Bilim adamı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Bilim insanı ya da bilim adamı, evrene ilişkin olgulara ve değişkenlere yönelik bilimsel veri elde etme yöntemlerini kullanarak sistematik bir şekilde bilgi elde etmeye çalışan kişidir. Daha sınırlı anlamda ise bilimsel yöntem kullanan bir bireydir. Kişi bilimin bir veya birden fazla alanında uzman olabilir. Bilim insanları; fiziksel, matematiksel ve sosyal alanlar da dâhil olmak üzere bilimin tüm alanlarında araştırmalar yaparlar.

Tanım[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilim ve teknoloji insan varlığını mühendislik sürecinde niteler. Bir meslek olarak bugün bilim insanı yaygın olarak icra edilir. Bilim insanlığı kuramcılığı ve deneyciliği de içine alır. Kuramcı genellikle var olan bilgilerle yeni modellemeler yapar, yeni sonuçlar tahmin eder. Deneyci ise yeni modellemeleri gözlem yaparak test eder. Bu iki kavram arasında pek bir ayrım yoktur ve bilim insanı genellikle iki kavramı icra eder. Matematik genellikle bilimle gruplandırılır. Bazı büyük fizikçiler aynı zamanda çok iyi matematikçilerdi. Belirgin bir sınır olmadan teorik bilim insanlarından ampirik bilim insanına bir süreklilik vardır. Kişilik, eğitim ve mesleki aktivite açılarından teorik fizik ve uygulamalı matematik arasında küçük farklar vardır. Bilim adamlığına birkaç nedenden ilgi duyulabilir. Birçoğu dünyamızın nasıl bu duruma geldiğini anlamayı arzular. Gerçeklik konusunda büyük merak sergilerler. Diğer ilgi duyma sebebi, akranları tarafından anlaşılmak ya da bilgilerini insanların sağlığına, yararına, uluslara, doğaya, endüstriye uygulamak ister. Bilim adamları için motivesi düşük olma nedenlerinden birisi ise finansal problemlerdir. Bilimsel araştırma yapan kişiler, diğer meslektekilerle kıyaslandığında, onlarla aynı bilgi, birikim, performans sergilemesine karşın daha az maaş alırlar.

Bilimin Tarihsel Gelişimi ve Kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiliz filozof ve bilim tarihçisi William Whewell 1833 de ‘’bilim insanı’’ terimini buldu ve bunu yazılarında anonim olarak kullandı. Whewell’ in bu kavramı biraz satiriktir çünkü bu yeni literatüre kazandırdığı kelime ile doğal bilgi ve bilimin diğer formlarındaki kavramın arasındaki sınırın hızlı bir şekilde büyümesine bir tepkiydi. Whewell bilimde ayrılma ve parçalanma eğiliminin arttığını yazdı. Kimyacı, matematikçi natüralist genel anlamıyla ‘’filozof’’ gibi kavramlar artık bilimle uğraşan grupları, deneyci filozofların uyarıları olmadan bir araya getirmeye yetmiyordu. İngiliz Bilim Derneği (British Association for the Advancement of Science) üyeleri yaptıkları toplantılarda yeterli bir ifadenin olmayışından şikayet ediyorlardı. Whewell yaptığı bir raporda kendisine de gönderme yaparak, ‘’ Bazı dahiyane insanlar bilim kelimesini sanatçı ile kıyaslama yoluyla şekillendirebileceğini düşünüyor. Bu kavramları vicdan olamadan özgürleştirmekte endişe edecek bir şey yok ki zaten bizler ekonomist ve ateist gibi kelimeleri bağdaştırdık fakat bu durum makbul değildir‘’ Bilim insanları olaylar hakkında soru soran ve bu soruları sistematik olarak cevaplama yoluna giden insanlardır. Doğaları gereği meraklı ve iyi organize insanlardır. Diğer insanların aksine, bilim insanları bir şeyleri gözlemleme yeteneğine ve gözlemlediklerinde bir şeyler görebilme yetisine sahip olurlar. Whewell o kelimeyi bu sefer daha ciddi bir şekilde önerdi ve anonim olmadan (1840). ‘’Doktor kelimesini fizik için kullanamadığımızdan, fizikçi kelimesini türettim. Genel olarak bilimin yetiştiricilerini tanımlamak için özel bir isme ihtiyacımız vardır. Bilim adamı demeliyim. Nasıl müzikle, resimle ya da şiirle uğraşanlara artist diyorsak matematikle, fizikle ya da doğayla ilgilenenlere de bilim insanı demeliyiz.’’ Aynı zamanda Whewell fizikçi kelimesini Fransızcada ‘’ physicien’’ kelimesine karşılık gelmesini amaçlamıştı. Bu kelimenin çok yerde kullanılması için onca yıl geçmesi gerekmişti. Fizikçi kelimesi 19. Yüzyılın sonlarına doğru Amerika’da ve 20. Yüzyılın başlarında İngiltere’de çok kullanılan kelime olmuştur.

"Tarihte hiç kimse bizim anladığımız doğa felsefesini ve bilimi büyük Yunan filozofu ya da bilim adamının şekillendirdiği gibi yorumlayamaz. Aristoteles (384-322 BC), ki bunu kendisi bizlere iki bin yıldan fazladır en derin ve yaygın bir şekilde uygulamıştır." —Gary B. Ferngren

Physicist Isaac Newton Tüm zamanların en büyük bilim adamlarından birisi olarak sayılıyor.
Charles Darwin Tüm zamanların en sözü geçen bilim adamalarından birisi olarak sayılıyor.
Louis Pasteur un son zamanlara doğru ilk portresi.
Marie Curie bir bayan olarak fiziğe ve kimyaya olan katkısı ile biliniyor.
Physicist Albert Einstein 20. Yüzyıldaki bilinen en iyi bilim adamlarından birisidir.
Atomic physicist Niels Bohr, 20. Yüzyıldaki sözü en çok geçen bilim adamlarından birisidir.[1]
Theoretical physicist Stephen Hawking kozmoloji ve kuantum kütleçekimi ne yaptığı katkılarıyla bilinir.

Bilim insanlarının sosyal rolleri ve onların öncelikleri, modern bilim disiplinin çıkışından önce çok kez evrim geçirmiştir. Farklı çağlarda yaşamış olan bilim insanları (ve onlardan öncekileri, doğa felsefecileri, matematikçiler, doğa tarihçileri, doğa teolojicileri, mühendisler ve bilime katkı sağlamış diğer bilim adamları) toplumda çok ayrı yerlere sahip oldular, ve onlarla ilişkilendirilmiş sosyal normlar, ahlaki değerler, ve epistemik erdemler (ve onlardan beklenmiş) zaman içerisinde çok değişmiştir. Modern bilimin temeli olarak alınmış olan bazı bilim adamları, farklı birçok tarihsel figür niteliğinde tarih sahnesinde yer aldı. Bazı tarihçiler bilimin modern formla farkedilebilir bir şekilde geliştiğini 17. Yüzyılda olduğuna işaret ediyor (daha çok bilinen şekliyle bilimsel devrim), ve doğal olarak da ilk bilim adamı olarak bilinenler bu figürler olarak bilinirler. Eğer bilim insanı olarak çıkagelmiş kelimeyi, meslek olarak icraat eden insanlarla sınırlarsak bilim adamın sosyal rolü, temel olarak 19. Yüzyılda bilimi profesyonelleştirme kısmı olarak ortaya çıkar.

Antik ve Orta çağ Bilimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğa hakkında bilgi, klasik antik çağda birçok bilgin tarafından takip ediliyordu. Antik Yunan’da insanlar bilime çok katkıda bulunmuşlardır — geometri işlerinde ve matematiksel astronomide, biyolojinin ilk uygulama sürecinde ve bitkiler ve hayvanları sınıflandırmada, bilginin teorilerinde ve öğrenmesinde— ki bu katkılar filozoflar ve doktorlartarafındandı. Üstelik bu kişiler çeşitli esnaflardı. Bu insanların ortaya çıkardığı çeşitli bilgiler Roma İmparatorluğuna süregelmiştir ve Avrupa'daki birçok dini kurumlarca tanınmıştır. Astroloji ve astronomi en önemli bilgi konumuna gelmiştir, ve astronomlar ve astrolojiciler çeşitli din ve politika destekleyicileri tarafından himayesi altına alınmışlardır. Ortaçağ üniversitesindeki sistemde, bilgi ikiye ayrılmıştı.Bunlar trivium (Latince de 'üç yol' anlamına gelen sözcük. Orta çağ Avrupa'sı üniversitelerinde bugünkü lisans eğitimine denk diyebileceğimiz eğitim sistemi. dil bilgisi (gramer), söylem(retorik) ve mantık derslerinden oluşur. triviumdan sonra da quadrivium gelir.) ve quadrivium (trivium'u izleyen ikinci kısmı. Aritmetik, geometri, müzik ve astronomi, bunun kapsamındaki konular kendi içerisinde bütünlük halindedir, zira geometri, uzayda; müzik, zamanda; astronomi ise uzay ve zamanda aritmetiktir.) dur. Bundan dolayı, orta çağ bilim adamları ya matematikçi ya da filozoftu. Bitkiler ve hayvanlarla ilgili bilgiler daha çok doktorların ilgi alanına giriyordu. Orta çağ İslam’ı zamanında bilim, doğa biliminin gelişmesinde yeni tarzlar oluşturdu ki bunlar filozof ve matematikçiler gibi sosyal rolünün sınırları içerisinde olmasına rağmen. İslam’ın altın çağı olarak nitelendirilen zamanın, orta çağın ve rönesansın bilim adamları polimat (hezarfen) olarak sayıldı çünkü icraatta bulundukları bazı şeyler modern bilim disipliniyle örtüşmüyordu. Birçok polimat dindardı. Örnek olarak, Alhazen ve Abū Rayhān al-Bīrūnī İlm-î Kelâm’cı idi(İslam dininin inanç/akaid konularını irdeleyen ve tarihsel olarak bu çerçevede gelişen dini-felsefi kuram ve teorilerle ilgilenen ilim dalına İlm-î Kelâm denir); Doktor olan Avicenna ve Ibn al-Nafis hafızdı; botanikçi Otto Brunfels teolojiciydi ve Protestanlık Tarihçisiydi; gök bilimcisi ve doktor olan Nicolaus Copernicus bir rahipti.

Bilim İnsanları Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Descartes sadece analitik geometri nin öncüsü değildi, aynı zamanda mekanik konusunun teorisini formülüze etti ve kas kasılması ve algı konularının kökenleri hakkındaki düşünceleri geliştirdi. Görme fizikçi Young ve Helmholtz tarafından araştırılmıştı. Hermann von Helmholtz aynı zamanda optik, işitme ve müzik konularıyla da uğraşmıştır. Newton Descartes'ın icat ettiği matematiğin dalı olan kalkülüs ü genişletmiş ( Leibniz ile yeni zamana uygun şekli). O, klasik mekanik formülündeki anlamları geliştirdi ve ışık ve optikte çalışmalar yaptı. Fourier matematikte yeni bir dalı keşfetti — Fourier serisiısı, akı ve kızılötesi üzerinde çalıştı, ve sera etkisi ni keşfetti. Von Neumann, Turing, Aleksandr Khinchin, Andrey Markov ve Wiener, bu bütün matematikçiler bilime büyük katkı sağlamışlardır, olasılık, bilgisayarların çalışma mantığı ve istatiksel mekanik ve kuantum mekaniği gibi konuların temelini ortaya atmışlardır. Birçok matematikçi, Galileoda dahil, aynı zamanda müzisyenlerdi. 19. Yüzyılın sonlarında, Louis Pasteur, bir organik kimyacı, hastalıklara yol açan mikroorganizmaları keşfetti. Birkaç yıl önce, Amerikalı doktor Oliver Wendell Holmes, Sr., şair ve deneme yazarı, kadınlardaki çocuk doğumuyla olan sepsisin doktorların ve hemşirelerin eliyle yayıldığını söyledi.Sağlık ve biyoloji alanında birçok zorlayıcı hikâye vardır kan sirkülasyonu gibi, Galen Harvey. Genetik ve moleküler biyolojinin parlak dönemi 20. Yüzyılda ünlü isimlerle dopdolu geçti. Ramón y Cajal Nobel Ödülü nü 1906 da nörobilim ile yaptığı gözlemlerle kazandı. Bazı kişiler gözlem ve deneysel bilimin arasında dikotomi(ikiye bölerek yapılan kapsamlı inceleme tanımı) olduğunu ileri sürüyor mesela astronomide, meteorolojide, okyanus biliminde, sismolojide. Astronomlar optikte temel bir araştırma yaptı, CCD (yüklenme iliştirilimiş araç) aracını geliştirdi ve son on yılda diğer gezegenlere araştırma yapması için uzay sondası gönderildi, ayrıca 14 milyar yıl önceki evrenin kökeni hakkında araştırma yapılması için Hubble uzay teleskopu kullanılıyor. Spektroskopi yıldızlar asındaki onlarca organik molekülü tanımlıyor. Laboratuvar deneyleriyle ve bilgisayar simülasyonuyla bu elde edilen veriler kimyaya yeni bir dal kazandırıyor. Bilgisayar modellemesi ve sayısal metotlar bilim alanındaki her öğrencinin ihtiyacı olan tekniklerdir.

Bilimde Kadınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilimle uğraşan kadın sayısı genellikle mühendislik istatistiğiyle alakalı fakat yüzdeler gösteriyor ki bu kapsam içerindeki kadınların sayısı azdır. Bilim ve mühendislik alanında doktorası kabul gören kadın sayısı 1970 den 1985 e sadece yüzde 7 den yüzde 34 e yükselmiştir. 1975 de fakülte mezunu 385 kadın sayısı 1985 de 11000 e yükselmiştir. Bir eşitsizlik hüküm sürmektedir. İlk iş pozisyonu ve gelir konusunda. Eisenhart ve Finkel’e göre, kadınlar ve erkekler aynı yeterliliklere sahip olmalarına rağmen, erkeklerin sahip olduğu imtiyazlı görevlerinden daha alt pozisyonlarda çalışmaktadırlar.’’1989 da yüzde 65 erkek görev süresinde tutulurken, kadınlarda bu rakam yüzde 40. Gelir sorununa gelince, erkeklerin yıllık maaşı 48,000 dolar olurken kadınlarınki ise 42,000 dolar olmuştur.’’

Bilim insanı tipleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bunlar daha çok mesleklerin sınırına önem verilme olarak düşünülebilir. Bunlar biyoloji ve kozmolojiyi içine alır özellikle moleküler biyolojiyi ve insan genomu projesini. Aktif araştırmanın diğer alanları maddenin temel parçacıklarını ölçümlerini içine alır. Bunlar parçacık fiziği ve nanoteknolojisi ile tanımlanır. Umulan şey ise, tüm bunlar mikroskobik bilgisayarları ve yapay zeka gibi elektronik cisimleri geliştirmesidir. Beyin fonksiyonları ve nörotransmitter önemli derecede keşfedilse de, zihin ve insan düşüncesinde daha bilinmezlik hüküm sürmektedir.

Alanlarına Göre Bilim İnsanları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ziraat Mühendisi
  • Arkeolog
  • Astronom
  • Biyolog
  • Kimyager
    • Analitik kimyager
    • Biyokimyager
    • İnorganik kimyager
    • Organik kimyager
    • Fiziksel kimyager
  • Bilgisayar Bilimci
  • Yer Bilimci
    • Jeolog
    • Jeofizikçi
    • Glasiyolog(buzul bilimci)
    • Hidrolog(su bilimci)
    • Limnolog(suyun kimyasını inceleyen kimse)
    • Meteorolog
    • Mineralog
    • Okyanus bilimci
    • Paleontolog(fosil bilimci)
    • Sismolog(deprem bilimci)
    • Volkanolog
  • Kütüphane Bilimcisi
  • Matematikçi
    • İstatikçi, Aktüer(finansal riskleri değerlendirebilen, çözümler öneren ve her çözümün uzun dönemdeki sonuçlarını irdeleyebilen bir profesyoneldir)
    • Yöneylem araştırmacısı(belirli kısıtların olduğu bir durumda, belirli bir amaca yönelik en uygun çözümün bulunması için uğraşan kimse)
  • Askeri Bilimci
  • Fizikçi
    • Uygulamalı fizikçi(fizik mühendisi)
    • Nükleer fizikçi
    • Astrofizikçi
  • Psikolog
    • Anormal psikologu(sıra dışı davranışları, duyguları ve düşünceleri inceler)
    • Davranış bilimci
    • Biyopsikolog
    • Klinik psikologu
    • Bilişsel psikolog(düşünme, hissetme, öğrenme, anımsama, karar verme, dil, problem çözme ve yargılama gibi zihinsel süreçlerin en geniş anlamda inceleyen kimse)
    • Gelişim psikologu
    • Eğitim psikologu
    • Evrim psikologu
    • Deneyci psikolog
    • Danışman(meslek psikologu)
    • Nöropsikolog, Parapsikolog(duyular-dışı algılama, psikokinezi, ölümden sonra yaşam gibi konulara ilişkin paranormal olayların; deneysel yöntem yoluyla uğraşan kimse)
    • Psikofarmolog
    • Psikofizikçi
    • Sosyolog
  • Antropolog(kültür bilimci)
    • Budun bilimci(insanların etnik gruplara ayrılışını, bu grupların kökenini, oluşumunu, yeryüzüne yayılışını, aralarındaki bağıntıları ve bunların töre, dil ve kültür niteliklerini, genel yasalar çıkarmak amacıyla inceleyip karşılaştıran, geçmişte yaşamış ve halen yaşamakta olan değişik kültürleri karşılaştırmalı olarak inceleyen kimse)
  • İletişim Bilimci
  • Krimonolog(suç bilimci)
  • Nüfus Bilimci
  • İktisatçı
  • Coğrafyacı
  • Dil Bilimci
  • Siyasi İktisatçı
  • Siyaset Bilimci
  • Oftalmolog(görme yolları hastalıkları ve cerrahisiyle ilgilenen kişi)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Murdoch 2000, s. 26.