Akyaka, Kars

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Akyaka Kars ilinin bir ilçesidir.

[değiştir] Hakkında

Akyaka, Kars ilinin en doğu bölgesinde Ermenistan sınırında bir ilçesidir. İl merkezine 60 km. uzaklıktadır. Karapapaklar, Azeriler ve Yerli{bkz/yerli-(terekeme değil)}lerin yoğun olarak yaşadığı bir yerleşim birimidir. Eski adı Kızılcakçak olan bu yerleşim birimine bağlıca köyler şunlardır: İncedere,Üçpınar, Duraklı, Geçit, Şahnalar.

İlçenin Ermenistan sınırında bir sınır kapısı bulunmaktadır. Ancak bu kapı, Azerbaycan-Ermenistan savaşı nedeniyle 1993'te kapanmıştır.

AKYAKA İLÇE TARİHİ Kızılçakçak adı ile bilinen ilçemiz 1534 yılında Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman tarafından feth edilerek Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.1877-1878 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu ile Çarlık Rusyası arasında çıkan halk arasın 6 Eylül 2007 16:03 font boyutu küçülsün büyüsün

Kızılçakçak adı ile bilinen ilçemiz 1534 yılında Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman tarafından feth edilerek Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.1877-1878 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu ile Çarlık Rusyası arasında çıkan halk arasında 93 Harbi adı ile bilinen savaşa kadar Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde kalan ilçemiz bu savaş sonrasında Çarlık Rusyası işgali altında kalmıştır.1914 yılında çıkan 1.Dünya Savaşı sonlarına doğru 1917 yılında Çarlık Rusyasında vuku bulan Bolşevik ihtilali sonrasında rejim değiştiren Rusya S.S.C.B. adını alarak topraklarımızdan çekilmiştir.1917 yılından sonra Ermeni işgali altında kalan topraklarımız, 3 Kasım 1920 tarihinde Kazım Kara Bekir Paşa komutasındaki Türk orduları tarafından kurtarılarak tekrar Türk topraklarına katılmıştır.

1922 ve 1926 yılları arasında ilçe teşkilatı olan Akyaka 1926 yılında Arpaçay ilçesine bağlanmak sureti ile Bucak idari birimine dönüştürülmüştür.1961 yılında Ülkemiz genelinde yapılan isim değişikliği sırasında ilçemiz Kızılçakçak ismini değiştirerek bugünkü ismi olan Akyaka adını almıştır.4 Haziran 1972 yılına kadar muhtarlıkla idare edilen Akyaka Bucağı yapılan ara seçimler ile belediye teşkilatına kavuşmuştur.

19.06.1987 tarihinde kabul edilen 3392 sayılı 103 yeni ilçe kurulması ile ilgili kanun kapsamına alınarak 29 Temmuz 1988 gün ve 3392 sayılı kanun gereğince mülki taksimat yapılarak Akyaka İlçesi olarak idare yapısına kavuşmuştur.

İDARİ YAPI

İlçemize bağlı 27 köy bulunmaktadır. İlçe merkezin de bulunan Akyaka Belediyesinden başka belediye yoktur. İlçe merkezi ve köylerinin çoğunluğu yerleşimlerini düzlük alanlarda ve toplu bir şekilde yapmışlardır. Fakat ilçemizin kuzey kısmında bulunan İbiş,Cebeci. Kayadöven, Boyuntaş ve Süngüdere köylerimiz ilçemizin yüksek ve dağlık kısımlarına kurulmuşlardır.

İlçemizde teşkilatı bulunan Kamu Kurum ve Kuruluşları şunlardır Milli Eğitim Müdürlüğü, PTT Müdürlüğü, Tapu Sicil Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü, Malmüdürlüğü, Tarım İlçe Müdürlüğü, Müftülük, Adliye, Sağlık Grup Başkanlığı, İlçe Emniyet Amirliği, İlçe Jandarma Komutanlığı, Özel İdare Müdürlüğü, Köy Hizmetleri Şantiye Şefliği, TMO Bölge Ajansı, Şeker Fabrikası Akaya Pancar İş. Şefliği, DDY. Akyaka Gar Şefliği, Tarım Kredi Kooperatifi Müdürlüğü, Belediye Başkanlığı

Resmi Kurumlardan, Kaymakamlık büroları, İlçe Emniyet Amirliği Milli Eğitim Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü, Tapu Sicil Müdürlüğü ve Mal Müdürlüğü Hükümet Konağı’ nda, diğerleri ise kendi hizmet binalarında faaliyetlerine devam ettirmektedirler.

COĞRAFİ YAPI

KONUMU

İlçemizin Doğusunda Ermenistan Cumhuriyeti,Batısında ve Güneyinde Kars İl merkezi ve Kuzeyinde Arpaçay İlçesi olup, 550 km2 topraklar üzerine kurulu bulunmaktadır. İlçemizin Ermenistan Cumhuriyeti ile 52 km. sınırı olup ilçe merkezinin ,Türkiye Cumhuriyetinin Ermenistan Cumhuriyeti ile bağlantısının olduğu Doğu Kapı sınır kapısı ile mesafesi 13 km.dir.

İlçemizin rakımı 1477m. olmakla ülkemizin orta kısımlarında bulunan İç Anadolu,Güney Karadeniz veya İç Ege Bölgelerinin coğrafi yapısına sahiptir. Bu özelliği ile geniş düzlükler ve boz kırlara sahiptir.

Kaynağını Sarıkamış ilçesinden alan Kars Çayı ve kaynağını ilçemiz sınırları içerisinde bulunan Terelik mevkiinden alan Karahan Çayı ilçemizden geçerek Akyaka’nın doğusunda Ermenistan Cumhuriyeti sınırında bulunan Arpaçay Barajına dökülmektedirler.

Her iki çayda ilçemizde sulama amaçlı olarak kullanılmaktadırlar.

İKLİM VE HAVA ŞARTLARI:

Yöremizde her ne kadar sert Karasal iklimin hakim olduğu düşünülmekteyse de yapılan barajlar sayesinde yer yer Kara Deniz ikliminin özellikleri görülmektedir. Yöremiz ve çevresinde yapılan çalışmalar sayesinde Evliya Çelebi ’nin Seyahatnamesinde bahsettiği sert kış mevsimleri tarihe karışmıştır.

Yöremiz Karasal İklimin tipik özellikleri olan kışları soğuk yazları sıcak ve kurak olan nitelikleri taşımaktaysa da Ermenistan sınırlarımızda bulunan Arpaçay Barajı civarlarında bulunan köylerimizde yer yer Karadeniz ikliminin karakteristik özelliklerinden olan bol yağışlı ve nemli hava hüküm sürmektedir.

Merkez ve köyleri ile 550 km.2 topraklar üzerine kurulu bulunan ilçemizin tarıma el verişli sahası yaklaşık 12.000 hektardır. Verilen miktarın 4675 hektarı sulu tarım arazisi olmakla beraber , 7375 hektarı ise kuru tarım arazisidir. Hayvancılık için bırakılan mera veya yayla arazisi 13.000 hektardır. Bununla birlikte ilçemizde son yıllarda yaygınlaşmaya başlayan bağ , bahçe veya sebze bahçeleri için ayrılan 450 hektar arazi vardır. Hububat arazisi olarak kullanılan 6000 hektar arazi varsa da bunun ancak 4/1 lik kısmı olan 1500 hektar arazi ekilebilmektedir. Geriye kalan 4500 hektar arazi ise nadasa bırakılmaktadır.

İlçemizin Arpaçay ilçesine sınırı olan kuzey kısmı engebeli yer yüzü şekillerine sahip olmakla beraber bu kısım ilçemiz topraklarının % 30’luk kısmını kapsamaktadır. Bunun yanında geriye kalan % 70’lik arazi sulana bilir düz bir yapıya sahiptir. Sulama kanalları 1990 yılında Devlet su işleri tarafından yaptırılmış olup kaynağını Kara han çayı üzerine kurulmuş bulunan ve Geçit köyü sınırları içerisinde bulunan Geçit barajından almaktadır.

Kaynağını Sarıkamış ilçesinden alarak ilçemiz sınırları içerisinden Arpaçay barajına dökülen Kars çayı , sınırlarımıza batıdan girerek doğuya doğru geçmektedir. Ayrıca kaynağını Terelik mevkiinden alan Kara han çayı ise ilçemizi kuzeyden doğuya doğru geçerek Arpaçay barajına dökülmektedir. Ayrıca toprak ve arazi durumunu gösterir tablo aşağıya çıkartılmıştır.

NÜFUS YAPISI

           İlçemiz merkezine bağlı 3 mahalle olup,ilçemizin toplam nüfusu 2000 nüfus sayımına göre 3816’dır.İlçemize bağlı bulunan 27 köyün ise toplam nüfusu 10.810’dur.Bunların toplamları alındığında ise ilçe genelinin nüfusu 14.626’dır.

İlçemizin toprak ve nüfus bakımından en büyük köyleri ilçenin doğusunda bulunan ve ilçeye 2 km. uzaklığı bulunan Demir kent köyü ile ,ilçenin kuzey doğusunda bulunan ilçeye yaklaşık 3 km. uzaklığı bulunan Esen yayla köyleridir.

İlçemizin yıllık nüfus artışı % 0.74 civarındadır.İlçemizin merkez ve köylerine göre nüfus dağılımı aşağıdaki tabloda çıkartılmıştır.

İlçemiz nüfusunun tamamına yakın bir kısmını Azerbeycan ve Kafkasya göçmeni vatandaşlarımız oluşturmaktadır. İlçemizde Azeri şivesi ile konuşulmaktadır. Çok renkli bir mozaik yapıya sahip olan ilçemizde, bütün toplulukların örf,adet ,gelenek ve göreneklerinden çok renkli karma bir sentez oluşmuştur.

SOSYAL YAPI

İlçe merkezimiz ve köylerinde genel olarak taş duvarlı ve toprak yapılı ev tipleri hakimdir. Bununla birlikte ilçe merkezinde kamuya ait hizmet binası ve lojmanları ile maddi durumları el verişli vatandaşlarımızın evleri modern görünümlü betonarme binalardır.

İlçemizde görev yapmakta olan kamu personeli her ne kadar bağlı bulundukları kuruluşların lojmanlarında ikamet etmekteyse de lojman sayısının az ve yetersiz olması sebebi ile dışarıda sağlıksız koşullara sahip yöresel evlerde ikamet etmektedirler. Bu bakımdan ilçede ev sıkıntısı çekilmektedir.

İlçemizde toplam 10 tane dernek mevcut olup bunlardan Akyaka spor kulübü derneği dışında 1 Akyaka Güzelleştirme ve Kalkındırma Derneği, 1 İlçe Emniyet Amirliği Binasını, lojman ve karakollarının bakım, onarım ve ihtiyaçlarını karşılanması derneği, 1 Halk Eğitim Merkezi Derneği, 2 okul derneği 4 tanesi ise cami dernekleridir. İlçe merkezinde 3 lokanta, 7 tane kahve hane mevcuttur.

İlçemizin 1.Amatör kümede mücadele eden tek spor kulübü Akyaka Spor kulübüdür. İlçemizde her yıl mayıs ayında düzenlenmekte olan kaymakamlık kupası spor turnuvaları yöremiz insanları tarafından büyük ilgi ve beğeni ile takip edilmektedir.

İlçemizde Anavatan Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokratik Sol Parti, Doğru Yol Partisi, Demokrat Türkiye Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi, Özgürlük ve Dayanışma Partisi ve Ak Partinin ilçe teşkilatları bulunmaktadır.

İlçemizde sinema, tiyatro, kültür sarayı bulunmamaktadır. İlçemizde hali hazırda kurulu bulunan bir halk kütüphanesi olmamakla birlikte bu konuda ki açığı Akyaka lisesinin kendi bünyesinde kurmuş olduğu okul kütüphanesi kapatmaktadır.

İlçemizde kutlanan, resmi ve dini bayramların yanı sıra her yılın 3 Kasım günü Akyaka’nın kurtuluş günü olarak kutlanmaktadır. Ayrıca Azeri vatandaşlarımız her yılın 21 Mart gününü Bahar Bayramı olarak kutlamaktadırlar.

Bunların yanında her yıl mayıs ayı ortalarında hayvanları ile birlikte yaylaya çıkan vatandaşlarımız yaz aylarını yaylada geçirdikten sonra kış mevsimine yakın eylül ayının ortalarında yaylalarından tekrar ikametlerine dönerler. İlçemiz sınırları içerisinde, Yerli kavak, Cebeci, Küçük durduran, Şahnalar, Bayraktar yaylaları bulunmaktadır.

EKONOMİK YAPI

İlçemizin ekonomik durumu Doğu Anadolu Bölgesinin karakteristik özelliği olan tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Bu sektörlerle ilçe nüfusunun yaklaşık%90'nı geçimlerini temin etmektedir. Nüfusun geriye kalan % 10’luk kısmı ise küçük çaplı imalat sektörü ve ticari işletmelerle geçimlerini temin etmektedir.

TARIM

Sulanabilir Tarım Arazileri

550 km² topraklar üzerine kurulu bulunan ilçemizin tarıma el verişli sahası yaklaşık olarak 12.100 hektardır. Verilen miktarın yaklaşık olarak 7.375 hektarı kuru tarım arazisi iken, 4675 hektarı ise sulu tarım arazisi olarak kullanılmaktadır. Bununla birlikte ilçemizde son yıllarda yaygınlaşmaya başlayan sera, bağ, bahçe ve sebze bahçeleri için ayrılan arazi ise 450 hektardır. Hububat arazisi olarak kullanılmakta olan alan her ne kadar 6.000 hektar ise de bunun ancak 1.500 hektarı işlene bilmekte, geriye kalan 4.500 hektarlık alan ise nadasa bırakılmaktadır.

İlçemizde bulunan su kanalları 1993 yılında Kara han çayı üzerine Geçit köyü sınırları içerisine kurulan Geçit barajından kaynağını almaktadır. Sulana bilir arazi üzerinde çiftçilikle uğraşan vatandaşlarımızın tamamına yakını şeker pancarı ekimi yapmaktadır. 2004 yılında 13 köyde 944 çiftçi tarafından 15.312 dekar alanda şeker pancarı ekimi yapılmıştır. Hasat edilen pancarların tesellümüne 25.09.2004 tarihinde başlanılmış ve 12.11.2004 tarihinde bitirilmiş olup, Üreticilerimizden net 38.858 ton pancar tesellümü alınmıştır. Kars İl Merkezinde kurulu bulunan Kars Şeker Fabrikasının yıllık şeker pancarı alımının yaklaşık olarak 1/3’lük kısmı ilçemiz tarafından karşılanmakta olup, üretilen şeker pancarının şeker oranının yüksek olması sebebi ile şeker fabrikasınca tercih sebebidir.

Kuru Tarım Arazileri

İlçemizde kuru tarım arazisi olarak kullanılmakta olan 7375 hektar arazinin tamamına yakın bir kısmında hububat ekimi yapılmaktadır. 2001 – 2002 yılı hububat alım kampanyası döneminde T.M.O. Akyaka Ajans Müdürlüğünce 6.000 ton kuru hububat alımı gerçekleşmiştir.

Diğer Tarım Arazileri

İlçemizin işlenebilir diğer tarım arazilerinde çiftçilerimiz genelde ve hayvancılığı destekleyici olarak besiciliğini yaptıkları hayvanların kışlık,yiyeceği olan ot yetiştirmekte veya sulanabilir bağ,bahçe,ve bostan gibi yerlerde kendi ihtiyaçlarını karşılamak için sebze yetiştirmektedirler.

İlçemizin ikliminin Doğu Anadolu bölgesinin ve ilimizin diğer yerlerine göre daha yumuşak olması sebebi ile yaş sebze üreticiliği ve seracılığa gayet müsaittir. Fakat halkımızın bu kültürden yoksun olması sebebi ile son yıllarda konu ile alakadar kamu kuruluşlarının yapmış oldukları çalışmalar sonrasında halk tarafından yaş sebze üreticiliğine daha da önem verilmeye başlanmıştır. Fakat yapılan çalışmaların yetersizliğinden bu konunun ekonomiye gözle görünür bir katkısı bulunmamaktadır. Ayrıca tarla bitkileri üretim durumu tablosu aşağıya çıkartılmıştır.

Hayvancılık

İlçemizin bir diğer ana gelir kaynağı da hayvancılıktır. Bu konuda ilçe genelinde her hangi bir örgütlenme olmayıp,aile işletmeciliği şeklinde üretim yapılmakta ve çiftçilerimiz ürünlerini kendi imkanları ile pazarlamaktadır. İlçemizde büyük baş,küçük baş ve kümes hayvanları üreticiliği yapılmaktadır.

1995 yılında başlayan canlı hayvan ve et ithalatı geçimini hayvancılıktan sağlayan diğer yörelerimiz gibi ilçemizde de kendisini olumsuz yönde hissettirmiş ve hayvancılığımız olumsuz yönde etkilenmiştir.

Tarım kısmında dikkat edildiğinde de anlaşılacağı üzere ilçemizdeki tarımda ,hayvancılığı desteklemek için yapılmaktadır. Üretilen tarımsal ürünlerin tamamının yan ürünleri hayvan yiyeceği olarak kullanılmaktadır.

İlçemizde hayvancılıkla uğraşan ailelerin tamamına yakın kısmı Mayıs ayının ortalarında hayvanları ile birlikte yaylalara çıkarlar ve eylül ayının sonlarında yaylalardan inerler. İlçemiz sınırları içerisinde Yerli kavak, Cebeci, Küçük Durduran, Şahnalar ve Bayraktar yaylaları bulunmaktadır.

2001 yılı verilerine göre ilçemizdeki hayvan sayısı aşağıda çıkartılmıştır

Küçük Çaplı İmalat Sektörü ve Ticari İşletmeler

İlçemizde hali hazırda kurulu bulunan bir sanayi kuruluşu yoktur .İlçemizdeki küçük çaplı imalat sektörleri şunlardır; İlçe merkezinde iki adet elektrikli değirmen, İnce dere ve Kaya köprü köylerinde üç adet su değirmeni, ilçe merkezinde iki adet demir atölyesi ve bir adet soba imalat hanesi ile iki adet marangoz atölyesi bulunmaktadır.

İlçemiz temel ihtiyaç maddelerini Kars il merkezine olan ulaşım kolaylığından dolayı genellikle il merkezinden karşılamaktadır. Bunun yanında ilçe merkezinde ve köylerde bulunan küçük çaplı bakkallar ve ilçe merkezindeki iki adet market halkımızın temel ihtiyaç maddelerini karşılamaktadır. Ayrıca ilçe merkezinde bulunan ve hafta içi her gün kurulan hayvan pazarı da ilçemizin ticari hayatına renk katmaktadır.

EĞİTİM ÖĞRETİM

İlçemizin okur yazarlık oranı % 98 ‘ dir.

İlçe Milli Eğitim Müdürlüğümüze bağlı 1 Öğretmenevi, 1 Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğü, 1 Lise , 27’si Köylerde olmak üzere toplam 31 İlköğretim okulu vardır. Bunlardan birisi Atatürk Pansiyonlu İlköğretim Okulu, 6’sı 8 sınıflı İlköğretim Okulu, 24’ü 5 sınıflı birleştirilmiş İlköğretim okuludur. Bu birleştirilmiş sınıflı 24 ilköğretim okulundan 7’si kapalı bulunmaktadır. Kapalı bulunan 7 İlköğretim okulundan 1’si Atatürk Pansiyonlu İlköğretim kuluna yerleştirilmiş, 6 İlköğretim okulu ise taşımalı eğitim kapsamına alınmıştır. İlçemizde öğrenim gören lisede 226 öğrenci, ilköğretimde ise toplam 2462 öğrenci ve 114 öğretmenle eğitime devam edilmektedir.

İlçemize bağlı olan fakat taşımalı eğitim nedeniyle kapalı durumda olan okullar aşağıda verilmiştir.

1. Akbulak Köyü İlköğretim Okulu

2. Aslanhane Köyü İlköğretim Okulu

3. K.Durduran Köyü İlköğretim Okulu

4. Kayaköprü Köyü İlköğretim Okulu

5. K.Aküzüm Köyü İlköğretim Okulu

6. Kayadöven Köyü İlköğretim Okulu

7. Kalkankale Köyü Y.M. İlköğretim Okulu

SAĞLIK

İlçemizde Akyaka Merkez Sağlık Ocağı ve Cebeci Sağlık Ocağı mevcut olup,bu sağlık ocaklarına bağlı toplam 13 sağlık evi mevcuttur. Sağlık ocaklarının ve sağlık evlerinin durumlarını içerir bilgi aşağıda çıkartılmıştır.

Merkez Sağlık Ocağı

Merkez sağlık ocağımızda 3 doktor mevcut olup, ancak 1 doktorun askerde olması ve 2 doktorunda geçici görevde olduğu 4 hemşire, 1 ebe, 1 çevre sağlık teknisyeni 1 memur, 1 şoför ve 4 hizmetli kadrosu ile çalışmalarını sürdürmektedirler. Bunun yanında Merkez sağlık ocağına bağlı olarak Kürek dere ve Demirkent köylerinde bulunan sağlık evinde bir tane ebe görevli olarak çalışmaktadır. Merkez sağlık ocağına bağlı olup ta görevlileri olmaması sebebi ile halen kullanım dışı kalmış yedi köy sağlık evi bulunmaktadır. Bu sağlık evleri Çetin durak, Kalkan kale, Üç pınar, Esen yayla, Şahnalar, Duraklı ve Sulak bahçe köyleridir. Bunun yanında Merkez Sağlık Ocağımıza bağlıköyler, Çetindurak, Sulakbahçe, Esenyayla, Hacıpiri, Üçınar, Demirkent, Kayaköprü, Şahnalar, Karahan, Çamulu Aslanhane, K.Aküzüm, B.Pirveli, Kalkankale, Duraklı, Kürekdere, İncedere ve Geçit köyleridir.

Araç gereç bakımından Merkez Sağlık Ocağında, 1 adet Forttransit marka ambülans ve 1 adet arazi tipi Landrover marka arazi tipi ambulans faal durumda bulunmaktadır.

ULAŞIM

Akyaka il merkezine karayolu ile 57 km, demir yolu ile 54 km uzaklıktadır. İlçenin ulaşımı tamamı asfalt olan ve demir yolu ile sağlanmaktadır. Kara ve demir yolu Ermenistan sınırına kadar uzanarak Doğu Kapı Gümrük kapısında sona ermektedir.

	Kars ilinin ilçeleri
Kars | Akyaka | Arpaçay | Digor | Kağızman | Sarıkamış | Selim | Susuz

g • t • d Türkiye'nin sınır kapıları
Bulgaristan	Dereköy (Kırklareli) · Hamzabeyli (Edirne) · Kapıkule (Edirne)
Yunanistan	Uzunköprü (Edirne) · İpsala (Edirne) · Pazarkule (Edirne)
Suriye	Yayladağı (Hatay)  · Cilvegözü (Hatay) · Islahiye (Gaziantep) · Çobanbey (Gaziantep) · Karkamış (Gaziantep) · Öncüpınar (Kilis) · Akçakale (Şanlıurfa) · Ceylanpınar (Şanlıurfa) · Mürşitpınar (Şanlıurfa) · Şenyurt (Mardin) · Girmeli (Mardin) · Cizre (Şırnak)
Irak	Habur (Şırnak)
İran	Esendere (Hakkâri) · Kapıköy (Van) · Gürbulak (Ağrı) · Borualan (Iğdır) (kapalı)
Nahçıvan (Azerbaycan)	Dilucu (Iğdır)
Ermenistan	Akyaka (Kars), Alican (Iğdır) (kapalı)
Gürcistan	Türkgözü (Ardahan) · Sarp (Artvin)