Alâeddin Atâ Melik Cüveynî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Alaaddin Ata Melik Cüveynî
Doğum Ebü'l- Muzaffer Alâúdîn Atâ‘ Melik bin Bahâiddîn Muhammed el-Cüveynî
1226
Cuveyn, Horasan
Ölüm 5 Mart, 1283
Arran, Azerbaycan
Meslek vezir ve tarih yazarı
Alamut kalesi

Alaaddin Ata Melik Cüveynî, (Farsça: علاءالدين عطا ملك جويني; Ebü'l- Muzaffer Alâúdîn Atâ‘ Melik bin Bahâiddîn Muhammed el-Cüveynî) bir Farslı tarihçi Moğol İmparatorluğu hesabına Ta' rīkh-i jahān-gushā ismindeki kitabın yazarıdır.

Yaşam öyküsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde İran'nın kuzeydoğusunda tarihi büyük Horasan'nın Juvain şehrinde 1226 yılında doğmuştur. Cüveynî'nin dedesi ve babası, sırasıyla Celaleddin Harezmşah ve Ögeday Han'a sahib-divan veya maliye veziri olarak görev yapmışlardır. Emir Argun Agha'nun yardımcısı olarak tahminen 1246 yılında Gürcistan ve Ermenistan'ı içine alan büyük bir alanı yönetmekle görevlendirilmiştir. Cüveynî İmparatorluğun çok önemli bir memuru olur. Moğol başkenti Karakurum'u iki defa ziyaret eder, böyle bir ziyaret onun Monğol fetihleri ilgili yazılarına başlanğıç olmuştur. 1256 yılı Kasım ayında sarp dağların tepesinde bulunan Alamut'tun fethinde Hülagû Han'nın yanında bulunmuş, Hasan Sabbah'ın ünlü Kütüphanesinde 70 yıldır toplanan binlerce kitaplardan, Kur'ân-ı Kerîmler dışında İsmailiye mezhebinin usul ve fururuna dair tüm kitapları ateşe vermiştir. 1258 yılında Bağdat istilasında Hülagû Han'a eşlik etmiş, ertesi yıl onun tarafından Bağdat, aşağı Mezopotamya ve Huzistan (Khūzestān) valisi görevi verilmiştir. 1282 yılı civarında Cüveynî Van Gölü'nün kuzeydoğusunda Ala-Taq otlağında bir Kurultay'a veya toplantıya katılır. Alaaddin Ata Melik Cüveynî 1283 yılında Azerbaycan'da Muğan Ovası'nda veya Arrân'da ölmüştür.

Alaaddin Ata Melik Cüveynî'nin söz sahibi kardeşi Şemseddin Cüveynî, Hülagû Han ve Abaka Han döneminde maliye bakanlığı yapmış, ortaçağ Gürcü krallığı ordu komutanı (ამირსპასალარი; Amirspasalar) Awak Zak'arean-Margrceli'nin kızı Koşak'ın kocasıdır. Cüveynî hükümdarlıkta diğer tarihçilerin hiç ulaşması mümkün olmadığı, kendi görevinden ve ailevi bağlantı nedeniyle kapalı ve gizli olan pek çok bilgiye ulaşmıştır. Bilinmeyen bir nedenden dolayı yirmi yıldan fazla süren tarihi kayıtları ölümünden önce 1260 yılında birden sona ermiştir.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Alaaddin Ata Melik Cüveynî'nin bu Tarih-i Cihan Güşa adlı kitabı Raşit al-Din Hamadani'ye büyük kaynak olmuştur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Alaaddin Ata Melik Cüveynî, Tarih-i Cihan Güşa, Çeviren, Mürsel Öztürk, Ankara 1999
  • Mongols, Huns, and Vikings, by Hugh Kennedy, 2002

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]