Telemark

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 59°20′00″N, 08°30′00″E

Telemark
—  Eyalet  —
Telemark fylke
Telemark
Arma
Slogan: Minyatür Norveç
Telemark'ın Norveç'teki konumu
Telemark'ın Norveç'teki konumu
Koordinatlar: 59°20′00″K 08°30′00″D / 59.3333333°K 8.5°D / 59.3333333; 8.5
Ülke Norveç Norveç
Bölge Østlandet kart.PNG Østlandet
İdari merkezi Skien[1]
Eyalet 1918
İdari birimler
Yönetim
 - Vali Kari Nordheim-Larsen
(2006-günümüz)[3] (Norwegian Labour Party)
 - Belediye başkanı Terje Riis-Johansen
(2011-2015)[4] (Senterpartiet
(Merkez Parti)[5])
Yüz ölçümü
 - Toplam 15,315 km2 (5,9 mi2)
 - Land 13,854 km2 (5,3 sq mi)
Nüfus (2011)
 - Toplam 169,516
 - Yoğunluk 12/km² (31,1/sq mi)
Zaman dilimi OAZD (+01)
 - Yaz (YSU) OAYZD (+02)
İnternet sitesi: http://www.telemark.no/
Telemark'daki belediyeler
Vestsida, Porsgrunn, Norveç
Vestsida, Porsgrunn, Norveç.
Telemark Kanalı üstündeki Fjågesund köprüsü.
Telemark Kanalı üstündeki Fjågesund köprüsü
"Augustin" binası, Skien, Telemark.
"Augustin" binası, Skien, Telemark
Skien Brekke malikanesi müzesi, Telemark, Norveç..
Skien Brekke malikanesi müzesi, Telemark, Norveç.
Telemark, Norveç- Mejulen Feneri
Mejulen Feneri-Telemark, Norveç
Telemark jeolojik haritası.
Telemark jeolojik haritası

Telemark (Norveççe:Telemark fylke) Norveç'in güneybatı kıyısında yer alan on sekiz belediye ihtiva eden eyalettir. 1919 yılına kadar Bratsberg amt. olarak adlandırılan bölge, güneydoğusunda Vestfold, kuzeydoğusunda Buskerud, kuzeybatısında Hordaland ile Rogaland, güneyinde Aust-Agder ile komşudur.

Telemark dört bölgeye ayrılmıştır: “Grenland” (güneydoğu), “Doğu Telemark” (kuzeydoğu), “Orta Telemark” (ilk ikisinin arasında) ve “Batı Telemark” (batı). Güneydoğusunda yer alan Skien eyaletin idari merkezidir.

Telemark'ın arması 18.12.1970 tarihinde oluşturulmuştur. Değerli bölgeyi sembolize eden altın sarı formun üzerindeki siyah balta savaşçılıklarını ve korunmuş olduğunu, şerit ise Telemark Kanalı'nı sembolize etmektedir.[6]

Adı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kelimenin kökeni İskandinav Þelamǫrk adı biçemine dayanmaktadır. İlk öğe Germen kabilesi adı olan þelirin çoğuludur . Son öğe “mǫrk” ise 'arazi, sınır' anlamına gelmektedir. (Ayrıca bkz. Hedmark ve Finnmark) 1919 yılına kadar “Bratsberg amt”, Bratsberg Valiliği olarak adlandırılmaktaydı. Berg (dağ) ve brats(çiftlik) İskandinav dili kelimelerden oluşan bu ad sarp dağdaki çiftlik anlamına gelmektedir. Eyalet, Sondre Norheim tarafından icat edilmiş bir stil olan “Telemark kayak”a ve karakteristik “Telemark iniş” stillerine isim anası olmuştur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Norveç'in güneybatısında yer alan Telemark birçok tepe ve vadiler de dahil olmak üzere, engebeli ve heterojen bir manzaraya sahiptir. En önemli yükseltileri 1400 ile 2000 metre arasındaki “Mælefjell”, “Gaustatoppen”, “Roan”, “Skorve (Gøysen)”, “Brokefjellet” ve “Roholtfjellet” dağlarıdır.[7] Kıyı şeridi Langesundsfjorden'den Gjernestangen'e kadar uzanır. 1900'lerde Telemark nehir trafiği için önemli bir nokta olmuştur. Skien'dan geçen su yolu 1861 yılında Notodden'e yönlendirilmiş ve 1892 yılında Tokke vadisi oluşmuştur. 1892 yılında Telemark kanalı tamamlanmıştır ve Avrupanın "sekizinci harikası" olarak adlandırmaktadır. Bu kanal üzerinden teknelerle komşu köylere ulaşım ve ticaret için taşımacılık yapılmıştır. Günümüzde bu nehirler ve kanallar hala var olup, sadece yaz aylarında turist trafiği için kullanılmaktadır.[8]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kıyı şeridinin ve ortasından geçen nehrin etkisiyle kış ayları oldukça soğuk geçen Telemark'ın Eylül-Ocak ortalama sıcaklıkları -2;-8 °C aralığındadır. Gaustatoppen'de -12°C'dir. En düşük ölçülen sıcaklıklar kıyıda –25 °C ve iç kesimde –35 °C'dir. Her 100 metrede yaklaşık 0,7 derece değişim gözlenen Temmuz ayında ortalama sıcaklık, ovalar ve vadilerde 16-17 °C'dir. Ölçülen en yüksek sıcaklık sahilde 33 °C , iç bölgelerde 30°C civarındadır. Yıllık yağış miktarı iç kesimlerde 800–1200 mm iken alt bölgelerde biraz daha az, dağlarda bazen çok daha fazladır. Sonbahar ve yaz ayları yağışlı geçmektedir.

Altyapı ve ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Grenland bölgesi içinden geçen E18 güney kısmının, E134 ise iç kısımlarının ulaşımında temel kara yollarıdır. Toplam 4103 km halka açık yolları vardır.Telemark'ın ilk demiryolu hattı olan Larvik-Eidanger-Skien 1882 yılında açılmıştır. Skien'daki Geiteryggen Havaalanı[9]'ndan Bergen ve Stockholm'e uçuşlar yapılmaktadır. Ayrıca Fyresdal ve Notodden havaalanları bulunmaktadır.[10]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Telemark Norveç'in önde gelen sanayi ve üretim eyaletlerinden birisidir. Toplamda, yaklaşık beş yüz sanayi işletmesi dahilinde orman, metal ve doğal ürünler üretim sanayileri mevcuttur. Eyalette dahilindeki hidroelektrik santralinden ülkenin elektrik üretiminin % 12'si karşılanmaktadır. Ülkenin en hızlı büyüyen bilişim sektörüne sahip olan bölgede tarım küçük birimler ile sınırlıdır. Tarım (tahıl, meyve, sebze) ve sığır, koyun yetiştiriciliği yapılan dağ köyleri vardır. Telemark verimli orman alanı ve % 8'lik büyüme oranı ile önemli bir ormanlık bölgedir. Telemark'ın en eski turizm alanı 1783 yılında turistler tarafından "keşfedilmiş" “Rjukan şelalesi” ile 1892 yılında tamamlanan “Bandak-Norsjø kanalı” dır.[11]

Belediyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sıra Ad[12] Nüfus Alan km²
&0000000000000001.0000001 Skien kommune Skien &0000000000052459.00000052.459 &0000000000000722.000000722
&0000000000000002.0000002 Porsgrunn kommune Porsgrunn &0000000000035193.00000035.193 &0000000000000161.000000161
&0000000000000003.0000003 Bamble kommune Bamble &0000000000014104.00000014.104 &0000000000000282.000000282
&0000000000000004.0000004 Notodden kommune Notodden &0000000000012446.00000012.446 &0000000000000856.000000856
&0000000000000005.0000005 Kragerø kommune Kragerø &0000000000010683.00000010.683 &0000000000000289.000000289
&0000000000000006.0000006 Nome kommune Nome &0000000000006588.0000006.588 &0000000000000389.000000389
&0000000000000007.0000007 Tinn kommune Tinn &0000000000005993.0000005.993 &0000000000001858.0000001.858
&0000000000000008.0000008 Bø i Telemark &0000000000005773.0000005.773 &0000000000000260.000000260
&0000000000000009.0000009 Sauherad kommune Sauherad &0000000000004312.0000004.312 &0000000000000292.000000292
&0000000000000010.00000010 Drangedal kommune Drangedal &0000000000004123.0000004.123 &0000000000000998.000000998
&0000000000000011.00000011 Vinje kommune Vinje &0000000000003707.0000003.707 &0000000000002740.0000002.740
&0000000000000012.00000012 Seljord kommune Seljord &0000000000002960.0000002.960 &0000000000000672.000000672
&0000000000000013.00000013 Kviteseid kommune Kviteseid &0000000000002489.0000002.489 &0000000000000626.000000626
&0000000000000014.00000014 Siljan kommune Siljan &0000000000002423.0000002.423 &0000000000000203.000000203
&0000000000000015.00000015 Tokke kommune Tokke &0000000000002291.0000002.291 &0000000000000907.000000907
&0000000000000016.00000016 Hjartdal kommune Hjartdal &0000000000001610.0000001.610 &0000000000000741.000000741
&0000000000000017.00000017 Nissedal kommune Nissedal &0000000000001427.0000001.427 &0000000000000789.000000789
&0000000000000018.00000018 Fyresdal kommune Fyresdal &0000000000001330.0000001.330 &0000000000001110.0000001.110
Toplam Telemark fylke Telemark &0000000000169516.000000169.516 &0000000000013173.00000013.173

Telemark doğumlu önemli kişiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Nüfusun en yoğun olduğu yerler Skien, Porsgrunn, Notodden, Rjukan ve Kragerø'dur. Diğer önemli yoğun popülasyon merkezleri , Fyresdal ve Vinje'dir. Nüfus genelde liman kentlerde yoğunlaşmıştır.

Tarihsel popülasyonları
Yıl Toplam  %±
1951 136.519
1961 149.943 %10 artış
1971 156.778 %5 artış
1981 162.050 %3 artış
1991 162.869 %1 artış
2001 165.595 %2 artış
2011 169.185 %2 artış
2021? 180.966 %7 artış
2031? 191.552 %6 artış
Kaynak: [14] Norveç İstatistikleri[13].

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1]Fylke Telemark: Infos / Fakten-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  2. ^ [2]Fylke Telemark: Die Kommunen / kommuner ( alphabetisch )-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  3. ^ [3]Fylkesmenn i Telemark fylke (Bratsberg amt)-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  4. ^ [4] Hilde Lysengen Havro:Terje Riis-Johansen blir ny fylkesordførar i Telemark14.09.2011-erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  5. ^ [5] Senterpartiet-Erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  6. ^ [6]Fylkesvåpenet-Erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)Daha fazla bilgi için bkn.
  7. ^ [7]The Major Mountains of Telemark-Erişim 03 Nisan 2012(İngilizce)
  8. ^ [8]Telemark Canal-Erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  9. ^ [9] Geitryggen, Skien (Telemark)
  10. ^ [10]Velkommen til Telemark buradan bkz.-Erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  11. ^ [11]Telemark er det godt å bo!-Erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  12. ^ [12]Fylke-Karte-Erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  13. ^ [13]-Norveç İstatistikleri
  • [15]“Telemark Profil Hand Book”(Norveççe)
  • [16]Fakta om Telemark-Erişim 03 Nisan 2012(Norveççe)
  • [17] Petter Dannevig:"Telemark - iklim"- “Büyük Norveç ansiklopedisi” (Norveççe)
  • [18]"Telemark - yönetim, okullar, vb"- “Büyük Norveç ansiklopedisi” (Norveççe)
  • [19]"Telemark"- “Büyük Norveç ansiklopedisi” (Norveççe)
  • [20] Telemark fylke, koord.