Cüce gezegen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Hubble Uzay Teleskobu'ndan Ceres. Asteroit kuşağı'nın tek cüce gezegenidir.

Bir cüce gezegen,gezegen boyutunda olan (gezegen boyutlu obje) ancak ne gezegen ne de dogal bir uydu olan bir gökcismidir.

Daha açıkca, Uluslar Arası Astronomi Birliği(IAU)cüce gezegeni Güneş yörüngesinde olan ve kütleçekimi tarafından kontrol edilebilecek  kadar yeterli kütleye sahip olan ancak bir gezegenin aksine diğer gökcisimlerinin yörüngesinde bulunmayan gökcismi olarak tanımlar.

Cüce gezegen terimi 2006’da Güneş etrafında dönen cisimlere özgü bir kategoriye göre adlandırılmıştır.

Cüce gezegen terimi 2006 da ,trans-Neptün objelerin keşifinde ki artışla (neptünden olan uzaklıklara güneş ten daha fazla olan) birliklte ve hatta daha kütleli obejlerin,Eris keşfiyle güneş etrafında dönen cisimlere özel üç çeşitli bir kategorileme sistemine göre kabul edilmiştir.

Bu sınıflandırmanın belirttiğine göre,komşu gezegenlerinin yörüngelerinde hareket edebilecek kadar büyük kütleye sahip cisimler gezegen olarak adlandırılırken,kendi kütle çekimleri etrafında dönemeyecek kütleli cisimler,Güneş sisteminin küçük cisimleri olarak adlandırılır.Cüce gezegenler bunların arasındadır.Cüce gezegenlerin,gezegen kadrosunda ki cisimlerin dışında tutulması,IAU tarafından hem övgü almış hem de eleştirilmiştir,Eris cüce gezegenini keşfeden astronot Mike Brown tarafından, bu alınancak dogru karardır,cümlesi söylenmiştir. Ancak cüce gezegen kelimesini bulan Alan Stern bunu reddetmiştir.(1990)

Güneş sisteminde yüzlerce ve binlerce cüce gezegen olduğu tahmin edilmektedir.IAU günümüzde bunlardan beş tanesini bilmektedir; Ceres, Pluto, Haumea, Makemake ve Eris. Brown bunun resmi olarak tanınmasını şöyle eleştirdi: ”Mantıklı bir insan bunun anlamının  Güneş sisteminde bilinen beş tane IAU tanımına uyan cüce gezegen bulunduğunu düşünebilir, ancak mantıklı insan doğruya yakın olmaya cok uzak olabilir.”

Diğer yüzlerce ya da bilinen gökcisimlerinin cüce gezegen olduğu şüphelidir. 200‘e kadar sayıda olma ihtimali olan cüce gezegenler, Kuiper Kemeri (kuiper belt) olarak bilinen tüm bölgenin keşfedilmesiyle bulunabilir ve Kuiper Kemeri’nin dışına saçılan cisimler de göz önüne alındığında bu sayı 10,000 e kadar çıkabilir.

Bireysel astronotlarımız bunların birkaçından haberdardır ve 2011 Ağustosunda Mike Brown’un yayınladığı listede 390 aday cisimler, neredeyse kesin,olası cüce gezegenler bulunmaktadır.Brown günümüzde 11 bilinen,5’i kabul edilen cüce gezegen tanımlamıştır ve ek olarak OR, Quaoar, Sedna, Orcus, 2002MS ve salacia ve daha bir düzine olası cüce gezegen daha. Stern’un belirttiğine göre bir düzineden daha fazla bilinen cüce gezegen vardır. Ancak bu cisimlerden yalnızca 2 tanesi,Ceres ve Pluto,gerçekten IAU tanımına gerçekten uyduğuna karar verecek kadar iyi gözlemlenmiştir.

IAU, Eris’i Pluto’dan daha kütleli olduğu için cüce gezegen olarak kabul etmiştir. Mutlak değeri +1 den parlak isimlendirilmemiş trans-Neptun objelerin,cüce gezegen olma ihtimali düşünülerek adlandırılması gerektiği büyük ölçüde kabul edilmiştir. O zamanda bu tarz bilinen sadece iki obje,Makemake ve Haumea bu isimlendirme prosedurunden geçmiş ve cüce gezegen olarak adlandırılmalarına karar verilmiştir.Cisimlerin cüce gezegen özellikleriyle diğer gezegen sistemlerine göre adlandırıldıkları gözlenmemiştir. 22 Ocak 2014 de,ESA bilim adamları ilk resmi zaman olarak,Ceres(en büyük obje ve asteroid kuşağında ki tek cüce gezegen) de su buharı saptandığını rapor etmiştir.Saptanma, uzak kızılötesi özellikleri olan Herschel Space Observatory kullanılarak tespit edilmiştir. Buluntular beklenmdikti, çünkü kuyruklu yıldızlar, asteroid değil, jet filizleri olarak düşünülmüştü. Bilim adamlarndan birine göre,”kuyruklu yıldızlar ve asteroidler arasındaki çizgiler gittikçe daha ve daha bulanıklaşıyor.”

Tarih ve konsept[değiştir | kaynağı değiştir]

1801'den başlayarak, gök bilimciler Mars ve Jupiter arasında ki,onlarca yıl gezegen olarak görülen Ceres ve diğer objeleri keşfetti.1801 ile 1851 tarihleri arasında, gezegenlerin numarası 23 ü aştığında,gök bilimciler,küçük cisimler için asteroid ismini kullanmaya ve sonra onları gezegen olarak sınıflandırmaya ve isimlendirmeye başladı.

1930'da Pluto’nun keşfi ile birlikte birçok gökbilimci, binlerce oldukça küçük cisimlerle(astreoidler ve kuyruklu yıldızlar) birlikte Güneş Sisteminin 9 gezegenden oluştuğunu düşündü.Neredeyse 50 yıl boyunca Plutonun Merkürden büyük olduğu düşünüldü ancak 1978 de Plutonun ayı Charon un keşfi ile Plutonun kütlesinin kesin ölçülmesi ve ilk varsayımlara göre çok daha küçük olduğunu öğrenmek mümkün oldu. Plutoyu en küçük gezegen yapan ,eredeyse kabaca Merkürün 20 de bir kütlesinde olmasıydı.Astroid kuşağındaki en büyük cisim olan Ceresden bile 10 kat fazla olmasına rağmen,dünyanın uydusunun beşte biri kadar. Dahası,büyük yörüngesel ekse eğikliğine sahip olması ve yüksek yörüngesel eğime sahip olması gibi bazı olağandışı karakteristikleri olması,onun diğer gezegenlerden tamamen farklı bir tür cisim olduğunu kanıtlar.

1990larda, gökbilimciler uzayın aynı bölgesinde Pluto gibi(şu an Kuiper kemeri olarak biliniyor)objeler bulmaya başladı ve hatta bazılarını daha ilerisinde.Bunlardan birçoğu ,Plutonun bazı temel yörüngesel özelliklerini paylaşır ve Pluto yeni sınıf objelerden en büyüğü olarak görülmeye başlar.(plutinos)Bu bazı gökbilimcilerin Pluto ya gezgen olarak hitap etmelerini bırakmalarını sagladı.Alt gezegen ve küçük gezegen dahil olmak üzere birkaç terimin cüce gezegen olarak bilinen cisimler için kullanılmaya başlandı. 2005 ile,Pluto ile kıyaslanabilir boyutta üç trans-Neptün cismi(Quaoar,Sedna ve Eris) rapor edildi. Gezegen olarak da adlandırılabilecekleri gibi  Pluto’nun tekrar sınıflandırılmak zorunda da kalabileceği belirginleşti. Gökbilimciler,Pluto kadar büyük daha çok objenin de keşfedileceği ve Pluto aynı kalırken birçok gezegenin hızlıca büyüyeceği konusunda da eminler.

2006’da,Eris'in Pluto dan biraz daha olduğuna inanılıyordu ve bazı resmi olmayan raporlarda ondan onuncu gezegen olduğundan bahsedildi. Sonuç olarak,konu yoğun bir tartışma konusu oldu.(IAU Genel Kongresi Ağustos 2006) IAU’nun ilk teklifinin taslağı gezegenler listesinde ki Charon,Eris ve Ceres'i içeriyordu. Birçok gökbilimcinin bu önergeyi reddetmesinden sonra,Uruguaylı gökbilimci Julio Angel Fernandez tarafından dönebilecek kadar kütlesi olan ama yörüngesinde dönecek gezegenimsi yapıları olmayan objeler için medyan sınıflandırması olan bir alternatif daha çizildi.Charon un listeden düşmesiyle birlikte,yeni teklif Pluto,Ceres ve Eris i de çıkardı çünkü kendi yörüngelerinde dönmüyorlardı.

IAU’nun son önergesi 5A güneş yörüngesinde dönen gökcisimlerine özgü adlandırılmasına özgü kategoriyi sürdürdü.IAU uydular hariç,güneş sisteminde ki gezegenlerin ve diğer cisimlerin üç belirgin kategoriye göre sınıflandırıldığını çözümledi.Bunlar aşağıdadır.

  1. Gezegen 1 Güneş yörüngesinde olan(a) ve kütleçekimi tarafından kontrol edilebilecek  kadar yeterli kütleye sahip olan(b) ve diğer gökcisimlerinin de yörüngesinde olan(c) gök cismi olarak tanımlanır.
  2. Bir cüce gezegen Güneş yörüngesinde olan(a) ve kütleçekimi tarafından kontrol edilebilecek kadar yeterli kütleye sahip olan(b) ancak bir gezegenin aksine diğer gökcisimlerinin yörüngesinde bulunmayan yani hidrostatik dengede olduğu varsayılan ve uydu olmayan (d) gökcismi olarak tanımlanır.
  3. Diğer bütün cisimler,3 uydular dışında,güneş etrafında dönen küçük sistem gök cisimleri olarak anılır.

Diğer yıldızlar etrafında dolanan gezegenlerin sınıflandırılması hakkında olan endişelerin artmasına rağmen, konu çözülmedi ve sadece böyle cisimler gözlemlendiğinde karar verilmesi öne sürüldü.

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

Cüce gezegen terimi birşekilde kendiliğinden tartışmalıdır çünkü bu cisimler cüce yıldızların yıldız olmaları kadar gezegendir. Bu Güneş sisteminin konseptidir.Bu tnaım ayrıca gökbilimciler tarafında da kullanılır ve IAU tanımına uyar. Brown şunu vurgular,gezegenimsi bu tarz cisimler için yıllarca kullanılan oldukça güzel bir kelimedir. Hatta 5A tasarısı bu medyan cisimlere gezegenimsi demiştir ancak genel kurulda kapalı oylama ile boyle olmaması kararı alınmıştır. İkinci tasarı,5B,cüce gezegenleri altgezegen olarak tanımlamıştır,Stern in de en başta niyetlendiği gibi,diğer sekiz klasik gezegenden farklı olarak.Bu anlaşma altında,reddedilmiş teklifteki on iki gezegen sekiz klasik gezegen ve dört cüce gezegen olmuştur.Ancak,5B tasarısı da tıpkı 5A ya olduğu gibi yenilgiye uğramıştır. Çünkü cüce gezegenin 5B tasarısının başarısızlığı sebebiyle gezegen olmayışı anlamlı kararsızlığı,nanogezgen ve alt gezegen gibi alternatif terimlerin tartışılmasına sebep oldu ancak CSBN de değiştirmek için hiçbir uzlaşma yoktu.

2006'nın IAU tasarısı 6a ya göre Pluto, yeni kategori trans-Neptün cisimlerin prototipidir.Bu kategorinin kesin doğası ve ismi spesifikleştirilmemişti ama IAU için daha sonra yayınlaması için bırakılmıştı; tartışmada tasarının taraftarı olan grup,kategori üyeleri değişiklik göstererek plutonlar ve plutomsu objelere yöneldi ancak isim daha ileri gitmedi bunun sebebi belki de yer bilimcilerin onların plütonu ile karışacağını düşünmelerinden kaynaklanan itirazlarıydı. 11 Haziran 2008 de IAU yönetici komitesi plütoid adını ortaya çıkardı ve tanımı; bütün trans-neptün cüce gezegenler plütoid dir. Ayrıca iletişim eksikliğine dair bir e-mail in bir parçası, WG-PSN(Gezegen sistemleri cisimleri isimlendirme çalışma grubu) plütoid ismininin seçiminde rol almadı.Hatta WG-PSN tarafından yapılmış bir oylamada bu spesifik terimin kullanılması reddedildi ve gökbilimciler arasında yaygın bir kelime olmadı.

Karakteristik[değiştir | kaynağı değiştir]

Yörüngesel Baskınlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Alan Stern ve Harold F.Levison yörüngede ki sapmada karşılaşılan sonucu ifade ederek bir parametre tanıttı Λ (lambda). Stern’ün modelinde buparametrenin değeri kütlenin karesiyle doğru orantılı olup periyot ile ters orantılıdır.Bu değer bir cismin komşu yörüngesinde dolanabilme kapasitesini saptamada kullanılabilir, Λ > 1 olması eninde sonunda dolanabilir olması anlamına gelir. Λnın beşli sıralamasında ki boşluk,en küçük karasal gezegen ile en büyük asteroid ve Kuiper kemeri objeleri arasında bulunur.

Bu parametreyi kullanmak,Steven Soter ve diğer gökbilimcilerin gezegenler ile asteroidler arasındaki fark üzerinde anlaştığı,gezegenlerin çarpışmalarla, kütleçekimi dağılmasıyla küçük objeleri yörüngelerinden atabilmesi ile ilgilidir. Soter gezgen diskriminantı adını vermek istediği bir parametreyi ortay koydu,sembolü µ (mu) olan,yörüngesel bölgede ki gezilebilirliği deneysel olarak ölçen bir derece idi bu.( µ,incelenen kütlenin yörüngedeki toplam kütleye oranı ile hesaplanıyordu.) µ > 100 olduğunda, gezebilir anlamına geliyordu. Gezegenleri ve cüce gezegenleri ayırmada kullanılan daha birçok şema vardır, ancak bu konsept için 2006'nın tanımlaması kullanılır.

Boyut ve kütle[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeterli iç basınç,cisimin kütle çekiminden kaynaklanan,cismi esnek bir hale çevirir ve yeterli esneklik yüksek rakıma sebep olur bu aşamaya kütleçekimsel rahatlama denir.Birkaç kilometreden daha küçük cisimler,kütle çekimsel olmayan kuvvetler altına girmiştir ve şekilsiz bir biçimde olma eğilimindedirler.

Satürnün uydusu Methone,yaklaşık 3 km yarıçapında,yuvalar ancak hafifçe yumurta şekilinde bir objedir.Kütle çekiminin önemli ancak baskın olmadığı daha büyük objeler patetes şeklindedir;cisim ne kadar kütleli ise,cisim aynı zamanda o kadar iç yuvarlak ve iç basıncı yüksektir, basınç iç kuvvetleri yenecek kadarve hidrostatik dengeye gelene kadar.Bu noktada,cisim olabileceği kadar yuvarlaktır.Bu bir cüce gezegeni tanımlama limitidir.

Bir obje,hidrostatik dengede iken,üstünü kaplayan sıvının küresel katmanı,aynı şekilde bir sıvı yüzeyi oluşturabilir,tıpkı kraterler ve çatlaklar gibi.Eğer cisim dönmüyorsa küre olur ancak ne kadar hızlı dönerse o kadar yassılaşır.Ancak bu şekilde dönen bir cisim eriyene kadar ısıtılırsa,bu cismin tüm şekli sıvı iken de değişmeyecektir.Bu tarz küresel olmayan ve hidrostatik dengede ki bir cisimin aşırıua kaçan bir örneği Haumeadır (ana eksininin uzuluğu kutuplardakinin 2 katıdır).

Eğer cisim kütleli bir komşu cisme sahip ise gelgitsel kuvvetler de etki edecektir.Jüpiterin bir ayı Io buna bir örnektir.Io gelgitsel ısınmaya bağlı olarak Güneş sisteminde ki en volkanik olarak aktif cisimdir.

Gelgitsel kuvvetler ayrıca cisimlerin gelgitsel olarak kilitlenmesine de sebep olabilir.Komşu cismine sürekli aynı yüzünü göstermesi gibi.Buna verilebilecek en aşırı örnek Pluto-Charon sistemidir.Bu sistemde iki cisimde gelgitsel olarak birbirine kilitlenmiştir.Dünya nın ayı da ayrıca bu şekilde gelgitsel olarak kilitlenmiştir tıpkı birçok gaz devlerinin uydularında olduğu gibi.En uç ve en alt boyutta ki ve cüce gezegenlerin kütle limitleri IAU tarafından spesifik olarak belirtilmmemiştir.Tanımlanmış bir üst sınır yoktur ve Merkür den daha büyük ya da daha kütleli, komşularının yörüngelerinin etrafında dönmeyen cisimler cüce gezegen olarak adlandırılır. Alt sınırlar,hidrostatik dengeye ulaşabilmek için gereken koşullar göze alınarak belirlenir ancak bir cismin bu şekle gelebilmesi için gereken boyut ve kütle  o cismin yapısına ve termal geçimişine bağlıdır. 2006 IAU nun orijinal taslak önerisi hidrostatik denge olarak tekrar tanımlanmıştır, kütlesi 5×1020 kg ın üstünde ve yarıçapı 800 km den fazla, ancak bu bilgi son taslağa konulmamıştır.

Deneysel gözlemler önerir ki,alt limit cisimin yapısı ve termat geçmişe göre değişiklik gösterir.Taşlı asteroidler gibi katı silikatlardan yapılmış bir cismin hidrostatik dengeye ulaşması ortalama 600 km yarıçapta ve 3.4×1020 kg kütlede ortaya çıkar.Daha az miktarda sudan oluşan bir cisimde ise,limit 320 km ve 1019 kg kütle ile  sınırlıdır.

Methone nin uzamış şeklinin,Saturn un uyugladığı gelgitsel kuvvetler ile kendi kütle çekim kuvvetinin arasındaki dengenin yansıması olduğunu varsayarak,yarıçapı sadece 3 km buzlu olduğu öne sürülür. Asteroid kuşağında,Ceres taş bulundurma limitini açıkça aşan tek cisimdir ve şekli dengedi bir küreseldir.2 Pallas ve 4 Vesta,ancak,taşlı ve limitin altındadır. Pallas,525-560 km ve 1.85-2.4x1020 kg da neredeyse yuvarlak bir şekile sahiptir fakat hala bir şekilde düzensizdir.Vesta,530km ve 2.6x1020  kg da elips bir şekilden sapmadır,kutuplarının büyük etkisinden dolayı.

Buzlu cisimler boyunca,hidrostatik dengede olmak için en kküçük düşünce,cüce gezegen konsepti tartışılıken Mimastı,396 km ve 3.75x1019    kg.Güneş sisteminde bilinen en büyük şekilsiz cisim Proteus dur.(neredeyse 396 km yarıçapında ve yaklaşık olarak 4.4x1019  kg) Neredeyse ama tam olmayacak şekilde yuvarlak kabul edilir.Mimas gibi cisimler Proteus a göre daha geniş bir termal geçmişe sahip olabilirler ya da bir çarpışmadan sonra şekilleri kaybolabilir. Hiçbir cisim,alt sınırı hesaplamak için kullanıldığı gibi saf buz değildir,ancak,ve Mike Brown un önerdiği üzere, buzlu bir cüce gezegen için olan pratik alt sınır 400 km nin altında bir yerde olmalıdır. Şu anda bu boyutun üzerine çıktığı varsayılan tahmini olarak yaklaşık 100 TNOs vardır.Ancak,Mimasın hidrostatik dengede olmadığı keşfedildi ve geçimişinde kaynaklı elips bir şekili vardır.Satürn ün onaylanmış,bilinen en küçük ayı hidrostatik dengede olan Rhea dır.(1,530 km),dengede olmayan en büyük olan lapetus dışında (1,470 km). Bu bulgular cüce gezegen konseptinde tartışılmadı ama lapetus Makemake den biraz daha da olsa büyüktür (1,415-1,445 km) ve Haumea dan büyük ölçüde büyüktür.(1,180-1,310 km)

Cüce gezegenler ve olası cüce gezegenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok trans-Neptün cisimin (TNOs) çekirdeğinin buzlu olduğu düşünüldü ve buyüzden belki 400 km yarıçaplı(Dünya nın yüzde üçü kadar) olması gerekiyordu. Bu cisimlerin yarıçapları hakkında sadece kabaca tahminler olmasına rağmen,yaklaşık 100 bilinen TNOs büyük olasılıkla cüce gezegendir. Bunlardan 30 unu araştıran bir grup eninde sonunda Kuiper kemerinde 200 tane olduğunun kanıtlanacağına inanıyor ve daha binlercesine.

IAU beş cismi cüce gezegen olarak tanımlıyor:Ceres,Pluto,Eris,Haumea ve Makemake. Ceres ve Plüton direkt gözlemlerle cüce gezegen olarak biliniyor. Eris,genellikle Plüton dan daha kütleli olduğu için cüce gezegen olarak kabul ediliyor.Haumea ve Makemake mutlak büyüklüklerine dayanılarak cüce gezegen olarak kabul ediliyor. Güneşe göre olan uzaklıkla,beşi;

  1. Ceres – 1 Ocak 1801 de keşfedildi, Neptün den 45 yıl önce. Yarım asır boyunca gezegen olarak kabul edildikten sonra asteroid olarak sınıflandırıldı. IAU tarafından 19 Eylül 2006 da cüce gezegen olarak kabul edildi.
  2. Plüton – 18 Şubat 1930 tarihinde keşfedildi.76 yıl boyunca gezegen olarka kabul edildi. IAU tarafından 24 Ağustos 2006 da cüce gezegen olarak tekrar tanımlandı.
  3. Haumea – 28 Aralık 2004 de keşfedildi.IAU tarafından 17 Eylül 2008  de cüce gezegen olarak tekrar sınıflandırıldı.
  4. Makemake – 31 Mart 2005 de keşfedikdi.I AU tarafından 11 Temmuz 2008 de cüce gezegen olarak tanımlandı.
  5. Eris – 5 Ocak 2005 de keşfedildi.Medya raporlarında onuncu gezegen olarak anıldı.IAU tarafından 13 Eylül 2006 da cüce gezegen olarak kabul edildi.

Mike Brown Eris,Plüton,Haumea,Makemake ve altı diğer cismi neredeyse kesin cüce gezegen olarak görüyor,Çünkü onlar hidrostatik dengede bulunabilecek kadar yeterli kütleye sahip ve eğer onlar (öncelikli olarak taşlı olacak şekilde) yoğun ise ve tahmini yarıçaplarının altı sınırndalarsa, yüksek olasılıklıdır. Tancreti et al. 12 cüce gezegen olabilecek cisim buldu ve IAU ya bunlardan üçünü resmi olarak kabul etmesini tavsiye etti. Güneşe göre olan uzaklıklarıyla,altı tane ek olarak cüce gezegen olabilecek cisim:

  1. Orcus – 17 Ocak 2004 de keşfedildi
  2. 2002 MS4 – 18 Haziran 2002 de keşfedildi
  3. Salacia – 22 Eylül 2004 de keşfedildi
  4. Quaoar – 5 Haziran 2002 de keşfedildi
  5. 2007 OR10 – 17 Temmuz 2007 de keşfedildi
  6. Sedna – 14 Kasım 2003 de keşfedildi

Hiçbir uzay probu bunları ziyaret etmedi,ancak eğer NASA nın DAWN AND NEW ü bu konuda başarılı olursa ve görevini başarıyla tamamlarsa 2015 de bu değişecek.O yıl Dawn Ceresin yörüngesinde girecek ve New Horizon da Plüton'a yollanacak.

Ceres den sonra asteroid kuşağında ki ikinci en kütleli cisim Vesta da cüce gezegen olarak sınıflandırılabilir çünkü şekli hidrostatik dengeden çıkmaktadır ve bunun en büyük sebebi katılaşmadan sonra meydana gelen kütleli etkilerdir. Cüce gezegenin tanımı bu probleme hitap etmiyor.Dawn probundan gelen data,2011-2012 de Vesta da dolanan,belki bu konuyu açığa kavuşturmaya yardım edebilir.

Gezegenimsi kütlede olan aylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kendi kütle çekimleri altında yuvalak olabilecek kadar kütleli olan o dokuz tane ay biliniyor ve bunlardan yedi tanesi Eris ve Plüton dan daha kütleli. Fiziksel olarak cüce gezegenlerden ayılmazlar ancak o sınıfın da üyüleri değillerdir çünkü direkt olarak Güneş yörüngesinde dolanmazlar. Eris den ve Dünya nın ayından daha büyük olan yedisi,Jüpiterin eylemsiz referans çerçevesinde ki ayları Io,Europa,Ganymede ve Callisto,Satürn ün bir uydusu Titan ve Neptün ün bir uydusu Triton dur.Satürn ün diğer altı uydusu;Mimas,Enceladus,Tethys,Dione,Rhea ve lapetus,Uranüs ün beş uydusu;Miranda,Ariel,Umbriel,Titania ve Oberon ve Plüton un bir uydusu Charon dur.Planemo terimi (gezegenimsi kütlede olan ay) cüce gezegenleri ve bu çeşit ayları içine alır tıpkı gezegenler gibi. Alan Stern onları özel bir gezegen kategorisi olarak görürü,uydu gezegenler.

IAU nun taslak tasarısında gezegen tanımı,Plüton ve Charon cüce gezegen olarak görülmelidir der çünkü tüm kütle ve şekil gereksinimlerini karşılarlar. IAU şimdilerde Charonun cüce gezegen olarak görülmemesi gerektiğini,sadece Plüton un bir uydusu olarak bilinmesi gerektiğini söyler,ileride tüm cücece gezegen gereksinimlerini sağlayacağını göz önünde bulundursak bile.

Ağırlık merkezinin yeri,sadece cisimlerin göreceli kütlelerine göre değil ayrıca aralarındaki uzaklığa da bağlıdır; mesela Güneş ve Jüpiter in ağırlık merkezi,güneşin dışında yer alır.

Tartışma konusu[değiştir | kaynağı değiştir]

IAU nun cüce gezegeni tanımlamasından hemen sonra,birçok bilim adamı IAU nun tanımını reddettiğini açıkladı.Campanyalara araba tamponu ve t-shirt leri dahil oldu.Mike Brown (Eris'i keşfetti) gezegenlerin sekize indirgenmesi konusunda hemfikir oldu.

NASA IAU tarafından ortaya konulan yeni yönlendirmeyi takip edeceğini açıkladı.Ancak Alan Stern,NASA nın Plüton görevinin yöneticisi,yeni IAU tanımını reddetti çünkü hem cüce gezegeni tanımlamada ki kriterler hem de diğer çeşit gezegen olmayan cisimlerin kriterleri aynıydı ve tanımlamada iç karakteristik özelliklerin kullanımındansa yörüngesel karakteristikler kullanılmalıydı. Dahası,2011 de o hala Plüton a gezegen olarak hitap ediyordu. IAU tanımından birkaç yıl önce übergezegenler ile cüce gezegenleri ayırmak için yörüngesel karakteristikleri kullanmıştı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]