Türban
Vikipedi, özgür ansiklopedi
- →Türban sözcüğünün 'baş örtüsü' anlamında kullanımı için "Baş örtüsü" maddesine, örtünme ve ilgili hususlar için "Tesettür" maddesine bakınız.
Türban, genellikle pamuklu veya ipek kumaştan yapılmış, başa veya fes, kavuk gibi bir iç şapkanın üzerine sarılan uzun baş örtüsü. Müslüman ve sih toplumlarında, genellikle Asya ülkelerinde yaygındır.[1] Fes veya kavuk üzerine sarılan türban Türkçe'de sarık olarak anılır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Kökenbilim
Türban kelimesinin kökeni Farsça dulband sözcüğüne dayanır. Türkçe'de tülbent olarak kullanılan kelime Fransızca'ya turban olarak geçmiştir.[1] Bu nedenle Türkçe'de halen tülbent veya baş örtüsü anlamlarında da kullanılır.
Hatta türban kelimesinin Fransızca tulipe (lâle) kelimesinden dilimize geçtiğide söylenir.
Zaman zaman sıkma baş ile aynı anlamda kullanılır.
[değiştir] Türban kullanımı
Türban diğer milletlerde kullanıldığı şekli ile Türkler arasında yaygınlaşmamıştır. Sarık ise Osmanlı Devleti zamanında Osmanlı sultanları ve din büyükleri tarafından takılırdı. Bugün özellikle Batı'da türban kavramı Sihlerle yakından ilişkilendirilmiştir.
[değiştir] Sihlerde Türban
Vaftiz olmuş Sihler inanışları gereği saçlarını kesemezler. Türban takmak zorunlu değildir ancak türban uzun saçı toplamak için çok kullanışlıdır. Zamanla saçı uzun olmayanlar da bu geleneksel başlığı takmaya başlamışlardır. Özellikle Batı'da Sihler için türban kimlikleriyle ilgili bir öğe haline de gelmiştir. Sihler taktıkları türbanı, daha çok, Pencapça "türban" anlamına gelen ve daha saygın bir isim olduğu kabul edilen dastār (ਦਸਤਾਰ) olarak anarlar. Hintçe'de türban için kullanılan sözcük pagṛī`dir.
[değiştir] Müslüman toplumlarda türban
Dünyanın farklı yerlerindeki Müslüman toplumlarda türban çeşitli şekillerde kullanılır. Sarılma şekli, rengi vs. ülkeden ülkeye ve toplumdan topluma farklılık gösterebilir.
[değiştir] Türkiye'de türban
Türban kelimesi Türkçe'de zaman zaman "başörtüsü" anlamında kullanılır. Türkiye'de türban sorunu olarak tartışılan mevzu, "tesettür" başlığı altında incelenebilir.
Bunun haricinde Türkiye'de, erkeklerin kullandığı türban ve sarık gibi türevleri, şapka inkılabı ile birlikte yasaklanmıştır.
[değiştir] Osmanlı'da türban
Osmanlılarda başlık olarak Sarık kullanılırdı. Osmanlı padişahları da başlangıçtan II. Mahmud dönemine kadar sarık takmışlardır.
[değiştir] Sudan'da türban
Sudan'da takılan beyaz türban toplumsal statü göstergesidir.
[değiştir] Arap Yarımadasında türban
Türban Arap Yarımadası'nda yüzü ve başı doğrudan güneş ışığından korumak için geleneksel olarak takılır. Nitekim türbanın Arap geleneklerinde farklı bir yeri vardır. Eski Arap kültüründe bir kişinin türbanını atmak, düşürmek hakaret olarak kabul edilirdi.
[değiştir] Şiilerde türban
Türban Şii liderler arasında da yaygındır.
[değiştir] Türban tartışmaları
11 Eylül saldırıları, Irak ve Afganistan'ın işgali ve sonrasında yaşananlar dünyada Müslümanlara olan önyargıyı artırmış, nefret suçu olarak tabir edilen saldırılarda büyük bir artış görülmüştür. Müslüman veya Arap olmayan ve türban takan toplumun çoğunluğunu oluşturan Sihler ve türban takan diğer azınlıklar da bu saldırılardan paylarını almışlardır. Bu durum batı medyasında büyük yankı bulmuştur. [2][3][4][5]
Çağdaş Türkiye'de türban sorunu, İslam dininde yer alan hicaba (bugün Türkiye'de gerek kavramsal gerek somut anlamda daha sıklıkla başörtüsü olarak anılır) dair farklı bir bakış açısını tanımlamak için kullanılmıştır. Gelenekselleşen başörtmeden ayrı olarak siyasî temellere sahip olduğu düşünülen başörtme eylemine ve başörtüsüne türban takmak veya türban nitelemeleri yapılmıştır. Geleneksel örtü şekli ile çağdaş ve sıklıkla siyasî bir vurgu barındırdığı düşünülen örtü şekli tarzındaki bu ayrım birçok taraftar toplamış, hem olumlu hem olumsuz yorumlar almıştır. Bununla birlikte Türkiye dışında türban sözcüğünün bu anlamda kullanılmazken, İslamî kaynaklarda da kadınların örtünmelerine ve kullandıkları başörtüsüne türban denmez.
[değiştir] Ayrıca bakınız
[değiştir] Referanslar
- ^ a b Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003, turban maddesi
- ^ "Türban masum Sihleri hedef haline getiriyor", Larry B. Stammer, The Los Angeles Times, 20 Eylül 2001, ayrıca WackyIraqi.com'da yayınlanmıştır. [1]
- ^ "Kaliforniya'lı bir kadın Oregon'da Sihleri tehdit etmekten yargılanıyor", Steven Du Bois, Berkeley Daily Planet, 18 Eylül 2001 [2]
- ^ "Göçmenler terör saldırılarına karşı oluşan tepkiden korkuyorlar", Suhasini Haidar, CNN, 19 Eylül 2000 [3]
- ^ "Nefret suçu kurbanı içki dükkânındaki saldırıyı anlatıyor", Cadonna M. Peyton, Associated Press. Berkeley Daily Planet, 8 Aralık 2001 [4]
 |
Tekstil ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.. |
 |
Kültür ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
 |
Din ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
