Büyük Beyaz Filo

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Donanmanın rotası
"Welcome home!". İki yıllık dünya turunu bitiren Büyük Beyaz Filo'nun ana üssü Hampton Roads limanına dönüşünü konu alan siyasî karikatür. İskelede bekleyenler ise Sam Amca, George Washington ve Theodore Roosevelt (22 Şubat 1909 tarihli New York Herald (bugünkü New York Herald Tribune) gazetesinin dördüncü sayfasında yayınlandı).

Büyük Beyaz Filo veya Büyük Beyaz Donanma, ABD Başkanı Theodore Roosevelt’in talimatıyla 16 Aralık 1907 ile 22 Şubat 1909 tarihleri arasında dünyayı dolaşan ABD Deniz Kuvvetleri donanmasının popüler takma ismi. Dört filodan oluşan donanmada her filoda bir savaş gemisi ve refakat gemileri bulunmaktaydı. Roosevelt bu seyahat sayesinde dünyaya ABD askeri gücünün gösterilmesini amaçlamıştı.

Arkaplanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Roosevelt yönetimi sırasında ABD Başkanı Atlantik Donanmasına bağlı onaltı gemiyi (4 savaş gemisi ve bunların refakat gemileri) dünyayı dolaşmak üzere sefere çıkartır. 16 Aralık 1907 ile 22 Şubat 1909 tarihleri arasında süren bu seyahat sırasında gemilerin gövdeleri beyaza boyandığı için bu gemilere Büyük Beyaz Donanma denilecektir.

Seyahat[değiştir | kaynağı değiştir]

Panama Kanalı henüz tamamlanmadığı için donanma Magellan Boğazından geçmek durumundaydı. ABD denizcilik tarihinde görülmemiş ölçüde büyük sevk ve idare isteyen sefer sırasında her gemi birbiriyle koordineli şekilde ilerlemek zorundaydı. Bu şekildeki ilerleyiş ABD Deniz Kuvvetlerinin tüm harkât kabiliyetini sergileyeceği için çok önem taşımaktaydı[1]. Seyahat sırasında çok sayıda dünya rekoru kırılacaktır[2].

Donanma dünyada büyük bir ilgiyle karşılanmıştır. Uğranan her limanda binlerce insan büyük donanmayı görmek için limana akın etmiştir. 1-4 Mayıs 1908 tarihleri arasında uğranılan Monterey Kaliforniya’da donanma subaylarının şerefine Del Monte Otelinde balo düzenlenmiştir. 20 Ağustos 1908 tarihinde Avustralya’ya varan donanma sayesinde Avustralya’nın kendi donanmasının oluşturulması çalışmalarına başlanmıştır[3]. Donanma Japonya’da bulunan Yokohama’ya demirlediğinde Japon yönetimi ABD ile barışçıl ilişkiler içerisinde bulunmak istediklerine dair açıklamalarda bulunmuşlardır. Donanma Sicilya açıklarına geldiğinde ise bir süre önce meydana gelen deprem felaketinden dolayı yardıma muhtaç olan bölge halkına yardım edilmiştir.

Şubat 1909’da Roosevelt donanmanın seferden geri dönüş kutlamalarına katılarak başkanlık dönemini görkemli bir şekilde noktalamıştır. Seferden dönen donanma personeli şöyle diyecektir: “Diğer uluslar sizin yaptıklarınızı yapabilirler ama sizin hep arkanızdan gelecekler.” Yolculuk özellikle 20.yüzyıl siyasetinde ABD’nin artan ağırlığının bir erken işaretçisidir.

Filonun yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

14 ay süren seyahat ABD Deniz Kuvvetlerinin güç gösterisine dönüşmüştür. Donanmada 14 bin bahriyeli görev yapmıştır. Seyahat sırasında 43 bin deniz mili (80 bin km) katedilmiş ve altı kıtada 20 limana uğranmıştır. Donanmadaki gemilerin çoğu İspanya-Amerika Savaşı döneminde yapıldığı için dönemin son teknolojisi kullanılan etkileyici ve ABD sanayisinin gücünü yansıtan gemilerdir. Donanmadaki savaş gemilerinden bazıları devrim niteliğinde ortaya çıkan dreadnought tipi gemilerin bir anda ortaya çıkmasıyla teknolojik olarak geri konumda kalmıştır. Bu dönemde ABD donanmasının ilk dreadnoughtu olan South Carolina inşa edilmekteydi. Donanmadaki en yaşlı iki gemi olan Kearsarge ve Kentucky savaşa giremeyecek derecede eskiydi, Maine ve Alabama ise mekanik arızalarından dolayı San Francisco’da bakıma alınmak zorunda kaldılar[4].

Savaş gemilerine ilk etap boyunca altı destroyer ve refakat gemilerinden oluşan torpido filosu eşlik etti. Destroyerler ve refakat gemileri savaş gemilerine ayak uydurmakta güçlük çektiği görüldü. Torpido filosu Virginia’dan San Francisco’ya kadar kendi rotasını takip ederken, iki savaş gemisi San Francisco’da donanmadan ayrılarak diğer iki savaş gemisiyle yer değiştirecekti.

ABD İç Savaşının komutanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Donanma sefer çıktığında bünyesinde Amerika İç Savaşında görev yapmış dört üst düzey komutan görev yapmaktaydı. 1908 yılında emeklilik yaşı 62 idi. Donanmada bulunan Amirallerden Robley Evans, Thomas ve Emory görev tamamlanmadan önce emeklilik sürelerini dolduracak olmalarına rağmen göreve çıkmalarına izin verilmiştir.

Filo güzergahı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bayrak gemisi Connecticut
Filo yola çıkar. Önde Kansas ve arkasında Vermont

Bayrak gemisi Connecticut önderliğinde ve Amiral Robley Evans komutasındaki donanma 16 Aralık 1907 tarihinde Hampton Roads’dan ayrılıp Trinidad, Batı Hint Adaları, Rio de Janeiro (Brezilya), Punta Arenas (Şili), Callao (Peru), Magdalena Körfezi (Meksika) üzerinden ABD Batı sahillerine ulaştı ve 6 Mayıs 1908 günü San Francisco’ya geldi. Bu aşamada donanmadan Glacier ayrılacak ve Pasifik Donanması emrine girecektir. Ayrıca Maine ve Alabama’nın yerine Reginald Nicholson komutasındaki Nebraska ile Frank Beatty komutasındaki Wisconsin geçecektir.

San Francisco’da Amiral Charles Sperry donanmanın komutasını Amiral Evans’dan alacaktır. Bu aşamada filolar arasında gemiler yer değiştircek ve en yeni gemiler ilk filoya dahil edilecektir. 7 Temmuz 1908’de ABD’den ayrılan donanma sırasıyla Honolulu, Auckland (Yeni Zelanda), Sydney ve Melbourne (Avustralya), Manila (Filipinler), Yokohama (Japonya), Kolombo (Sri Lanka) rotası üzerinden Mısır’daki Süveyş Kanalına 3 Ocak 1909 günü ulaşır.

Mısır’dayken Sicilya’da meydana gelen deprem haberinin alınmasıyla birlikte depremzedelere yardım etmek için donanmadan Connecticut, Illinois, Culgoa ve Yankton gemileri Messina’ya gönderilir. Daha sonra İstanbul’da bulunan Scorpion ve New York’dan yola çıkan Celtic Messina’ya ulaşıp, Connecticut ve Ilinois gemilerini donanmayla beraber sefere devam etmesini sağlar. Messina’dan 9 Ocak 1909 günü ayrılan donanma Napoli (İtalya) ve Cebelitarık Boğazı üzerinden Hampton Roads’a 22 Şubat 1909 günü varacak ve Başkan Roosevelt tarafından bizzat karşılanacaktır.

İlk etap[değiştir | kaynağı değiştir]

Hampton Roads - San Francisco arası, 14,556 deniz mili (26,958 km)

Güzergah[değiştir | kaynağı değiştir]

Liman Varma tarihi Ayrılma tarihi Sonraki limanla aradaki mesafe
Amerika Birleşik Devletleri Hampton Roads, ABD - 16.12.1907 1,803 deniz mili (3,339 km)
Trinidad ve Tobago Port of Spain, Trinidad 23.12.1907 29.12.1907 3,399 deniz mili (6,295 km)
Brezilya Rio de Janeiro, Brezilya 12.01.1908 21.01.1908 2,374 deniz mili (4,397 km)
Şili Punta Arenas, Şili 01.02.1908 07.02.1908 2,838 deniz mili (5,256 km)
Peru Callao, Peru 20.02.1908 29.02.1908 3,010 deniz mili (5,570 km)
Meksika Magdalena Körfezi, Meksika 12.03.1908 11.04.1908 1,132 deniz mili (2,096 km)
Amerika Birleşik Devletleri San Francisco, ABD 06.05.1908 - -

İkinci etap[değiştir | kaynağı değiştir]

San Francisco - Puget Sound arası gidiş geliş

Üçüncü etap[değiştir | kaynağı değiştir]

San Francisco – Manila arası, 16,336 deniz mili (30,254 km)

Güzergah[değiştir | kaynağı değiştir]

Filo, Auckland'da büyük kutlamalar eşliğinde karşılanır


Liman Varma tarihi Ayrılma tarihi Sonraki limanla aradaki mesafe
Amerika Birleşik Devletleri San Francisco, ABD - 07.07.1908 2,126 deniz mili (3,937 km)
Amerika Birleşik Devletleri Honolulu, Hawaii 16.07.1908 22.07.1908 3,870 deniz mili (7,170 km)
Yeni Zelanda Auckland, Yeni Zelanda 09.08.1908 15.08.1908 1,307 deniz mili (2,421 km)
Avustralya Sydney, Avustralya 20.08.1908 28.08.1908 601 deniz mili (1,113 km)
Avustralya Melbourne, Avustralya 29.08.1908 05.09.1908 1,368 deniz mili (2,534 km)
Avustralya Albany, Avustralya 11.09.1908 18.09.1908 3,458 deniz mili (6,404 km)
Filipinler Manila, Filipinler 02.10.1908 09.10.1908 1,795 deniz mili (3,324 km)
Japonya Yokohama, Japonya 18.10.1908 25.10.1908 1,811 deniz mili (3,354 km)
Çin Halk Cumhuriyeti Amoy, Çin
(ikinci filo)
29.10.1908 05.11.1908 -
Filipinler Manila, Filipinler
(Birinci filo)
31.10.1908 - -
Filipinler Manila, Filipinler
(İkinci filo)
07.11.1908 - -

Son etap[değiştir | kaynağı değiştir]

Roosevelt seferden dönen askerlere Connecticut gemisinin güvertesinden hitap ediyor.

Manila - Hampton Roads arası, 12,455 deniz mili (23,067 km)

Güzergah[değiştir | kaynağı değiştir]

Liman Varma tarihi Ayrılma tarihi Sonraki limanla aradaki mesafe
Filipinler Manila, Filipinler - 01.12.1908 2,985 deniz mili (5,528 km)
Sri Lanka Kolombo, Sri Lanka 13.12.1908 20.12.1908 3,448 deniz mili (6,386 km)
Mısır Süveyş Kanalı, Mısır 03.01.1909 06.01.1909 2,443 deniz mili (4,524 km)
İngiltere Cebelitarık Boğazı, İngiltere 31.01.1909 01.02.1909 3,579 deniz mili (6,628 km)
Amerika Birleşik Devletleri Hampton Roads, ABD 22.02.1909 - -

Siyasi sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Monroe doktrini
Roosevelt ve büyük sopa siyaseti bu karikatürde eleştirilmiştir.

1905 yılında Monroe Doktrinin devam ettireceğini açıklayarak ABD’nin dünya çapındaki siyasi olaylarda seyirci olmayacağını resmen dile getiren Başkan Roosevelt İspanya-Amerika Savaşı ile başlayan ABD yayılmasının temellerini atmıştır. Bu siyaset sonucunda ABD I. Dünya Savaşına katılacak ancak savaş sonrasında yeniden izolasyonist siyaset ABD dış siyasetine egemen olacaktır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ 1905 yılında Tsushima’da gerçekleşen Rus-Japon Deniz Savaşından önce Rus donanması neredeyse dünyanın yarısınısı dolaşarak Baltık Denizinden Japonya açıklarına kadar gelmiş ancak aylarca süren seferde çok büyük sıkıntılar yaşanmıştı. Rus donanması savaşta tamamen yok edilecektir.
  2. ^ Bunlardan bir tanesi aynı anda dünyanın etrafını dolaşan gemi sayısıdır.
  3. ^ "Great White Fleet revisits Sydney Harbour". Afloat (Afloat Publications Pty Ltd): s. 40. 2008-09-01.
  4. ^ Maine ve Alabama daha sonra kendi dünya turlarını daha kısa bir parkurdan (Honolulu, Guam, Manila, Singapur, Kolombo, Süveyş Kanalı, Napoli, Cebelitarık, Azor Adaları, ABD) tamamlayacak ve esas donanmadan çok önce 20 Ekim 1908 tarihinde ABD’ye geri döneceklerdir.

Konuyla ilgili yazılan eserler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Crawford, M. J., The World Cruise of the Great White Fleet: Honoring 100 Years of Global Partnerships and Security. (2008)
  • Hart, R. A., The Great White Fleet: Its Voyage Around the World, 1907-1909. (1965)
  • Nolte, Carl, "Great White Fleet Visited S.F. 100 Years Ago", San Francisco Chronicle, 6 May 2008 pg. B3.
  • Reckner, J. R., Teddy Roosevelt's Great White Fleet: The World Cruise of the American Battlefleet, 1907 - 1909. (1988)
  • Wimmel, K., Theodore Roosevelt and the Great White Fleet: American Sea Power Comes of Age. (1998)

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]