Kül Tigin Yazıtı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara


Kül Tigin Yazıtı veya Kül Tigin Kitabesi, Türk dilinin en eski yazıtlarındandır. Orhun Yazıtları olarak bilinen yazıtlardan biridir. Bilge Kağan tarafından ölen kardeşi Kül Tigin adına MS 732'de dikilen yazıttır.[1]

Moğolistan'da Orhun Nehri yakınlarında bulunmaktadır. Kül Tigin Yazıtı ve Bilge Kağan Yazıtı arasındaki uzaklık yaklaşık olarak bir kilometredir. Yazıtlar runik Köktürk yazısı ile yazılmıştır.

Yazıt[değiştir | kaynağı değiştir]

Boyutları[değiştir | kaynağı değiştir]

Kül Tigin yazıtı mermerden yapılmış dört yönlü bir taştan ibarettir. Bu taşın boyu 3.75 metredir. Üzerindeki yazıların boyu ise 2.75 metre, doğu ve batı yüzleri altta 1.32 metre, üstte 1.22 metredir. Kuzey yüzü 46 cm, güney yüzü ise 31 cm'dir.

Yazıtın Dili[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazıtın batı yüzünde Çince bir yazı ile Köktürkçe bir satır bulunmaktadır. Diğer yüzdeki yazıtlar ise tamamen Köktürkçedir. Yazılar sağdan sola doğru, yukarıdan aşağıya doğru yazılmıştır. Bu yönlere bakan yüzler dışında iki yüz arasında -kuzeydoğu, güneydoğu ve güneybatı yönlerinde- ise üçer beşer cümleden oluşan metinler yer almaktadır.

Yazıttaki Metinlerin Konusu[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu yazıtta konuşan Bilge Kağan'dır. Bilge Kağan, Göktürk Devleti'nin kuruluşu ve tarihi ile ilgili önemli bilgiler verir.

Kardeşi Kül Tigin'in ölümünden çok etkilendiğini ve devlet yönetiminin hangi merkezden yapılması gerektiğini anlatır.

Sahibi Bilge Kağan'dır. Kitabede Kül Tigin'in halkı için yaptıkları Bilge Kağan'ın ağzıyla övgüyle anlatılır. Atalarından İstemi Kağan ve Bumin Kağan'dan da bahsedilmektedir. Onlardan sonra tahta çıkan yöneticilerin başarısızlıkları anlatılır.

Ayrıca bu yazıtı uğrak yere diktiğini belirterek ulusuna bir takım mesajlar vermeyi amaçladığını söyler. Bu nedenle sözlerinin unutulmaması gerektiğini, yazıtın dikiliş amacının geleceğe yönelik olduğunu belirtir.[kaynak belirtilmeli]

Dikiliş Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yazıt, Bilge Kağan tarafından kardeşi Kül Tigin anısına 731 yılında yapılmaya başlanmış, 732 yılında tamamlanmıştır.

Yazanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kül Tigin Yazıtı’nı ve diğer kitabeleri yazma işini bädizči isminde meslek edinmiş kişiler yazmıştır[2].

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Prof. Dr. Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yayınları, İstanbul 2002, s. XVI ISBN 975-451-017-4
  2. ^ Gabain, A. Alttürkische Grammatik, Leipzig 1950, sayfa 249.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]