Hordaland

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 60°15′00″N, 06°00′00″E

Hordaland
—  Eyalet  —
Hordaland fylke
Hordaland
Arma
Hordaland'in Norveç'teki konumu
Hordaland'in Norveç'teki konumu
Koordinatlar: 60°15′00″K 06°00′00″D / 60.25°K 6°D / 60.25; 6
Ülke Norveç Norveç
Bölge Sørlandet kart.png Vestlandet
İdari merkezi Bergen
Eyalet 1919
İdari birimler
Yönetim
 - Vali Lars Sponheim
(2010-günümüz)[2] (Norveç Liberal Parti)
 - Belediye başkanı Tom-Christer Nilsen
(2011-2015)[3] (Sağ)
Yüzölçümü
 - Toplam 15.460 km2 (5.969,1 mi2)
 - Land 14.551 km2 (5.618,2 sq mi)
Nüfus (2011)
 - Toplam 490 570
 - Yoğunluk 32/km² (82,9/sq mi)
Zaman dilimi OAZD (+01)
 - Yaz (YSU) OAYZD (+02)
İnternet sitesi: www.hordaland.no


Hordaland' (Norveççe:Hordaland fylke) Norveç'in batı kıyısında yer alan sınırları içinde otuz üç belediye bulunan bir eyalettir.[4][5] Rogaland güneyinde, Sogn og Fjordane kuzeyinde, Buskerud ve Telemark doğusunda eyaleti çevrelemektedir. Norveç'in toplam nüfusunun %10'u, 490.000'inin üstünde kişi, burada yaşamaktadır.

Merkezi eyaletin en yüksek, bölgenin üçüncü, ülkenin dokuzuncu nüfusu en yoğun kenti olan Bergen'dir. Alanının %71'i deniz seviyesinden 300 metre yüksek dağlık bölgelerden oluşmaktadır. Voss, Odda ve Leirvik diğer şehirleridir. Eyalet coğrafi olarak dört bölgeye ayrılmıştır: Nordhordland, Sunnhordland, Hardanger ve Voss. Hordaland, çok sayıdaki büyük ve küçük adaları, gölleri, buzulları, fiyordları, şelaleleri, dağları ve ovaları ile zengin bir kültürel manzaraya sahiptir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Hordaland'in yaklaşık bin yıllık bir geçmişi vardır. 7. yüzyıldan itibaren yaklaşık dokuz yüz yıl Hordafylke adı altında küçük krallıkların egemenliği altında kalmıştır. 16. yüzyılın başlarında Norveç, dört “len”e bugün ki adıyla eyalete ayrılmıştır. “Bergenhus len”, Bergen dahil olmak üzere batı ve kuzey Norveç'i kapsamaktaydı. 1662 yılında 'len', amt. yani valilik olarak değiştirilmiştir. “Bergenhus amt.” Hordaland, Sogn og Fjordane , Sunnmøre , Troms ve Nordland'den oluşmaktaydı. 1763 yılında bu valilik güney ve kuzey olmak üzere ikiye ayrılmıştır. 1919 yılında “Sondre Bergenhus amt”, “Hordaland Fylke” olmuştur. 1831-1972 yılları arasında Bergen, şehir-eyalet statüsünde değerlendirilmiştir. 1972 yılında eyalet statüsünü kaybederek Hordaland'in parçası olmuştur.

Adı ve Arması[değiştir | kaynağı değiştir]

Adı bir Germen kavmi olan "Horde" (Hǫrðar) halkının adıdır. Muhtemelen Keltçe bir kelime olan savaşçıi kahraman anlamına gelen haruðóz kelimesinden türetilmiştir. Bu kapsamda savaşçıların diyarı anlamına gelmektedir.[6]

Eyaletin arması 1 Aralık 1961 tarihinde kabul edilmiştir. Kırmızı arka planın üstünde altın sarısı iki çapraz balta üstünde kraliyet tacı bulunmaktadır. Motif Haakon Magnusson'un 1344 yılında yazdığı bir mektupta kullandığı mühürden alınmıştır.[7]

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Hordaland Norveç'teki önemli kültür merkezlerinden biridir. Hordaland, çok sayıda ahşap mimari ve anıtsal taş binaları korumayı başarmıştır. 1979[8] ve 2005 [9] yıllarında Bergen iki kez UNESCO Dünya Miras Listesinde yer almıştır. Henrik Ibsen'in ilk tiyatro yönetmeni olarak görev aldığı Norveç'in ilk tiyatrosu 1850 yılında Bergen'de kurulmuştur.[10] Bölgede yüzden fazla doğal park vardır. Hardanger Dağı Yaylası, Norveç'in en büyük milli parkı ve Kuzey Avrupa'daki en büyük yayla ve Avrupa'nın en büyük yaban geyiği sürüsünün evidir.[11]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Norveç'in batısında yer alan Hordaland, güneyde Rogaland, kuzeyde Sogn og Fjordane, doğuda Buskerud ve Telemark eyaletleriyle çevrilidir. Batısı Kuzey Denizi kıyısıdır. Hardangervidda başta olmak üzere fiyortları, şelaleleri, buzulları, yüksek dağları, yaylası ve korunaklı koylarıyla çeşitli ve zengin bir peyzaja sahiptir.[12] Deniz seviyesinden 1863 metre ile Hardangerjøkulen eyaletin en yüksek dağıdır. Osterøy 328 km² ile en büyük adası, Fedje 9 km²lik alan ile en küçük ilçesidir. Yüz ölçümü bakımından en büyük şehri Voss'tur.

Hordaland dağları slayt galeri
Hausdalen Dağı, Fana, Bergen
Hausdalen Dağı, Fana, Bergen
Gullfjellstoppen Dağı
Gullfjellstoppen Dağı
Blåmanen Dağı Bergen
Blåmanen Dağı Bergen
Lyderhorn Dağı,  Bergen
Lyderhorn Dağı,  Bergen
Ulriken dağı
Ulriken dağı
Løvstakken
Løvstakken
Rundemanen
Rundemanen
Svartediket gölü ve Ulriken dağı
Svartediket gölü ve Ulriken dağı
 

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel olarak ılıman bir iklim hakimdir. Yüksek dağlar denizden gelen soğuk rüzgarları engellemektedir. Dağlık bölgelerde kara ve deniz arasındaki sıcaklık farkı yıllık değişimleri rüzgar koşullarından etkilenmektedir. Hem yaz ve hem de kış aylarında batı rüzgarları hakimdir. Kıyısında, genellikle güney ve doğu arasında bir yönden gelen rüzgarlar hakimdir. Yaz aylarında, iyi hava koşullarında, öğleden sonra, kuzeybatı veya kuzey tarafından yönünden rüzgarlar esmektedir.

Ocak ve Şubat aylarında kıyıda sıcaklıklar 0-2 °C arasında değişmektedir. Yüksek dağların olduğu doğusunda -5;-10 °C ye kadar düşebilmektedir. Ölçülen en düşük sıcaklıklar kıyıda -10;-15 °C, vadi ve dağlarda -25;-35 °C'dir. Temmuz ayı ortalama sıcaklıkları ise kıyıda 14–16 °C, en yüksek 32 °C olmak üzere ortalama 20–25 °C'dir.

Özellikle Bergen yağış açısından en zengin bölgelerdendir. Yıllık azami 1500 mm olmak üzere ortalama 3000 mm yağış görülmektedir. Ekim ve Mayıs aylarında yağmurun en yoğun olduğu aylardır.

Kıyısında, çoğunlukla bahar ve yaz aylarında, bulutlu ve % 2-3 oranında sis olmaktadır. Vadilerin bazı bölgeleri sonbahar ve kış aylarında sisli ve soğuktur. Dağlarında, deniz seviyesinden 1000–1400 m. üzerinde, çoğunlukla sonbahar ve kış aylarında, % 2-5 arasında sis frekansı vardır.[13]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

“Voss-Bergen” demiryolu 1883 yılında açılmıştır. 1909 yılında Oslo'dan dağların arasından geçen Bergen Demiryolu yapılmıştır. 1935'te yapılan “Voss-Granby” (Hardanger) demiryolu, 1985 yılına kadar sadece taşımacılık için kullanılmıştır. Doğusunda dağların arasında ulaşımı sağlayan dört ana yol vardır. E 16 Bergen üzerinden Voss, Gudvangen, Aurland, Lærdal ve Filefjell'den geçmektedir. E 16, E 39 ve E 134 yollarına kara yolu bağlantıları vardır. Özellikle batıdaki ilçe ve şehirlere tüneller ve köprüler inşa edilmiştir.

Eyalet aynı zamanda uluslararası trafiğe sahiptir ve yolcu sayısı ile ülkenin en büyük ikinci havalimanı olan ana havaalanı, Bergen'in güneyinde, Flesland'de bulunmaktadır. Ayrıca Voss ve Stord'da birer hava alanı bulunmaktadır.[14]

Hordaland ilçelerinden görüntüler slayt galeri
Bekkjarvik, Austevoll
Bekkjarvik, Austevoll
Buz çağlayanı, Eidfjord
Buz çağlayanı, Eidfjord
Simadalsfjorden, Eidfjord
Simadalsfjorden, Eidfjord
Hardanger fiyort
Hardanger fiyort
Hindnesfjorden
Hindnesfjorden
Mosterhamn, Bømlo
Mosterhamn, Bømlo
Os, Hordaland
Os, Hordaland
 

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Balıkçılık

Balıkçılıkta Hordaland, ülkenin en önemli kaynağıdır. 1970'lerin başından itibaren, diğer endüstrilerdeki güçlü büyüme ve büyük ölçüde geleneksel balıkçılıkta düşüşe sebep olmuştur. Akuakültür endüstrisi, Austevoll, Fjell, Bømlo, Fusa ve Tysnes başta olmak üzere pek çok ilçede yaygındır.[15]

Sanayi

Hordaland, istihdam açısından Rogaland'dan sonra ülkenin en önemli sanayi bölgesidir. Mühendislik endüstrisi, özellikle gemi inşa ve makine sanayi, ana demir ve metal sanayi ile tekstil ve hazır giyim endüstrisi en önemli sanayi birimlerini oluşturmaktadır. Bergen, eyalet genelinin yaklaşık %46'lık istihdamını sağlamaktadır. Diğer önemli istihdam birimleri ise Stord, Lindås, Kvinnherad, Odda, Bømlo, Kvam ve Vaksdal'dır.[16]

Enerji üretimi

Bergen enerji üretiminde ilk sırayı alan şehirdir. Toplamda altmış üç elektrik santralleriyle 3729 MW ve yıllık ortalama 15.799 GWh üretim ile toplam üretimin % 13'ünü karşılamaktadır. Bjoreia, Sima, Austdøla ve Norddøla başta olmak üzere nehirlerde santraller kurulmuştur.[17]

Turizm

Hordaland çok sayıdaki çeşitli adaları, fiyortları, dağları ve buzulları ile önemli bir turizm merkezidir. Tarihi mekanlar da dahil olmak üzere, eyalette, orta çağ döneminde yapılmış pek çok kilise bulunmaktadır. Saraylar, kuleler ve tarihi dönemlerden kalma pek çok tarihi eser barındıran Hordaland'in, tarihsel bölgeleri Utne (Hardanger), Stord (Sunnhordland) ve Voss'da müzeler bulunmaktadır. Ayrıca Bergen'de, ülke çapında önemli sanat, kültür ve doğa tarihi müzeleri vardır.[18]

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hordaland İlçeleri ve Belediyeleri Haritası██ Nordhordland██ Midthordland ██ Sunnhordland██ Hardanger ██ Voss

Hordaland eyaletine bağlı otuz üç belediye bulunmaktadır:

Nr. Harita Arma İsim[19] Merkez Nüfus[20] Alan
km²
Dil Bölge
1201
Bergen kommune
Bergens kommunevåpen Bergen Bergen 263 762 &0000000000000465.570000465,57 Karışık Midthordland
1211
Etne kommune
Etnes kommunevåpen Etne Etnesjøen 3 963 &0000000000000735.340000735,34 Norveççe Sunnhordland
1216
Sveio kommune
Sveios kommunevåpen Sveio Sveio 5 228 &0000000000000245.760000245,76 Norveççe Sunnhordland
1219
Bømlo kommune
Bømlos kommunevåpen Bømlo Svortland 11 503 &0000000000000246.100000246,10 Norveççe Sunnhordland
1221
Stord kommune
Stords kommunevåpen Stord Leirvik 17 957 &0000000000000143.610000143,61 Norveççe Sunnhordland
1222
Fitjar kommune
Fitjars kommunevåpen Fitjar Fitjar 2 944 &0000000000000142.460000142,46 Norveççe Sunnhordland
1223
Tysnes kommune
Tysnes' kommunevåpen Tysnes Uggdal 2 766 &0000000000000255.170000255,17 Norveççe Sunnhordland
1224
Kvinnherad kommune
Kvinnherads kommunevåpen Kvinnherad Rosendal 13 318 &0000000000001127.9800001.127,98 Norveççe Sunnhordland
1227
Jondal kommune
Jondals kommunevåpen Jondal Jondal 1 050 &0000000000000209.940000209,94 Norveççe Hardanger
1228
Odda kommune
Oddas kommunevåpen Odda Odda 6 946 &0000000000001615.9200001.615,92 Karışık Hardanger
1231
Ullensvang kommune
Ullensvangs kommunevåpen Ullensvang Kinsarvik 3 417 &0000000000001398.8700001.398,87 Norveççe Hardanger
1232
Eidfjord kommune
Eidfjords kommunevåpen Eidfjord Eidfjord 957 &0000000000001491.7400001.491,74 Norveççe Hardanger
1233
Ulvik kommune
Ulviks kommunevåpen Ulvik Ulvik 1 112 &0000000000000720.720000720,72 Norveççe Hardanger
1234
Granvin kommune
Granvins kommunevåpen Granvin Granvin 923 &0000000000000212.590000212,59 Norveççe Hardanger
1235
Voss kommune
Voss' kommunevåpen Voss Vossevangen 13 978 &0000000000001805.6600001.805,66 Norveççe Voss
1238
Kvam kommune
Kvams kommunevåpen Kvam Norheimsund 8 522 &0000000000000616.580000616,58 Norveççe Hardanger
1241
Fusa kommune
Fusas kommunevåpen Fusa Eikelandsosen 3 811 &0000000000000378.360000378,36 Norveççe Midthordland
1242
Samnanger kommune
Samnangers kommunevåpen Samnanger Tysse 2 417 &0000000000000269.140000269,14 Norveççe Midthordland
1243
Os kommune
Os i Hordalands kommunevåpen Os Osøyro 17 726 &0000000000000139.810000139,81 Norveççe Midthordland
1244
Austevoll kommune
Austevolls kommunevåpen Austevoll Storebø 4 792 &0000000000000117.180000117,18 Norveççe Midthordland
1245
Sund kommune
Sunds kommunevåpen Sund Skogsvåg 6 409 &0000000000000099.71000099,71 Norveççe Midthordland
1246
Fjell kommune
Fjells kommunevåpen Fjell Straume 22 720 &0000000000000148.150000148,15 Norveççe Midthordland
1247
Askøy kommune
Askøys kommunevåpen Askøy Kleppestø 26 210 &0000000000000100.610000100,61 Karışık Midthordland
1251
Vaksdal kommune
Vaksdals kommunevåpen Vaksdal Dale 4 138 &0000000000000715.630000715,63 Norveççe Nordhordland
1252
Modalen kommune
Modalens kommunevåpen Modalen Mo 370 &0000000000000412.150000412,15 Norveççe Nordhordland
1253
Osterøy kommune
Osterøys kommunevåpen Osterøy Lonevåg 7 521 &0000000000000255.150000255,15 Norveççe Nordhordland
1256
Meland kommune
Melands kommunevåpen Meland Frekhaug 7 036 &0000000000000092.59000092,59 Norveççe Nordhordland
1259
Øygarden kommune
Øygardens kommunevåpen Øygarden Tjeldstø 4 419 &0000000000000066.55000066,55 Norveççe Midthordland
1260
Radøy kommune
Radøys kommunevåpen Radøy Manger 4 952 &0000000000000111.850000111,85 Norveççe Nordhordland
1263
Lindås kommune
Lindås' kommunevåpen Lindås Knarvik 14 668 &0000000000000475.930000475,93 Norveççe Nordhordland
1264
Austrheim kommune
Austrheims kommunevåpen Austrheim Årås 2 776 &0000000000000057.46000057,46 Norveççe Nordhordland
1265
Fedje kommune
Fedjes kommunevåpen Fedje Fedje 576 &0000000000000009.2600009,26 Norveççe Nordhordland
1266
Masfjorden kommune
Masfjordens kommunevåpen Masfjorden Masfjordnes 1 683 &0000000000000556.490000556,49 Norveççe Nordhordland
12
Hordaland
Hordaland
Hordaland Bergen 490 570 15.440,42 Norveççe Vestlandet

İş birlikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kardeş bölgeleri[21]
Kardeş şehirleri[22]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Hordaland, Oslo ve Akershus dan sonra ülkenin en kalabalık eyaletidir. Eyaletin nüfusunun %66'lık kısmı Bergen bölgesinde (Bergen, Askøy, Os ve dağ Belediyeleri) yaşamaktadır. Bergen tek başına toplam nüfusun yaklaşık %53'ünü oluşturmaktadır. Diğer önemli nüfus merkezleri Stord-Leirvik, Bømlo, Voss, Odda, Folgefonn Yarımadası-Kvinnherad, Alvik, Norheimsund ve Lindåshalvøya yarımadaları ile Holsnøy ve Radøy'dur. Genel nüfus artışı düzenli artış gösterse de bölgesel olarak düzensizdir. Bergen'de artış olurken Voss ve Hardanger'de nüfus yıllar arasında azalma göstermiştir. Eyaletin çeşitli bölgelerinde çeşitli sanayi üslerinin bulunması nüfus gelişim farklılıklarının başlıca nedenidir. Bu bağlamda, Hardanger'de enerji yoğun sanayi ve tarım yapılmaktadır, her iki sanayide de istihdamda bir düşüş yaşanmıştır.[23]

Tarihsel popülasyonları
Yıl Toplam  %±
1769 63.757
1900 205.771 %223 artış
1950 308.164 %50 artış
1960 338.265 %10 artış
1970 369.430 %9 artış
1980 388.084 %5 artış
1990 407.427 %5 artış
2000 435.219 %7 artış
2010 477.175 %10 artış
2020? 531.785 %11 artış
2030? 584.196 %10 artış
Kaynak:Norveç İstatistikleri[24][25]
Hordaland merkezi Bergen ve Askøy slayt galeri
Askøy'dan Bergen'in görünümü
Askøy'dan Bergen'in görünümü
Florvåg adaları Askøy, Hordaland
Florvåg adaları Askøy, Hordaland
Kleppstø, Askøy belediyesi, Hordaland
Kleppstø, Askøy belediyesi, Hordaland
Lyderhorn dağından Askøy ve Øygarden'in görünümü, Bergen
Lyderhorn dağından Askøy ve Øygarden'in görünümü, Bergen
Bergen merkez, limandan görüntü
Bergen merkez, limandan görüntü
Bergen merkez , arkada Askøy adası
Bergen merkez , arkada Askøy adası
Bergen merkez , arkada Askøy adası
Bergen merkez , arkada Askøy adası
Bergen ve  Askøy arasındaki Askøy köprüsü
Bergen ve Askøy arasındaki Askøy köprüsü
 
Hordaland panorama slayt galeri
Bildøy'daki kayık evler, Bergen
Bildøy'daki kayık evler, Bergen
Måbødalen
Måbødalen
Florvåg adaları Askøy
Florvåg adaları Askøy
Ulvik
Ulvik
Ulvik fiyordu
Ulvik fiyordu
Vivassvatnet,   Hardangervidda doğa parkı
Vivassvatnet, Hardangervidda doğa parkı
Sysendammen, Sysenvatn
Sysendammen, Sysenvatn
 

Önemli kişiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ek okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Brekke, Nils Georg, : “Kulturhistorisk vegbok : Hordaland”, [Ny utg.], 2009, ISBN 978-82-7326-102-1,(Norveççe) [26]
  • Hartvedt, Gunnar Hagen, : “Hordaland og Bergen”, 1976 (Bygd og by i Norge), ISBN 82-05-08687-7, (Norveççe)
  • Helland-Hansen, William, : “Naturhistorisk vegbok: Hordaland”, 2004, ISBN 82-7326-061-5, (Norveççe)[27]
  • Ronald Cohn Jesse Russell :“Hordaland”,2012, ISBN 1333586490, (İngilizce)[28]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1]Fylke Hordaland: Die Kommunen / kommuner ( alphabetisch )-erişim 03 Nisan 2012(Almanca)
  2. ^ [2]Fylkesmann Lars Sponheim -erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  3. ^ [3] Hordaland Belediye Başkanı
  4. ^ [4]Kommunar i Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  5. ^ [5] fjords.com:Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  6. ^ [6] Büyük Norveç Ansiklopedisi:Hordaland – fylke i Norge,Fylkesvåpenet-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  7. ^ [7]Description of the flag-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  8. ^ [8] Unesco World heritage list:Bryggen-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  9. ^ [9] Unesco World heritage list:West Norwegian Fjords – Geirangerfjord and Nærøyfjord-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  10. ^ [10]Hordaland'te Kültür-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  11. ^ [11]Hordaland - The Central County of Western Norway-erişim 04 Nisan 2012 (İngilizce)
  12. ^ [12] Hordaland profili:Om Hordaland-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  13. ^ [13] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – klima-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  14. ^ [14] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – samferdsel-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  15. ^ [15] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – fiskets-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  16. ^ [16] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – industri-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  17. ^ [17] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – energi-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  18. ^ [18] Büyük Norveç Ansiklopedisi, Hordaland – turisme-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  19. ^ [19]Municipalities-erişim 04 Nisan 2012(İngilizce)
  20. ^ [20]Nüfus. 1. Ocak 2012. Hordaland-erişim 04 Nisan 2012(Norveççe)
  21. ^ [21]Cooperating Regions-erişim 04 Nisan 2012(İngilizce)
  22. ^ [22]Samarbeidsregionar-erişim 04 Nisan 2012(İngilizce)
  23. ^ [23] Büyük Norveç Ansiklopedisi: Hordaland – befolkning-erişim 04 Nisan 2012 (Norveççe)
  • [29] Pdf, Hordaland(İngilizce)