Başörtüsü

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Rahibe Teresa 1989 yılında Almanya'nın Bonn şehrinde
İslam'da örtünme üzerine daha fazla bilgi için "tesettür" maddesine bakınız.

Başörtüsü, başı özellikle saçları yıpratıcı dış etkenlerden korumak, örtünmeyi sağlamak, tanınmamak için kullanılan başın üst kısmının çoğunu ya da tamamını kaplayan bir çeşit örtü ve giysidir. Dinî sebeplerin yanı sıra geleneksel alışkanlıklar sebebiyle de başörtüsü takılabilir. Giyilme sebebine ve giyen kişinin içinde bulunduğu kültüre göre başörtüsü şekilleri büyük bir çeşitlilik gösterir.

Dinlerde başörtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudilik, İslam ve Hristyanlık da kadınlarda başörtüsü vardır. Resimde Ağlama Duvarında dua eden yahudi kadınlar

Birçok farklı din mensubu insan farklı şekillerde başlarını örtmektedirler.

İslam'da başörtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Tesettür

İslami bir kavram olarak Kur'an'da Nur Suresi, 31'nci ayeti ve Ahzab Suresi, 59'ncu ayetinde kadının örtünmesi anlatılırken anlatılan örtünme şeklinin saçların örtünmesi kısmıyla ilişkilendirilir. Bununla birlikte, reformist bazı dinbilimciler ilgili ayetlerdeki örtünmenin saçların örtünmesini kapsamayabileceği yorumunu getirmişlerdir.[kaynak belirtilmeli]Ahzab Suresi, 59'ncu ayetinde kadının örtünmesiyle alakalı olarak şöyle tebliğ edilmiştir:

"Ey Peygamber! Hanımlarına, kızlarına ve müminlerin kadınlarına söyle, dış giysilerini üzerlerine alsınlar. Bu onların tanınıp incitilmemelerine daha uygundur. Şüphesiz Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhamet edicidir."[1]

Türkiye'de başörtüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Antalya'nın Kalkan köyünden bir Türk kadını

Türkiye'de geleneksel başörtüsü, halkbiliminin (Folklor) bir inceleme alanıdır. Köylerde, kasabalarda ve şehirlerdeki geleneksel örtünme biçimleri genelde yöresel özellikler gösterir.

Çeşitleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de geçmişten günümüze kullanılan kadın başörtüsünün kendine has geleneksel özellikleri bulunmaktadır. Bu özellikler bölgelere göre farklılıklar göstermektedir. Türk toplumunda kadınların başlarını bağlama geleneği vardır, ama tek tip, tek biçim bağlamazlar. Örtünme konusunda asırlar boyunca kendi modasını kendi yaratmış, yaşmak, ferace, kadın fesi, felek tabancası, hotoz, maşlak, tandırbaş, yemeni, kundak yemeni, salma yemeni, ter-lik, başbezi gibi çeşit çeşit modellerle yöresel ve zarif bir çizgi yakalamıştır.

Yöresel farklılıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu'da başörtüleri yöresel farklı isimler alabilirler ve bu isimler birbirlerinin yerlerine de kullanılabilirler. Ayrıca farklı desen, kumaş ve bağlama çeşitleri mevcuttur.

Batı Anadolu Batı Anadolu'da, kullanılmakta olan geleneksel başörtüsünde ince, pamuklu, beyaz üzerine az desenli genellikle 3-4 karış uzunluğunda kumaş tercih edilir. Bir kare biçiminde olan bu başörtüsü, çaprazlama katlanarak üçgen hale getirildikten sonra ortası saç çizgisi civarına gelecek şekilde başa konur, çene altından düğümlenerek bağlanır.

Orta Anadolu

Kullanım amaçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de kadınların kullandığı baş örtülerinin ortaya çıkmasında nedenler şöyle sıralanabilir:[kaynak belirtilmeli]

1. Geleneksel nedenler: Gerek müslüman toplumlarda gerekse gayrimüslim toplumlarda başörtüsünün yer aldığı görülmektedir. Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde bile kırsal kesim kendine özgü başörtülerini hala kullanmaktadır. Başörtüsü öncelikle kadının günlük işlerini daha kolay yapabilmesi için uzun saçlarını gerektiğinde kapatma gereğini ortaya çıkarmıştır.

2. Toplumsal nedenler: Ataerkil ve feodal toplumlarda erkeklerin ve değer yargılarının ön plana çıkması kadınların örtünmelerini gerektirmiştir. Belirli bir yaşa gelen kadının topluma katılabilmesi ve toplumda yaşamayı başarabilmesi için başını örtmek gereği duymuştur.

3. Dini nedenler: İslam dini kadınların başlarını örtmesi konusunda emirler getirmiştir.

Bu nedenler birleştiğinde, Anadolu'da günümüze kadar gelen "Geleneksel Anadolu Başgiyimi Formları" oluşmuştur. Köy ve kasabalardaki kitlelerin büyük merkezlere göçmesiyle bu başgiyim formları şehirleştirilmiştir. Yazma, eşarp, tülbent, yemeni gibi geleneksel formlar türban gibi güncel tarzlarda da yorumlanmış ve şehir hayatına adapte edilmiştir.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]