Doru vaşak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Doru vaşak
Korunma durumu: Asgari endişe (LC)
Bobcat2.jpg
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Mammalia (Memeliler)
Takım: Carnivora (Etçiller)
Familya: Felidae (Kedigiller)
Alt familya: Felinae (Kediler)
Cins: Lynx (Vaşak)
Tür: L. rufus
Binominal adı
Lynx rufus
Schreber, 1777
Diğer adları
Felis rufus Schreber
Bu harita doru vaşak türünün yayılımını gösterir
Bu harita doru vaşak türünün yayılımını gösterir
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Doru vaşak ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Doru vaşak ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Doru vaşak (Lynx rufus) ya da kısa kuyruklu yaban kedisi kedigiller (Felidae) familyasından Kuzey Amerika'da yaygın olan bir vaşak türü. Kabul edilmiş on üç alttürüyle Kanada'nın güneyinden Meksika'nın kuzeyine kadar kalan bölgeye yayılmıştır. Yaşadığı çevreye uyum sağlamayı beceren bir avcı olan doru vaşak ormanlık alanlarda, yarı çöl bölgelerde, şehir ve orman kıyılarında olduğu kadar bataklık alanlarda da bulunur. İlk yayıldığı coğrafyada hâlen yaşamını sürdüren türün popülasyon seviyeleri de sağlıklıdır.

Gri ile kahverengi arasında olan postu, bıyıklı suratı ve kara tüylü kulakları ile doru vaşak, orta büyüklükteki diğer Lynx türlerine benzer. Bazı bölgelerde birlikte bulunduğu Kanada vaşağından daha küçüktür ama ev kedisinin yaklaşık iki katıdır. Ön bacaklarında belirgin kara çizgiler bulunur. Ucu kara, kısa kuyrukları vardır.

Her ne kadar doru vaşak tavşan avlamayı tercih etse de, böcek ve küçük kemirgenlerden geyiğe kadar her şeyi avlayabilir. Av seçimi yaşadıkları alana, mevsime ve avın çokluğuna bağlıdır. Kedilerin çoğunluğu gibi doru vaşak da yaşadığı bölgeyi belirler ve yalnız yaşar. Pençe izleri, idrar ve dışkı bölge sınırlarını belirlemede kullandığı yöntemlerdlr. Doru vaşak kıştan bahara geçerken çiftleşir ve iki aylık bir gebelik süresi vardır.

Doru vaşak insanlar tarafından hem spor amacıyla hem de kürkleri için yoğun olarak avlanmasına rağmen, popülasyonları esnek olduğunu kanıtlamıştır. Yakalanması zor olan bu avcı Amerika Yerlilerinin mitolojisinde ve Avrupalı yerleşimcilerin folklorunda yer alır.

Taksonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Dört Lynx türünün kendi cinsi içinde mi yoksa Felis cinsinin bir alt cinsi içinde sınıflandırılması tartışmasının bir parçası olarak, doru vaşak türünün Lynx rufus ya da Felis rufus olarak adlandırılması konusunda tartışmalar olmuştur.[1][2] Lynx cinsi artık kabul görmüştür ve doru vaşak modern taksonomik kaynaklarda Lynx rufus olarak sınıflandırılmıştır.

Johnson et al., 7,15 milyon yıl önce Lynx cinsinin, puma, Pars kedisi (Prionailurus) ve ev kedisi (Felis) ile aynı kladı paylaştıklarını bildirir, yaklaşık 3,24 milyon yıl önce ilk Lynx türü ayrılmaya başlamıştır.[3]

Doru vaşağın, Buzul Çağında oluşan Bering Köprüsünden 2,6 milyon yıl önce Kuzey Amerika'ya geçen bayağı vaşaktan evrimleştiği düşünülmektedir.[2] Kuzey Amerika'nın güneylerine doğru ilerleyen ilk dalga kısa sürede buzullar nedeniyle kuzeyle bağlantılarını yitirmiştir. Bu populasyon 20.000 yıl önce günümüzün doru vaşaklarına evrimleşmiştir. Asya'dan gelen ikinci bir populasyon ise kuzeyde yerleşmiş ve günümüzün Kanada vaşağına evrimleşmiştir.[1] Doru vaşak ile Kanada vaşağı arasında zaman zaman melezleşmenin olduğu görülmektedir.[4]

Alttürleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde tanınan onüç doru vaşak alttürü bulunmaktadır.

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Zielinski, William J; Kuceradate, Thomas E (1998). American Marten, Fisher, Lynx, and Wolverine: Survey Methods for Their Detection. DIANE Publishing. ss. 77–8. ISBN 0-7881-3628-3. (İngilizce)
  2. ^ a b Carron Meaney; Gary P. Beauvais (Eylül 2004). "Species Assessment for Canada lynx (Lynx Canadensis) in Wyoming" (PDF). United States Department of the Interior, Bureau of Land Management. 17 Mayıs 2006 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20060517191522/http://uwadmnweb.uwyo.edu/wyndd/Species+Assessments/Canada+Lynx+-+Final+(Sep+2004).pdf. Erişim tarihi: 2007-06-25. (İngilizce)
  3. ^ Johnson, W.E., Eizirik, E., Pecon-Slattery, J., Murphy, W.J., Antunes, A., Teeling, E. & O'Brien, S.J. (2006). "The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment.". Science 311 (5757): 73–77. doi:10.1126/science.1122277. PMID 16400146. (İngilizce)
  4. ^ Mills, L. Scott (Kasım 2006). Conservation of Wildlife Populations: Demography, Genetics, and Management. Blackwell Publishing. ss. 48. ISBN 1-4051-2146-7. (İngilizce)
  5. ^ Wozencraft, W. Christopher (16 Kasım 2005). Wilson, Don E., ve Reeder, DeeAnn M., eds. ed. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference] (3rd bas.). Johns Hopkins University Press, 2 cilt. (2142 s.). ss. 542. ISBN 978-0-8018-8221-0. (İngilizce)
  6. ^ Wilson, Don E (Eylül 1999). The Smithsonian Book of North American Mammals. Smithsonian Institution Press. ss. 234–5. ISBN 1-56098-845-2. (İngilizce)