Tirmizî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Ebû İsâ Muhammed bin İsâ bin Sevre bin Musa bin Dahhak es-Sulemî[1]
Doğum 824
Tirmiz
Ölüm 892
Tirmiz
Milliyeti İran İran
Dalı Hadis

İmâm et-Tirmizî ((Arapça: أبو عيسى محمد بن عيسى السلمي الضرير البوغي الترمذي‎, Tam adı: Abū ‘Īsá Muḥammad ibn ‛Īsá as-Sulamī aḍ-Ḍarīr al-Būghī at-Tirmidhī; Farsça: Farsça: ترمذی), Tirmizî; 824 – 8 Ekim 892)) veya tam adıyla Ebû İsâ Muhammed bin İsâ bin Sevre bin Mûsâ bin Dahhâk es-Sulemî[1], İslam dünyasının önde gelen hadis âlimlerindendir. İmâm et-Tirmizî adı altında meşhur olmuş İranlı[2][3] İslâm âlimi ve hadisçisi. Sünnî İslâm'da meşhur altı kitap (“Kütüb-i Sitte”) kolleksiyonundan "Câmi` et-Tirmizî" olarak bilineninin yazarıdır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İslâm dünyasının sekiz büyük hadis bilgininden birisi. Kütüb-i sitte olarak anılan en güvenilir altı hadis derlemesinden birinin sahibidir. Dördüncü Müslüman kuşak (etbau etbau't-tabiin) içinde yer alır. Hadis ilminde en yüksek dereceye ulaşanlara mahsus olan "hâfız" unvânına sahip ender kişilerdendir.

Tirmizî'nin doğum yeri ve yılı konusunda farklı rivâyetler vardır. Buna göre Tirmizî ya Mekke'de 200 (815), 206 (821) veya 209 (824) yılında doğdu; Tirmizî'de 270 (883), 275 (888) ya da büyük ihtimalle 279 (892) yılında öldü.

Kör olarak doğan ya da sonradan gözlerini kaybeden Tirmizî, ilk öğreniminden sonra çalışmalarını hadis ilmi üzerinde yoğunlaştırdı. Hadis derlemek amacıyla Horasan, Irak ve Hicaz'da geziler yaptı. Başta Buhârî, Müslim ve Ebû Dâvud olmak üzere birçok bilginden hadis aldı. Kendisinden de Heysem bin Kulâb el-Sâsî, Mekhul bin el-Fald, Muhammed bin Mahbub el-Mahbubî el-Mervezi gibi bilginler hadis rivayet ettiler.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tirmizî Kitâb-u'l-İlel, Kitabu's-Semâil, Kitabu Esmâi's-Sahâbe, Kitâbu'l-Esmâ ve'l-Künâ gibi eserler bırakmışsa da büyük ününü es-Sünen de denilen el-Cami'u'l-Kebîr adlı eseriyle kazandı. Tirmizî, câmi' türündeki bu eserde yalnız hadisleri derlemekle kalmamış, her hadisten sonra "Ebû İsâ der ki" diyerek hadise ilişkin düşüncelerini açıklamış, değerlendirmeler yapmıştır. Hadisleri İslâm hukukunun konularına uygun bir düzen içinde sınıflaması ve tekrarlardan sakınması, eserine yararlanma kolaylığı kazandırır. Hadis bilginlerine göre es-Sünen'in diğer hadis derlemelerine üstünlük sağlayan başlıca özellikleri şunlardır: Hadislerin güvenirlik derecelerini belirtmesi, taşıdığı zaaflara dikkat çekmesi, râvîlere iliskin bilgi vermesi, hukukçuların hadislerden çıkardığı sonuçlara değinmesi ve mezheplerin görüşlerine yer vermesi.

Tirmizî, eseri hakkında söyle der: "Ben bu Câmi'u'l-Kebîr'i yazıp bitirince, onu ilkin Hicaz âlimlerine gösterdim. Hepsi de beğendiler. Daha sonra alıp Irak âlimlerine götürdüm. Onlar da ağız birliğiyle eseri övdüler. Nihâyet Horasan diyârı âlimlerine takdîm ettim. Onlar da memnun oldular, bilâhare eseri ilim âlemine sundum. Bu eser kimin evinde bulunursa orada konuşan bir Peygamber vardır"[4]

Endülüs bilginlerinden birisi, Tirmizî'nin eserinin özelliklerini ve değerini yazdığı bir şiirle söyle anlatır:

"Tirmizî'nin kitabı bir ilim bahçesidir. Çiçekleri âdetâ gökteki yıldızların parlaklığını aksettiriyor. O eser sâyesinde hadisler vuzuha kavuşur. Güzel lafızlara meydana konulmuş, âdetâ resim gibi yerli yerince tanzim edilmiştir."

"Hadislerin en yüksek nevi sahihlerdir. Onlar nurlu yıldızlar hâlinde, her yanı aydınlatırlar. Hadislerin sahihini hasenleri takip eder. Sonra garîbler gelir. Hadislerin sahihi sakiminden ayrılmıştır. Tirmizî onları tek, tek işâretleriyle ilim erbabına açıklamıştır. Bu hadisleri, sahih eserler hâlinde sıraya dizmis, onları ciddî akıl sahipleri de beğenip seçmislerdir. Onu beğenenler; fakihlerin ve bilginlerin en önde gelenleri fazilet erbabının, doğru yola gidenlerin en üstünleridir."

"Tirmizî'nin kitabı böylece enfes bir eser; ilim erbabının takdir ettiği, okuyup konuştuğu bir çalışma olmuştur. Onlar, ruhlarına en yüksek faydayı bahşeden en kıymetli bilgileri, Tirmizî'nin kitabından iltibas etmişlerdir"

"Ondan, biz de hadisler yazdık; eseri biz de rivayet ettik. Bu işi, Cennet ırmağının suyundan kana kana içmek niyetiyle gerçekleştirdik."

"Düşünce, mânâ denizine daldı. Oradan en doğru mânâlara ulaştı. Rahman olan Allah, Ebû Isa et-Tirmizî'yi bu şerefli işinden dolayı hayır üstüne hayır vererek mükâfatlandırsın."[5]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Dr. Subhi es-Sâlih (1988). Hadîs İlimleri ve Hadîs Istılahları. 1988: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. ss. 18. 
  2. ^ Sultan, Sohaib (2007). The Qur'an and Sayings of Prophet Muhammad: Selections Annotated and Explained. Woodstock, Vt: Skylight Paths Publishing. ss. xxiii. ISBN 9781594732225. 
  3. ^ Ar-Raqib, Akil; Roche, Edward M. (2009). Virtual Worlds Real Terrorism. ss. 263. ISBN 9780578032221. 
  4. ^ Abdulaziz bin Şah Veliyyullah Dehlevî, Büstanu'l-Muhaddisin, çev. Ali Osman Koçkuzu, Ankara 1986, 197
  5. ^ Abdulaziz bin Şah Veliyyullah Dehlevî, a.g.e., 198