kumpanyaya özel sübvansiyon sağlayarak Almanca opera yazılıp oynanmasını teşvik etmiştir. (1778-1783) doneminde Avusturya İmparatoru II. Josef Almanca dili ile opera oynayan "Nationalsingspiel" adlı (ulusal Singspiel) bir opera kumpanyası kurulmasına destek sağlamıştır. Bu kumpanya daha çok Almanca'ya tercüme opera yapımları dolayısıyla biraz isim yapabildi; Mozart'ın Saraydan Kız Kaçırma operası ise Almanca yazılmış opera olarak bu sistemin tek büyük başarısı olmuştur. Sonunda 1783de bu sistemin başarısız olduğu iddia edilerek bu opera kumpanyası kapatıldı.

"Nationalsingspiel" kumpanyasının (müfettiş sıfatı ile) baş idarecisi Gottlieb Stephenie idi. 25 yaşında Mozart 1781de Viyana'ya yerleştiği zaman, Mozart Stephenie ile temasa geçti ve ondan yeni opera siparişi almaya çaba verdi. Bu nedenle Mozart Zaide adlı operasının notalar kopyasını Stephenie'ye verdi; o da bu esere çok hayran kaldı. Burgtheater menejeri de Mozart'in patronunun bir toplantısında Mozart'ın bir yıl önce Munih'de prömiyeri yapılan İdemeneo adlı operasından çaldığı parçaları duyup çok beğenmişti. Bu iki önemli kişinin teşviki ile Stephanie Mozart'in besteleyeceği Almanca dilli bir opera için materiyal aramaya koyuldu. Stephenie, Brentzner adlı bir yazarın önceden yazmış olduğu eseri, yazarına haber vermeden buldu; değiştirerek bu ama esere bağlı olarak bir libretto yazmaya başladı. Sonradan eserin asıl yazarı orijinal yazısının böyle kullanılmasından çok şikayetci olmuştur.

Mozart 29 Temmuz 1781de yeni operanın liberettosunu Stephanie'den aldı. Hemen bestelemeye koyuldu ve ilk iki günlük çalışma ile 3 önemli parçayı besteledi. Rusya Gran Dükü'nün Viyana'ya ziyarete gelişinde oynanacağını sanan Mozart iki ay içinde operanın bestesini bitireceğini ummaktaydı. Ama bu münasebetle temsil edilecek yeni operanın o zaman çok iyi tanınmış Gluck'a sipariş edilmesi kararlaştırılınca Mozart'a bestesini tamamlaması için daha uzun müddet kaldı. Mozart bu sırada liberettonun hoşlanmadığı kısımlarını ve müziğinin daha iyi dramatik ve müziksel sonuçlar verebilecek kısımlarını bularak Stephanie'ye liberettoyu değiştirmesi için başarılı baskılarda bulundu. Stephanie'nin bu konuda Mozart'a çok uygun davranması Mozart'ı çok memnun etmiştir.

Mozart çeşitli gelismeler dolayısıyla, iki ayda değil, toplam onbir ay içinde bu yeni operayı bitirebildi. "Saraydan Kız Kaçırma" operasının prömiyeri 16 Temmuz 1782de Viyana, Burgtheaterda yapıldı. "Die Entführung aus dem Serail" (Saraydan Kız Kaçırma) operası müthiş bir başarıya ulaşmıştır. Fakat bu başarı Mozart için hiç ekstra malî tatmin sağlamadı. Mozart'a eseri icin fiks ücret olarak takriben 450 florin ödendi. Halbuki bu eserin ilk iki oynanışı için tiyatronun hasılatı 1200 florin olmuştu. Bu hasilat Mozart'in eski işinden Salzburg'da aldığı gelirden üç misli daha fazla idi.

Burgtheater binası, Viyana

"Saraydan Kız Kaçırma" eserini ilk defa duyan Avusturya imparatoru II. Josef Mozart huzuruna çıktığı zaman İmparator Mozart'a şikayet olarak "Bu eser benim kulaklarıma çok ince gelmekte; çok sayıda nota bulunmakta" dediği ve Mozart'in ise "Bulunan nota sayısı, bu eser için gereken nota sayısı kadardır" yanıtını verdiği bildirilmektedir.[1].

Roller[değiştir | kaynağı değiştir]

Rol Ses türü İlk oyuncular, 16 Temmuz 1782
(Yönetmen: Wolfgang Amadeus Mozart)
Belmonte, bir İspanyol soylusu tenor Johann Valentin Adamberger
Konstanze, Belmonte'nin nişanlısı soprano Catarina Cavalieri
Blonde, Konstanze'nin İngiliz hizmetçisi soprano Theresia Teyber
Pedrillo, Belmonte'nin uşağı tenor Johann Ernst Dauer
Osmin, Paşanın bekçisi bas Johann Ignaz Ludwig Fischer
Selim Paşa konuşulan rol Dominik Jautz
Klaas konuşulan rol
Yeniçeriler korosu

Enstrümantasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu eser Klasik çağlara uygun bir orkestraya uygun olarak hazırlanmıştır. Bu çeşit orkestra içinde genellikle iki flüt, iki obua, iki klarinet, iki fagot, iki korna, iki trampet ve iki timpaniden oluşan bir vurgulu çalgı seti ve yaylı sazlar grubu bulunmaktadır. "Benim hakkıma düşen hüzündür" adlı arya için baset kornusu kullanılmıştır. Ancak bu eser ek olarak bas davul, zil, üçgen ve pikolo çalgıları ile güya "Türk" müziğine uydurulmustur.

Konu özeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Mekân: Akdeniz kıyısında bir belirlenmemiş bir yerde Selim Paşa'nın (Almanca "Bassa") yazlık köşkü
Zaman: 18inci yüzyıl

Bu operaya mekân olan saray, açıkca Akdeniz civarında belirli olmayan bir yazlık köşk olarak tanımlanmıştır ve zaman 18. yüzyıldır. Opera'nin mekânı Akdeniz kıyısı Osmanlı ülkesidir. Bu devirde ve Mozart'in yaşadığı devirde Osmanlı Paşalarının Balkanlarda, Akdeniz'in Mısır'dan Fas'a kadar uzanan güney kıyılarında ve İstanbul'da birçok yazlık köşkleri bulunduğu bilinmektedir. Operanın hazırladığı yıllarda Avusturya 2. Viyana Kuşatması'nın ilk yüzyılını kutlamaya hazırlık yapmaktaydı. O sıralarda Avusturya'lılar moda olarak Osmanlı Türklerinin yaşayışları ile yakından ilgilenmiş ve biraz daha yansız bilgiler kazanmışlar. Ne yazıktır ki bu operanın birçok yapımında saray olarak, eserin aslına uymayan bir tutumla, sadece hakkında hayalmeyal bilgi bulunan Topkapı Sarayı saray olarak akla getirilmekte ve yapımda saray mizansenleri için bu saraydan ilham alınmaktadır.

1. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

İspanyol soylusu Belmonte, korsanlar tarafından kaçırılıp saraya satılan sevgilisi Konstanze'nin bulunduğu yeri aramakta, bir an önce kavuşmayı hayal etmektedir.

Selim Paşa'nın kahyası Osman ile karşılaşır. Farklı kültürlerden gelen, birbirine yabancı bu iki insan iletişim kurmakta zorlanırlar. Belmonte'nin, Konstanze'ye eşlik eden uşağı Pedrillo'yu sormasına iyice öfkelenen Osman, kim olduğunu bilmediği bir yabancının sarayı derhal terk etmesini ister. Osman'ın Pedrillo'ya yönelik öfkesinin temel nedenlerinden biri hiç kuşkusuz Konstanze'nin hizmetçisi Blondchen'dir. Blondchen'e duyduğu özel ilgi Osman'ın, kızın nişanlısı ve halen Paşa'nın bahçıvanı olan Pedrillo'dan nefret etmesine yol açmaktadır.

Belmonte'nin gelişi Pedrillo'yu çok sevindirse de, Selim Paşa tarafından görülmesini engellemek üzere efendisini bir an önce sarayın bahçesinde saklamak ister

Selim Paşa Konstanze ile birlikte yaptığı Boğaz gezisinden saraya geri dönmüştür, coşku ve saygıyla karşılanır. Konstanze ile yalnız kaldıklarında genç kıza hüzünlü tavrının nedenini soran Paşa'nın yaklaşımı, Konstanze'nin ona yüreğinin derinliklerindeki duyguları açmasına, geçmişte yaşadıklarını anlatmasına yol açar.

Pedrillo, Belmonte'yi saraya sokabilmek ve kaçışlarını kolaylaştırmak için efendisini önemli bir mimar olarak Selim Paşa'ya takdim eder. Osman ise kuşkulandığı bu yabancının içeri girmesini engellemeye çalışır, ancak başarılı olamaz.[2]


2. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgürlüğüne düşkün İngiliz kızı Blonchen Osman'ın isteklerini geri çevirmekte, ona, kadın erkek ilişkilerinin nasıl olması gerektiğine dair kendince ders vermektedir. Osman, kızın söylediklerini yadırgar ve kabullenmez.

Öte yandan Konstanze kendisi için hiçbir çıkış yolu görmemekte, hüznünü Blondchen ve haremdeki diğer kadınlarla paylaşmaktadır.

Konstanze'nin kararsız tavrı Selim Paşa'yı öfkelendirir. Konstanze ise sertlik karşısında ölümü bile göze aldığını söyler.

Pedrillo, Blondchen'e efendisinin saraya gelmiş olduğu haberini verir. Kaçış planı hazırlanmıştır. Ama önce şüpheci Osman'ı zararsız hale getirmeleri gerekmektedir

Pedrillo, içine uyku ilacı karıştırdığı şarabı Osman'a zorla içirerek onu sarhoş eder, uyutur.

Sevgililer sonunda buluşmuşlardır.ancak Belmonte'nin şüpheci, kıskanç yaklaşımı Konstanze'yi öfkelendirir. Belmonte'yi taklit eden Pedrillo da aynı tavrı sergileyince bu kez Blondchen işi sevgilisini tokatlamaya kadar götürür. Erkeklerin özür dilemesi ortamı yumuşatır ve olay tatlıya bağlanır.


3. Perde[değiştir | kaynağı değiştir]

Gece yarısı kaçış saati gelmiştir. Sarayın penceresine dayadıkları bir merdivenle Belmonte ve Pedrillo iki kızı aşağı indirirler. O sırada uyanan Osman, nöbetçileri çağırarak kaçışlarını engeller. Yabancılara yönelik kuşkularında haklı olduğunu görmek Osman'ın intikam duygularını kamçılamıştır.

Selim Paşa duyduğu gürültünün ne olduğunu anlamak üzere geldiğinde 'ihanet' olayını öğrenir. Bu arada Belmonte'nin kimliğini açıklaması, babasının Selim Paşa'nın can düşmanı olduğu gerçeğini ortaya çıkarır.

Ancak Paşa, inanılmaz bir hoşgörü örneği sergileyerek dört yabancıyı da bağışlar, onları özgür bırakır. Osman ise durumu kavramakta zorlanmaktadır.

Herkes Selim Paşa'nın yüce gönüllülüğünü överken sevgililer birbirlerine kavuşmanın ve ülkelerine geri dönebilecek olmanın sevincini dile getirirler.


Tanınmış aryalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "Hier soll ich dich denn sehen" — Belmonte Perde I, Sahne 2
  • "Wer ein Liebchen hat gefunden" — Osmin Perde I, Sahne 2
  • "Solche hergelaufne Laffen" — Osmin Perde I, Sahne 3
  • "Konstanze, Konstanze … O wie ängstlich" — Belmonte Perde I, Sahne 5
  • "Ach ich liebte" — Konstanze Perde I, Sahne 7
  • "Durch Zärtlichkeit und Schmeicheln" — Blonde Perde II, Sahne 1
  • "Welcher Wechsel herrscht … Traurigkeit ward mir zum Lose" — Konstanze Perde II, Sahne 2
  • "Martern aller Arten" — Konstanze Perde II, Sahne 3
  • "Welche Wonne, welche Lust" — Blonde Perde II, Sahne 6
  • "Frisch zum Kampfe" — Pedrillo Perde II, Sahne 7
  • "Wenn der Freude Tränen fliessen" — Belmonte Perde II, Sahne 9
  • "Ich baue ganz auf deine Stärke" — Belmonte Perde III, Sahne 3
  • "In Mohrenland gefangen war ein Mädel" — Pedrillo Perde III, Sahne 4
  • "O wie will ich triumphieren" — Osmin Perde III, Sahne 6

Seçilmiş ses kayıtları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Roller
(Constanze, Blonde, Belmonte, Pedrillo, Osmin)
Orkestra şefi,
Opera Evi ve Orkestra
Marka Katalog Numarası
1954 Maria Stader, Rita Streich, Ernst Haefliger, Martin Vantin, Josef Greindl Ferenc Fricsa,
Berlin Radyo Senfoni Orkestrasi
Deutsche Grammophon 457730
1965 Erika Köth, Lotte Schadle, Fritz Wunderlich, Friedrich Lenz, Kurt Böhme Eugen Jochum,
Baverya Radyo Senfoni Orkestrası, Baverya Radyo Senfoni Korosu
Deutsche Grammophon 459424
1966 Anneliese Rothenberger, Lucia Popp, Nicolai Gedda, Gerhard Unger, Gottlob Frick Josef Krips,
Viyana Devlet Opera Korosu, Viyana Filarmonik Orkestrası
EMI Classics 63263
1973 Arleen Auger, Reri Grist, Peter Schreier, Harald Neukirch, Kurt Moll Karl Böhm,
Dresden Staatskapelle, Leipzig Radio Korosu
Deutsche Grammophon 429868
1987 Edita Gruberová, Kathleen Battle, Gösta Winberg, Heinz Zednik, Martti Talvela Georg Solti,
Viyana Filarmonik Orkestrası, Viyana Devlet Opera Korosu
Decca 417402
1990 Lynne Dawson, Marianne Hirsti, Uwe Heilmann, Wilfried Gahmlich, Gunter von Kannen Christopher Hogwood,
Academy of Ancient Music Korosu, Academy of Ancient Music
Decca 473804
1992 Luba Orgonasova, Cyndia Sieden, Stanford Olsen, Uwe Peper, Cornelius Hauptmann John Eliot Gardiner,
English Baroque Soloists, Monteverdi
Deutsche Grammophon 458102
1999 Yelda Kodallı, Desiree Rancatore, Paul Groves, Lynton Atkinson, Peter Rose Charles Mackerras,
Scottish Chamber Orkestrası, Scottish Chamber Korosu
Telarc 80544

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Bunun Almancası "Zu schön für unsere Ohren, und gewaltig viel Noten, lieber Mozart!" / "Gerade so viel als nötig, Euer Majestät". Bu Berlin Alman Devlet Kütüphanesi müdürü Roland Schmidt-Hensel İnternet sitesinden [1] alınmıştır.
  2. ^ www.dobgm.gov.tr

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dışsal kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]